- Σχεδόν 100% των μειώσεων ΦΠΑ πέρασε στις τιμές την περίοδο 2022-2023.
- Πριν το 2020, η μετακύλιση των φορολογικών ελαφρύνσεων περιοριζόταν στο 50%.
- Οι επιχειρήσεις απορροφούν το 26% του κόστους σε περιπτώσεις αύξησης ΦΠΑ.
- Ο ανταγωνισμός αποτελεί τον βασικό παράγοντα για την αποτελεσματικότητα των μέτρων.
- Οι οριζόντιες μειώσεις ΦΠΑ ωφελούν το εισόδημα αλλά υστερούν έναντι στοχευμένων μέτρων.
Το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ αποκαλύπτει ότι οι μειώσεις ΦΠΑ την περίοδο 2022-2023 πέρασαν σχεδόν εξ ολοκλήρου στους καταναλωτές, με το ποσοστό μετακύλισης να αγγίζει το 100%. Η εξέλιξη αυτή καταρρίπτει το κυβερνητικό επιχείρημα περί αναποτελεσματικότητας των φορολογικών ελαφρύνσεων, αναδεικνύοντας τη σημασία του ανταγωνισμού στην αγορά για την προστασία του διαθέσιμου εισοδήματος.
| Κατηγορία Μεταβολής | Ποσοστό Μετακύλισης |
|---|---|
| Μειώσεις ΦΠΑ (2022-2023) | 90% – 100% |
| Μειώσεις ΦΠΑ (έως το 2020) | ~ 50% |
| Αυξήσεις ΦΠΑ (Μέσος Όρος) | 74% |
| Απορρόφηση Κόστους από Επιχειρήσεις | 26% |
Η συζήτηση για τη μείωση των έμμεσων φόρων ως εργαλείο αναχαίτισης του πληθωρισμού επανέρχεται στο προσκήνιο, καθώς τα νέα δεδομένα ανατρέπουν την εικόνα που επικρατούσε πριν από το 2020. Τεχνικά, η μετακύλιση των φόρων — η διαδικασία κατά την οποία μια φορολογική μεταβολή ενσωματώνεται στην τελική τιμή πώλησης — αποτελεί τον κρίσιμο δείκτη για το αν μια δημοσιονομική ελάφρυνση καταλήγει όντως στην τσέπη του πολίτη.
Η μείωση των συντελεστών ΦΠΑ έχει συνολικά θετική επίδραση στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, ειδικά σε ανταγωνιστικές αγορές.
ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, Ενημερωτικό Σημείωμα
Η ακτινογραφία της μετακύλισης την περίοδο 2022-2023
Σύμφωνα με το ενημερωτικό σημείωμα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, οι μειώσεις ΦΠΑ που εφαρμόστηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης μεταφέρθηκαν στους καταναλωτές σε ποσοστό από 90% έως 100%. Τα ευρήματα αυτά βασίζονται σε 32 εμπειρικές μελέτες και έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τα δεδομένα προ του 2020, όταν ο βαθμός μετακύλισης περιοριζόταν στο 50%.
Η αλλαγή αυτή αποδίδεται στις έντονες πληθωριστικές πιέσεις και στην ανάγκη των επιχειρήσεων να διατηρήσουν τη ζήτηση σε μια περίοδο όπου το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών δεχόταν ισχυρά πλήγματα. Η δημοσιότητα των μέτρων και ο συντονισμός μεταξύ των κοινωνικών εταίρων λειτούργησαν ως καταλύτες για την άμεση προσαρμογή των τιμών στα ράφια.
Προτεινόμενο Μητρώο Τεχνητής Νοημοσύνης στο Δημόσιο: Η νέα υποχρέωση για υπουργεία και οργανισμούς
Γιατί οι αυξήσεις ΦΠΑ δεν περνούν ολόκληρες στις τιμές
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαπίστωση ότι στις περιπτώσεις αύξησης των συντελεστών, η μετακύλιση είναι ατελής και περιορίζεται στο 74%. Αυτό υποδηλώνει ότι οι επιχειρήσεις, ιδιαίτερα οι μικρές και ατομικές, επιλέγουν να απορροφήσουν μέρος του κόστους προκειμένου να παραμείνουν ανταγωνιστικές, προστατεύοντας τη θέση τους στην αγορά.
Στις μικρές επιχειρήσεις, το επιχειρηματικό κέρδος ταυτίζεται συχνά με το εισόδημα του νοικοκυριού, γεγονός που σημαίνει ότι η μη μετακύλιση δεν αποτελεί απώλεια για την οικονομία. Αντιθέτως, τα κεφάλαια αυτά επιστρέφουν στον οικονομικό κύκλο μέσω της αυτοαπασχόλησης και των τοπικών επενδύσεων, ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή.
Ο ρόλος του ανταγωνισμού και η αναδιανεμητική διάσταση
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις οικονομικών αναλυτών που παρακολουθούν την αγορά, η δομή του ανταγωνισμού καθορίζει την επιτυχία του μέτρου. Στις ανταγωνιστικές αγορές, οι μειώσεις περνούν ταχύτερα στον καταναλωτή, ενώ σε ολιγοπωλιακά περιβάλλοντα η διαδικασία παραμένει περιορισμένη, εμποδίζοντας την αποκλιμάκωση της ακρίβειας στα ράφια.
Παρά τη θετική επίδραση, το Ινστιτούτο επισημαίνει ότι οι οριζόντιες μειώσεις ΦΠΑ είναι λιγότερο αποτελεσματικές από τις στοχευμένες εισοδηματικές ενισχύσεις. Η αναδιανεμητική διάσταση του μέτρου είναι υπαρκτή, ωστόσο οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες ωφελούνται περισσότερο από άμεσες παρεμβάσεις που λαμβάνουν υπόψη τα συγκεκριμένα εισοδηματικά τους κριτήρια.
Οι προοπτικές για το διαθέσιμο εισόδημα
Η μελέτη του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η μείωση των συντελεστών αποτελεί ένα ισχυρό εργαλείο κοινωνικής πολιτικής, αρκεί να συνοδεύεται από αυστηρή εποπτεία της αγοράς. Η επόμενη μέρα απαιτεί τη διατήρηση των ανταγωνιστικών συνθηκών, ώστε οι όποιες φορολογικές ελαφρύνσεις να μην ακυρώνονται από δομικές αδυναμίες του εμπορικού κυκλώματος.
Πώς να αξιολογείτε τις μειώσεις τιμών
- Παρακολουθείτε τις επίσημες ανακοινώσεις για αλλαγές στους συντελεστές ΦΠΑ ανά κατηγορία προϊόντος.
- Συγκρίνετε τις τιμές σε διαφορετικά καταστήματα για να εντοπίσετε πού έχει εφαρμοστεί η φορολογική ελάφρυνση.
- Δίνετε έμφαση σε ανταγωνιστικές αγορές όπου οι μειώσεις περνούν ταχύτερα στον καταναλωτή.
- Ενημερωθείτε για το αν το προϊόν που αγοράζετε υπάγεται σε προσωρινή ή μόνιμη μείωση φόρου.
