Φόρος στα υπερκέρδη των εταιρειών ενέργειας: Η παρέμβαση Στίγκλιτς και η κινητοποίηση στην ΕΕ

Στην άμεση υιοθέτηση ενός φόρου επί των απροσδόκητων κερδών στους τομείς του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και των λιπασμάτων καλεί τις κυβερνήσεις η Ανεξάρτητη Επιτροπή για τη Μεταρρύθμιση της Διεθνούς Εταιρικής Φορολογίας (ICRICT). Με επικεφαλής τον νομπελίστα Τζόζεφ Στίγκλιτς, η επιτροπή χαρακτηρίζει το μέτρο ως «ηθική επιταγή» και οικονομικά αποτελεσματική απάντηση στην εκτόξευση των τιμών που προκάλεσε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.

Η τρέχουσα γεωπολιτική αστάθεια, η οποία κλιμακώθηκε μετά τις επιθέσεις της 28ης Φεβρουαρίου και τον επακόλουθο αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ, έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον τεχνητής έλλειψης προσφοράς. Αυτή η κατάσταση επιτρέπει σε μια μικρή ομάδα μεγάλων εταιρειών να συσσωρεύει πλούτο, την ώρα που το ενεργειακό κόστος πλήττει δυσανάλογα τους εργαζόμενους και τις εισαγωγικές χώρες.

Η παρέμβαση της ICRICT και η «ηθική επιταγή»

Η Ανεξάρτητη Επιτροπή ICRICT, στην οποία συμμετέχουν κορυφαίοι οικονομολόγοι όπως ο Γκαμπριέλ Ζουκμάν και ο Τομά Πικετί, τονίζει ότι η φορολόγηση των υπερκερδών δεν είναι απλώς ένα δημοσιονομικό εργαλείο, αλλά μια αναγκαία ηθική παρέμβαση. Η επιτροπή υποστηρίζει ότι τα κέρδη αυτά συνδέονται άμεσα με τις πολεμικές συρράξεις και όχι με παραγωγικές επενδύσεις ή καινοτομία.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση που εστάλη στο AFP, ο προτεινόμενος φόρος θα στοχεύει αποκλειστικά στα έκτακτα έσοδα που προκύπτουν από τις αυξημένες διεθνείς τιμές. Με αυτόν τον τρόπο, διασφαλίζεται ότι δεν θα υπάρξει πληθωριστικός αντίκτυπος, καθώς το μέτρο δεν επιβαρύνει την τελική κατανάλωση ενέργειας αλλά τα πλεονάσματα των παραγωγών.

Ο μηχανισμός του μόνιμου φόρου και η πίεση από την ΕΕ

Η πρόταση της ICRICT προχωρά ένα βήμα παραπέρα, εισηγούμενη τη θεσμοθέτηση ενός μόνιμου και αυτόματου μηχανισμού. Ο μηχανισμός αυτός θα ενεργοποιείται κάθε φορά που οι τιμές στην αγορά ενέργειας ξεπερνούν ένα συγκεκριμένο όριο, αποτρέποντας την αισχροκέρδεια σε περιόδους κρίσεων, όπως αυτή που βιώνουμε μετά την πανδημία και τις πρόσφατες συγκρούσεις.

Ήδη από τις 4 Απριλίου, πέντε ισχυρά κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης —η Γερμανία, η Αυστρία, η Ισπανία, η Ιταλία και η Πορτογαλία— έχουν ζητήσει την επαναφορά και την αυστηροποίηση του πλαισίου φορολόγησης. Η κίνηση αυτή αντανακλά την ανησυχία για την κοινωνική συνοχή, καθώς η ακρίβεια επηρεάζει την ελληνική αγορά ενέργειας και τις ευρωπαϊκές οικονομίες συνολικά.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων οικονομικών αναλυτών που παρακολουθούν τις διεθνείς ροές κεφαλαίων, η επιβολή τέτοιων φόρων αποτελεί τη μοναδική διέξοδο για τη χρηματοδότηση μέτρων στήριξης χωρίς την αύξηση του δημόσιου χρέους. Επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς ότι η σταθερή μεταφορά εισοδήματος προς τους παραγωγούς καυσίμων απειλεί να ναρκοθετήσει τις προβλέψεις του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας για την ανάπτυξη.

Η επόμενη μέρα για τους καταναλωτές και τις αγορές

Η ICRICT προειδοποιεί ότι οι περιορισμοί στην προσφορά θα διαρκέσουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμη και αν υπάρξει διπλωματική εκτόνωση στη Μέση Ανατολή. Αυτό καθιστά επιτακτική την ανάγκη για μια συλλογική ευρωπαϊκή απάντηση που θα προστατεύει τους πιο ευάλωτους, όπως τους αγρότες και τους εργαζόμενους, από τις αυθαίρετες διακυμάνσεις των τιμών.

Η συζήτηση για τον φόρο υπερκερδών αναμένεται να κυριαρχήσει στις επόμενες συνόδους κορυφής, καθώς η πίεση για κοινωνική δικαιοσύνη αυξάνεται. Η υιοθέτηση της πρότασης Στίγκλιτς θα μπορούσε να αποτελέσει το νέο πρότυπο για τη διαχείριση παγκόσμιων ενεργειακών κρίσεων στο μέλλον.