Νέος νόμος 5303/2026: Τέλος στη γραφειοκρατία για τις κληρονομιές χωρίς διαθήκη

Ο νέος Νόμος 5303/2026 (ΦΕΚ 81Α΄/22.5.2026) φέρνει σαρωτικές αλλαγές στο Κληρονομικό Δίκαιο, επιτρέποντας πλέον τη διανομή περιουσίας και την αποδοχή κληρονομιάς με μία μόνο συμβολαιογραφική πράξη. Η μεταρρύθμιση αυτή καταργεί τις χρονοβόρες διαδικασίες για χιλιάδες οικογένειες που κληρονομούν εξ αδιαθέτου, μειώνοντας δραστικά το κόστος και τον χρόνο αναμονής.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της ανάγκης για εκσυγχρονισμό του Αστικού Κώδικα, ο οποίος παρέμενε σε μεγάλο βαθμό αναλλοίωτος για περισσότερα από 80 χρόνια. Τεχνικά, η πρόκληση έγκειται στην απλοποίηση των μεταβιβάσεων, καθώς το προηγούμενο πλαίσιο εγκλώβιζε τους πολίτες σε έναν λαβύρινθο γραφειοκρατίας.

Οι κληρονομικές συμβάσεις και η νέα πραγματικότητα

Η σημαντικότερη τομή του νέου νόμου αφορά τη θεσμοθέτηση των λεγόμενων κληρονομικών συμβάσεων. Μέχρι σήμερα, η πρακτική αυτή απαγορευόταν ρητά, όμως πλέον οι κληρονομικές συμβάσεις επιτρέπουν σε έναν πολίτη να συμφωνεί εν ζωή με τους κληρονόμους του.

Με αυτόν τον τρόπο, η διανομή της περιουσίας καθορίζεται εκ των προτέρων με αμοιβαία συμφωνία. Η ρύθμιση αυτή αναμένεται να λειτουργήσει ως δικλείδα ασφαλείας, αποτρέποντας μελλοντικές δικαστικές διαμάχες μεταξύ των μελών μιας οικογένειας.

Διανομή “μια κι έξω” για κληρονόμους χωρίς διαθήκη

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόβλεψη για τις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει διαθήκη. Με τη νέα διάταξη, οι συγκληρονόμοι μπορούν να υπογράφουν μία ενιαία συμφωνία διανομής, η οποία θα επέχει θέση και αποδοχής κληρονομιάς.

Αυτό σημαίνει ότι καταργούνται οι ενδιάμεσες πράξεις που απαιτούσαν χρόνο και χρήμα. Η νέα διαδικασία βάζει τέλος στην υποχρεωτική συνιδιοκτησία στα ακίνητα, επιτρέποντας στα αδέλφια ή τους συγγενείς να μοιράζουν απευθείας τα περιουσιακά στοιχεία.

Για την εγκυρότητα της διαδικασίας, απαιτείται υποχρεωτικά συμβολαιογραφική πράξη. Σε αυτήν πρέπει να συμμετέχουν όλοι οι νόμιμοι κληρονόμοι, ενώ η ισχύς της συμφωνίας ανατρέχει στην ημερομηνία θανάτου του κληρονομούμενου.

Ημερομηνίες κλειδιά και αναδρομική ισχύς

Οι νέες ρυθμίσεις θα τεθούν σε πλήρη ισχύ από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026. Ωστόσο, προβλέπεται η δυνατότητα εφαρμογής τους και σε παλαιότερες υποθέσεις, υπό την προϋπόθεση ότι δεν έχει ξεκινήσει δικαστική διαδικασία διανομής.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων νομικών παραστατών που παρακολουθούν την υπόθεση, η μεταρρύθμιση αυτή θα αποσυμφορήσει τα πολιτικά δικαστήρια. Η πρόταση της ΠΟΜΙΔΑ, η οποία υιοθετήθηκε από το υπουργείο, στοχεύει στην ταχύτερη αξιοποίηση των ακινήτων.

Το αίτημα για το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ

Παρά την ικανοποίηση για την απλοποίηση των διαδικασιών, παραμένει το αίτημα για φορολογική εναρμόνιση. Οι φορείς ζητούν οι κληρονομικές συμβάσεις να έχουν το ίδιο αφορολόγητο όριο των 800.000 ευρώ που ισχύει για τις γονικές παροχές.

Εν αναμονή των διευκρινίσεων από το Υπουργείο Οικονομικών, οι πολίτες θα πρέπει να προετοιμάζονται για το νέο πλαίσιο. Η επόμενη μέρα στις κληρονομιές απαιτεί σωστό προγραμματισμό και έγκαιρη συνεννόηση μεταξύ των κληρονόμων.