ΣτΕ: Ποια στελέχη απαλλάσσονται από την προσωπική ευθύνη για χρέη ΦΠΑ εταιρειών

Το Συμβούλιο της Επικρατείας με την απόφαση 2482/2025 θέτει αυστηρά όρια στην προσωπική ευθύνη φυσικών προσώπων για φορολογικές οφειλές ανωνύμων εταιρειών. Η απόφαση ξεκαθαρίζει ότι η αλληλέγγυα ευθύνη για μη απόδοση ΦΠΑ αφορά αποκλειστικά όσους ορίζονται ρητά από τον νόμο, προστατεύοντας στελέχη που ασκούν μόνο τυπική εκπροσώπηση χωρίς διοικητική ισχύ.

Η εξέλιξη αυτή έρχεται ως συνέχεια μιας μακράς δικαστικής διαμάχης για τα όρια της φορολογικής ευθύνης των διοικούντων, σε μια περίοδο που οι ελεγκτικοί μηχανισμοί εντείνουν τις πιέσεις για την είσπραξη ληξιπρόθεσμων οφειλών. Η νομική σαφήνεια που προσφέρει το Ανώτατο Δικαστήριο αποτελεί ανάχωμα σε πρακτικές που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε κατάσχεση περιουσίας προσώπων που δεν είχαν ουσιαστικό ρόλο στη λήψη των οικονομικών αποφάσεων της επιχείρησης.

Τα όρια της αλληλέγγυας ευθύνης και ο νόμος

Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης ΣτΕ Στ’ 2482/2025, οι διατάξεις που προβλέπουν την αλληλέγγυα και εις ολόκληρον ευθύνη έχουν εξαιρετικό χαρακτήρα. Αυτό σημαίνει ότι δεν επιδέχονται διασταλτική ερμηνεία από τη φορολογική διοίκηση, περιορίζοντας τον κύκλο των υπόχρεων προσώπων σε όσους κατονομάζονται ρητά.

Υπόχρεοι για την απόδοση του ΦΠΑ και του φόρου κύκλου εργασιών θεωρούνται πλέον μόνο οι διευθυντές, διαχειριστές, διευθύνοντες σύμβουλοι, οι εκκαθαριστές και οι νόμιμοι εκπρόσωποι των εταιρειών. Η κρίση αυτή ευθυγραμμίζεται με προηγούμενες αποφάσεις που αφορούσαν την άρση προσωπικής ευθύνης για αυτοτελή πρόστιμα, ενισχύοντας την προστασία των στελεχών.

Το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η απλή ανάθεση ειδικών καθηκόντων εκπροσώπησης ενώπιον των αρχών, μέσω καταστατικού ή εταιρικής απόφασης, δεν αρκεί για να θεμελιώσει ευθύνη. Εάν ένα πρόσωπο δεν φέρει μία από τις νομοθετικά ορισμένες ιδιότητες, η προσωπική του περιουσία παραμένει απρόσβλητη από τα χρέη της εταιρείας.

Η περίπτωση του Προέδρου ΔΣ και η απαλλαγή

Η συγκεκριμένη υπόθεση που έκρινε το ΣτΕ αφορούσε έναν Πρόεδρο Διοικητικού Συμβουλίου, στον οποίο είχαν καταλογιστεί οφειλές της εταιρείας. Ωστόσο, αποδείχθηκε ότι ο εν λόγω αναιρεσίβλητος δεν κατείχε θέση διευθύνοντος συμβούλου ή διαχειριστή, ούτε ήταν ο νόμιμος εκπρόσωπος της οντότητας.

Παρά το γεγονός ότι του είχαν ανατεθεί αρμοδιότητες εκπροσώπησης έναντι των φορολογικών αρχών, το Δικαστήριο έκρινε ότι αυτό δεν τον καθιστά αυτόματα υπόλογο για τα χρέη. Η απόφαση αυτή δικαιώνει όσους υποστηρίζουν ότι οι εταίροι χωρίς διαχείριση δεν πρέπει να επωμίζονται το βάρος των εταιρικών παραπτωμάτων.

Επισημαίνεται από νομικούς κύκλους ότι η απόφαση αυτή αποτελεί ισχυρό προηγούμενο για εκατοντάδες εκκρεμείς υποθέσεις. Η φορολογική διοίκηση υποχρεούται πλέον να αποδεικνύει την ουσιαστική διοικητική ιδιότητα του προσώπου πριν προχωρήσει σε μέτρα αναγκαστικής είσπραξης.

Το «μπλόκο» στα παρένθετα πρόσωπα

Παρά την ευνοϊκή αυτή ερμηνεία, το ΣτΕ ξεκαθαρίζει ότι η χρήση παρένθετων προσώπων (αχυρανθρώπων) δεν αποτελεί «ασυλία» για τους πραγματικούς ελεγκτές. Οι αρχές διατηρούν το δικαίωμα να διερευνήσουν την ουσιαστική εταιρική εικόνα και να εντοπίσουν ποιος ασκεί τον πραγματικό έλεγχο της επιχείρησης.

Εάν διαπιστωθεί ότι πίσω από την τυπική δομή κρύβεται άλλο φυσικό πρόσωπο που κατευθύνει τη δραστηριότητα, αυτό μπορεί να χαρακτηρισθεί ως πραγματικός δικαιούχος. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι αρχές μπορούν να επιβάλλουν κυρώσεις απευθείας, όπως συμβαίνει και με τα πρόστιμα για ξέπλυμα χρήματος που αφορούν νομικά πρόσωπα.

Η απόκρυψη του πραγματικού δικαιούχου μέσω του Μητρώου Πραγματικών Δικαιούχων ενδέχεται να επιφέρει βαριές διοικητικές συνέπειες. Η αμφισβήτηση των καταχωρίσεων μπορεί να οδηγήσει σε εκτεταμένους ελέγχους για φοροδιαφυγή, απόκρυψη περιουσίας και εξαπάτηση πιστωτών, ενεργοποιώντας το πλήρες οπλοστάσιο του νόμου.