Η Ευρώπη πιο ευάλωτη από τις ΗΠΑ στις γεωπολιτικές κρίσεις: Η νέα μελέτη της BIS

Νέα μελέτη της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS) αποκαλύπτει ότι η Ευρωζώνη παραμένει σημαντικά πιο εκτεθειμένη σε γεωπολιτικές κρίσεις συγκριτικά με τις ΗΠΑ. Η έρευνα καταγράφει πως ο πόλεμος στην Ουκρανία και η πρόσφατη κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή προκαλούν μόνιμα πλήγματα στη βιομηχανική παραγωγή και τροφοδοτούν τον πληθωρισμό, αναγκάζοντας την ΕΚΤ σε πιο αυστηρή νομισματική πολιτική.

Η τρέχουσα οικονομική πραγματικότητα στην Ευρώπη διαμορφώνεται υπό τη σκιά δομικών ανακατατάξεων που ξεκίνησαν με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Αυτή η εξέλιξη αποτέλεσε το ισχυρότερο γεωπολιτικό σοκ των τελευταίων δεκαετιών, μεταβάλλοντας μόνιμα τον δείκτη γεωπολιτικού κινδύνου για τα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης.

Τεχνικά, η πρόκληση έγκειται στο γεγονός ότι η Ευρώπη, λόγω γεωγραφικής εγγύτητας και ενεργειακής εξάρτησης, αντιδρά πολύ πιο σπασμωδικά στις διεθνείς εντάσεις σε σχέση με την αμερικανική οικονομία. Το παρασκήνιο της υπόθεσης αναδεικνύει μια ασυμμετρία επιπτώσεων που καθιστά την Ευρώπη τον «αδύναμο κρίκο» του δυτικού κόσμου.

Η ακτινογραφία του ευρωπαϊκού γεωπολιτικού κινδύνου

Στην έρευνα με τίτλο «Γεωπολιτικός κίνδυνος στην Ευρωζώνη: μέτρηση και μηχανισμοί μετάδοσης», οικονομολόγοι της Deutsche Bundesbank και της BIS εισάγουν έναν νέο δείκτη. Αυτός ο δείκτης βασίζεται αποκλειστικά σε ευρωπαϊκές ειδησεογραφικές πηγές, αποτυπώνοντας την πραγματική ανησυχία των τοπικών κοινωνιών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, η αύξηση της αβεβαιότητας οδήγησε σε μείωση της βιομηχανικής παραγωγής κατά 1% έως τα μέσα του 2022. Παράλληλα, ο πληθωρισμός ενισχύθηκε κατά 0,6%, καθώς οι κρίσεις λειτουργούν ως σοκ προσφοράς, αυξάνοντας το κόστος ενέργειας και πρώτων υλών.

Αυτή η πίεση έρχεται σε μια στιγμή που η ΕΚΤ διατηρεί αμετάβλητα τα επιτόκια, προσπαθώντας να ισορροπήσει μεταξύ της ανάγκης για ανάπτυξη και της αναζωπύρωσης των τιμών. Η γεωπολιτική αβεβαιότητα περιπλέκει το έργο των κεντρικών τραπεζιτών, καθιστώντας τις προβλέψεις εξαιρετικά επισφαλείς.

Τα τρία σενάρια για την οικονομία της Ευρωζώνης το 2026

Η μελέτη εστιάζει ιδιαίτερα στην κλιμάκωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή στις αρχές του 2026. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν προκάλεσαν νέα άνοδο του κινδύνου, θέτοντας την Ευρώπη μπροστά σε τρία πιθανά μονοπάτια για το δεύτερο εξάμηνο του έτους.

Στο δυσμενές σενάριο, όπου η ένταση παραμένει στα ύψη του Μαρτίου 2026, η παραγωγή αναμένεται να υποχωρήσει κατά 0,7% επιπλέον. Ο πληθωρισμός θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 0,3%, επιβεβαιώνοντας τις προειδοποιήσεις του ESM για νέο ενεργειακό σοκ που απειλεί το ευρωπαϊκό ΑΕΠ.

Αντίθετα, ένα αισιόδοξο σενάριο ταχείας αποκλιμάκωσης θα επέτρεπε στη βιομηχανία να ανακάμψει κατά 0,74%. Σε αυτή την περίπτωση, η νομισματική πολιτική θα γινόταν πιο ευέλικτη, προσφέροντας την απαραίτητη «ανάσα» στις αγορές που σήμερα βρίσκονται σε καθεστώς αναμονής.

Οι μηχανισμοί μετάδοσης και η νομισματική πολιτική

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της αγοράς, οι μεγαλύτερες επιπτώσεις δεν προέρχονται πλέον από τις κυρώσεις, αλλά από τις διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Οι ελλείψεις προϊόντων και οι καθυστερήσεις στις μεταφορές τροφοδοτούν έναν επίμονο πληθωρισμό που δύσκολα τιθασεύεται.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών της Φρανκφούρτης, επισημαίνεται ότι οι γεωπολιτικές κρίσεις αναγκάζουν τις κεντρικές τράπεζες να παραμένουν σε περιοριστική τροχιά. Όπως φαίνεται και από το σχέδιο της ΕΚΤ για τα επιτόκια, η γεωπολιτική αβεβαιότητα αποτελεί πλέον τον βασικό «ρυθμιστή» των αποφάσεων.

Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει την αυτονομία της. Η εξάρτηση από εξωτερικούς παράγοντες την καθιστά ευάλωτη σε εξωγενή σοκ, τα οποία πλέον δεν είναι παροδικά αλλά αποκτούν μόνιμο χαρακτήρα στο παγκόσμιο στερέωμα.

Η επόμενη μέρα για την ευρωπαϊκή ανθεκτικότητα

Η Ευρώπη εισέρχεται σε μια φάση όπου ο γεωπολιτικός κίνδυνος θα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του οικονομικού σχεδιασμού. Οι επιχειρήσεις καλούνται να αναπροσαρμόσουν τις στρατηγικές εφοδιασμού τους, δίνοντας προτεραιότητα στην ασφάλεια έναντι του χαμηλού κόστους.

Η γεωγραφική εγγύτητα με τις εστίες έντασης παραμένει το μεγάλο μειονέκτημα της Ευρωζώνης. Ωστόσο, η ανάπτυξη νέων εργαλείων μέτρησης, όπως ο δείκτης της BIS, επιτρέπει στους λήπτες αποφάσεων να έχουν μια πιο καθαρή εικόνα των κινδύνων και να δρουν προληπτικά.

Τελικά, η ικανότητα της Ευρώπης να απορροφά τους κραδασμούς από τη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία θα κρίνει την οικονομική της πορεία για την επόμενη δεκαετία. Η δημοσιονομική πειθαρχία σε συνδυασμό με τη στρατηγική επένδυση στην ενέργεια αποτελούν τα μόνα αναχώματα απέναντι στην παγκόσμια αβεβαιότητα.