ΗΠΑ – Ιράν: Το παρασκήνιο της συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου και το άνοιγμα του Ορμούζ

Ουάσιγκτον και Τεχεράνη προσανατολίζονται σε μια περιορισμένη συμφωνία-πλαίσιο για την άμεση κατάπαυση του πυρός και την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Η κίνηση αυτή, που έρχεται εν μέσω φόβων για παγκόσμιο οικονομικό κλονισμό, στοχεύει στην αποσύνδεση των άμεσων στρατιωτικών εχθροπραξιών από τα ακανθώδη ζητήματα του πυρηνικού προγράμματος.

Αυτή η διπλωματική κινητικότητα έρχεται ως συνέχεια της επιχείρησης Epic Fury, η οποία αν και επέφερε καίρια πλήγματα στην ιρανική ηγεσία, δεν κατάφερε να εξασφαλίσει τον έλεγχο των θαλάσσιων οδών. Η στρατηγική επιλογή για μια περιορισμένη συμφωνία (limited pact) αντανακλά την ανάγκη των δύο πλευρών να αποφύγουν μια ολοκληρωτική οικονομική κατάρρευση, μεταθέτοντας τα δυσκολότερα ζητήματα για το μέλλον.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters, η τρέχουσα προσέγγιση βασίζεται στην υπογραφή ενός προσωρινού μνημονίου κατανόησης. Στόχος είναι η άμεση παύση των εχθροπραξιών, ώστε να επιτραπεί η διέλευση των δεξαμενόπλοιων από τα Στενά του Ορμούζ, που αποτελούν την κύρια αρτηρία του παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού.

Τα τρία στάδια της προτεινόμενης συμφωνίας-πλαίσιο

Το προτεινόμενο πλαίσιο, το οποίο φαίνεται να βρίσκεται σε τελικό στάδιο επεξεργασίας, αναπτύσσεται σε τρεις διακριτές φάσεις. Η πρώτη αφορά την επίσημη λήξη των πολεμικών επιχειρήσεων, η οποία θα συνοδεύεται από την απόσυρση των βαρέων οπλικών συστημάτων από τις ζώνες άμεσης επαφής.

Η δεύτερη φάση επικεντρώνεται αποκλειστικά στην κρίση των Στενών του Ορμούζ. Προβλέπεται η απομάκρυνση των ναρκών και η παροχή διεθνών εγγυήσεων για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, ένα ζήτημα που έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στις αγορές, καθώς ο ναυτικός αποκλεισμός παραμένει σε ισχύ.

Η τρίτη και πιο σύνθετη φάση προβλέπει ένα παράθυρο διαπραγματεύσεων 30 ημερών. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι τεχνικές ομάδες θα επιχειρήσουν να θέσουν τις βάσεις για μια ευρύτερη ειρηνευτική διευθέτηση, η οποία θα περιλαμβάνει και το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Οι αντιδράσεις των περιφερειακών δυνάμεων και των συμμάχων

Παρά την πρόοδο, το Ισραήλ παραμένει εκτός των άμεσων συνομιλιών. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει εκφράσει την έντονη δυσαρέσκειά του, καθώς θεωρεί ότι μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να περιορίσει την ελευθερία δράσης του Ισραήλ κατά της Χεζμπολάχ και άλλων ιρανικών πληρεξουσίων στην περιοχή.

Την ίδια στιγμή, τα κράτη του Κόλπου εμφανίζονται διχασμένα. Ενώ επιθυμούν το άνοιγμα των εμπορικών οδών, φοβούνται ότι η Ουάσιγκτον ενδέχεται να μην ιεραρχήσει επαρκώς τις δικές τους ανησυχίες ασφαλείας, αφήνοντας το Ιράν με σημαντικό γεωπολιτικό αποτύπωμα στην περιοχή.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων αναλυτών στρατηγικής, ο ρόλος της Κίνας και της Ρωσίας θα είναι καθοριστικός. Η Τεχεράνη προσβλέπει στο Πεκίνο ως εγγυητή της συμφωνίας, δεδομένου ότι η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής πετρελαίου από τον Κόλπο, ενώ η Μόσχα ενδέχεται να εμπλακεί στη διαχείριση του εμπλουτισμένου ουρανίου.

Η επόμενη μέρα και οι προκλήσεις της διπλωματίας

Η επιτυχία αυτής της πρωτοβουλίας εξαρτάται από την ικανότητα των δύο πλευρών να γεφυρώσουν το χάσμα εμπιστοσύνης που δημιουργήθηκε μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία του 2015. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι, από την πλευρά τους, επιδιώκουν ενεργό ρόλο στη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, προσφέροντας τεχνική υποστήριξη στα Στενά.

Εν αναμονή των επίσημων ανακοινώσεων, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα. Η γεωπολιτική leverage της Ουάσιγκτον δοκιμάζεται, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για ενεργειακή σταθερότητα και τη δέσμευση για τον περιορισμό της ιρανικής επιρροής.

Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι οποιαδήποτε αποτυχία σε αυτό το στάδιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση, με απρόβλεπτες συνέπειες για την παγκόσμια ασφάλεια και οικονομία.