ΙΟΒΕ: Γιατί 7 στους 10 Έλληνες αδυνατούν να τα βγάλουν πέρα παρά την ανάπτυξη

Η νέα μελέτη του ΙΟΒΕ με τίτλο «Οι πολλαπλές πτυχές της ανισότητας στην Ελλάδα» αποκαλύπτει ένα βαθύ χάσμα ανάμεσα στους μακροοικονομικούς δείκτες και την καθημερινή επιβίωση. Ενώ η ανεργία υποχώρησε στο 8,8% και η οικονομία αναπτύσσεται, το 68% των νοικοκυριών δηλώνει οικονομική ασφυξία, αναδεικνύοντας τις δομικές αδυναμίες της κοινωνικής συνοχής στην περίοδο 2015-2025.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας μακράς περιόδου προσαρμογής, όπου η ελληνική οικονομία προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη δημοσιονομική πειθαρχία και την κοινωνική ανάγκη. Το παρασκήνιο της υπόθεσης δείχνει ότι η επιστροφή σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης δεν λειτούργησε ως «ανελκυστήρας» για όλα τα κοινωνικά στρώματα, δημιουργώντας μια ασύμμετρη ανάκαμψη.

Το παράδοξο της ανάπτυξης και η εισοδηματική ανασφάλεια

Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιοποίησε το ΙΟΒΕ, η εισοδηματική ανισότητα, όπως μετράται από τον δείκτη Gini, σημείωσε μείωση από το 34,2% το 2015 στο 31,6% το 2025. Ωστόσο, η βελτίωση αυτή παραμένει «στα χαρτιά» για τη μεγάλη πλειονότητα των πολιτών.

Η υποκειμενική αίσθηση της φτώχειας παραμένει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, καθώς το 68% των Ελλήνων δηλώνει αδυναμία κάλυψης των μηνιαίων αναγκών. Το ποσοστό αυτό προκαλεί σοκ αν συγκριθεί με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο οποίος περιορίζεται στο μόλις 19%, επιβεβαιώνοντας την αντίφαση ανάπτυξης και αγοραστικής δύναμης που χαρακτηρίζει τη χώρα.

Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η οικονομική ανασφάλεια τροφοδοτείται από την έλλειψη πρόσβασης σε βασικά αγαθά. Παρά τη βελτίωση των αριθμών, η καθημερινότητα παραμένει μια διαρκής μάχη για την εξασφάλιση των απαραίτητων, ειδικά για τα ευάλωτα νοικοκυριά.

Η παγίδα της αγοράς εργασίας και η ποιότητα της απασχόλησης

Η θεαματική μείωση της ανεργίας από το 24,9% στο 8,8% αποτελεί αναμφίβολα μια θετική εξέλιξη, όμως η ποιότητα των θέσεων εργασίας παραμένει το μεγάλο αγκάθι. Η Ελλάδα διατηρεί το υψηλότερο ποσοστό αυτοαπασχόλησης στην ΕΕ (24,3%), γεγονός που συχνά υποκρύπτει επισφαλή εργασία.

Επιπλέον, περισσότεροι από τους μισούς ανέργους παραμένουν εγκλωβισμένοι στη μακροχρόνια ανεργία, ενώ η νεανική ανεργία στην Ελλάδα συνεχίζει να αποτελεί μια ανοιχτή πληγή. Η ποσοτική αύξηση της απασχόλησης δεν συνοδεύτηκε από σταθερότητα και ικανοποιητικές αμοιβές, αφήνοντας πολλούς εργαζόμενους κάτω από το όριο της σχετικής φτώχειας.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών, υπηρεσιακοί παράγοντες τονίζουν ότι η χαμηλή συμμετοχή του πληθυσμού στην αγορά εργασίας αποτελεί τροχοπέδη για τη διατηρήσιμη ανάπτυξη. Η ανάγκη για ποιοτικές θέσεις εργασίας με υψηλότερη προστιθέμενη αξία είναι πλέον επιτακτική.

Εκπαίδευση και υγεία: Οι μηχανισμοί αναπαραγωγής ανισοτήτων

Η κοινωνική κινητικότητα στην Ελλάδα φαίνεται να έχει «παγώσει». Αν και το ποσοστό των πτυχιούχων αυξήθηκε στο 32,6%, η εκπαιδευτική ανέλιξη εξαρτάται άμεσα από την οικονομική επιφάνεια της οικογένειας, με την παραπαιδεία να λειτουργεί ως αναγκαστικό φίλτρο.

Στον τομέα της υγείας, η κατάσταση είναι ακόμα πιο πολωμένη. Το 32% των χαμηλών εισοδημάτων αναφέρει ανεκπλήρωτες ανάγκες, καθώς η Ελλάδα παραμένει πρωταθλήτρια στις ιδιωτικές δαπάνες υγείας. Πολλοί πολίτες έχουν στερηθεί ιατρική φροντίδα λόγω κόστους, γεγονός που συνδέει άμεσα την υγεία με το πορτοφόλι.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η μακροχρόνια φροντίδα ηλικιωμένων. Με δημόσιες δαπάνες μόλις στο 0,16% του ΑΕΠ (έναντι 1,71% στην ΕΕ), το βάρος μετακυλίεται στην οικογένεια και τις γυναίκες, εντείνοντας τις έμφυλες ανισότητες στην εργασία και την κοινωνία.

Η στεγαστική κρίση ως καταλύτης φτώχειας

Η πιο επιθετική μορφή ανισότητας εντοπίζεται πλέον στη στέγαση. Η εκτόξευση των ενοικίων και των αξιών των ακινήτων έχει δημιουργήσει ένα παράδοξο στην ελληνική στεγαστική αγορά, όπου οι νέοι αδυνατούν να ανεξαρτητοποιηθούν.

Το κόστος στέγασης για τα ασθενέστερα νοικοκυριά είναι από τα υψηλότερα στην Ευρώπη, ενώ η ενεργειακή φτώχεια επιδεινώθηκε ραγδαία μετά το 2021. Παρά τα μέτρα στήριξης, η ιδιοκατοίκηση υποχωρεί σταθερά στις νεότερες γενιές, δημιουργώντας μια κοινωνία ενοικιαστών σε καθεστώς διαρκούς πίεσης.

Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι αν δεν υπάρξει ολιστική παρέμβαση στη στεγαστική πολιτική και την ενίσχυση των μισθών, το χάσμα θα συνεχίσει να διευρύνεται. Οι Έλληνες παραμένουν πρωταθλητές στην απαισιοδοξία, καθώς η ανάπτυξη φαίνεται να προσπερνά την καθημερινότητά τους.

Οι προκλήσεις για την κοινωνική πολιτική της επόμενης μέρας

Η μελέτη του ΙΟΒΕ καταδεικνύει ότι η ποσοτική βελτίωση των δεικτών δεν αρκεί για να διασφαλίσει την κοινωνική συνοχή. Απαιτείται μια στροφή σε πολιτικές που ενισχύουν την ποιότητα της απασχόλησης και την πρόσβαση σε δημόσια αγαθά.

Η επόμενη μέρα απαιτεί γενναίες επενδύσεις στην κοινωνική στέγαση και τη δημόσια υγεία, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από το ιδιωτικό εισόδημα. Μόνο έτσι η ανάπτυξη θα αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο για το 68% των πολιτών που σήμερα αισθάνονται οικονομικά αποκλεισμένοι.