Ταμείο Ανάκαμψης: Αποτυχία στις ενεργειακές ανακαινίσεις δείχνει το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο

Η νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) αποκαλύπτει ότι τα 43 δισ. ευρώ που διατέθηκαν για την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα. Ο κακός σχεδιασμός και η προτίμηση σε «εύκολες» παρεμβάσεις αντί για βαθιές ανακαινίσεις απειλούν τους μακροπρόθεσμους κλιματικούς στόχους της ΕΕ, δημιουργώντας σοβαρά ερωτήματα για τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση.

Η εξέλιξη αυτή έρχεται ως συνέχεια των ευρύτερων πιέσεων για την πράσινη μετάβαση, όπου η ταχύτητα απορρόφησης των κονδυλίων του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας φαίνεται πως λειτούργησε εις βάρος της ουσιαστικής ενεργειακής θωράκισης των κτιρίων. Το παρασκήνιο της υπόθεσης δείχνει ότι η ανάγκη για γρήγορη διοχέτευση ρευστότητας στην αγορά οδήγησε σε προγράμματα που χρηματοδότησαν επιφανειακές βελτιώσεις, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τις βαθιές ανακαινίσεις που απαιτούνται για τη μείωση της κατανάλωσης άνω του 60%.

Η ελληνική συμμετοχή και το ευρωπαϊκό παράδοξο

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, η Ελλάδα αντιπροσωπεύει το 4% των συνολικών πόρων που κατευθύνθηκαν στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών. Αν και η χώρα μας συγκαταλέγεται στους ωφελημένους, η Ιταλία απορρόφησε τη μερίδα του λέοντος με το εντυπωσιακό 43%, ακολουθούμενη από την Ισπανία (15%) και τη Γαλλία (10%).

Παρά τη διαφορά στα μεγέθη, η απορρόφηση των πόρων στην Ελλάδα και την Ιταλία παρουσίασε παρόμοιες παθογένειες. Οι παρεμβάσεις επικεντρώθηκαν σε ανακαινίσεις μέσης έντασης, οι οποίες αντιστοιχούν στο 83% του συνολικού κόστους σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αποτυγχάνοντας να επιτύχουν τη μέγιστη δυνατή εξοικονόμηση.

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο προειδοποιεί ότι αυτή η στρατηγική δημιουργεί «φαινόμενα εγκλωβισμού» (lock-in effects). Αυτό σημαίνει ότι οι τρέχουσες, περιορισμένης κλίμακας εργασίες, καθιστούν τις μελλοντικές βαθιές αναβαθμίσεις πολύ πιο ακριβές και τεχνικά δύσκολες για τους ιδιοκτήτες.

Αναξιόπιστα δεδομένα και αποκλίσεις στην εξοικονόμηση

Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα αφορά την αξιοπιστία των ενεργειακών μετρήσεων. Οι υπολογισμοί για την εξοικονόμηση βασίζονται σε θεωρητικές εκτιμήσεις μέσω των Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ), τα οποία συχνά απέχουν παρασάγγας από την πραγματική κατανάλωση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στο Βέλγιο, οι αποκλίσεις έφτασαν το 400%, ενώ στην Ιταλία το 80%. Στην Ελλάδα, η ανάγκη για αλλαγή στον ΚΕΝΑΚ έχει ήδη επισημανθεί από φορείς της αγοράς, καθώς τα στατιστικά μοντέλα δεν αντικατοπτρίζουν την πραγματική ενεργειακή συμπεριφορά των κτιρίων.

Επιπλέον, η έκθεση διαπιστώνει ότι οι 12 από τις 18 επενδύσεις που εξετάστηκαν παρουσίαζαν σημαντικές καθυστερήσεις. Αυτό οδήγησε πολλές χώρες στο να αναθεωρήσουν τους στόχους τους προς τα κάτω, προκειμένου να μην χαθούν τα κονδύλια, θυσιάζοντας όμως την ποιότητα των παρεμβάσεων.

Η επόμενη μέρα για τα προγράμματα αναβάθμισης

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών, οικονομικοί αναλυτές που παρακολουθούν την υπόθεση επισημαίνουν ότι η έμφαση στην ταχύτητα απορρόφησης λειτούργησε ως τροχοπέδη για την αποδοτικότητα. Η απουσία σαφούς στόχευσης και η ανεπαρκής παρακολούθηση των αποτελεσμάτων περιόρισαν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των δισεκατομμυρίων που δαπανήθηκαν.

Για την Ελλάδα, η πρόκληση πλέον μεταφέρεται στα νέα προγράμματα που σχεδιάζονται για το 2026. Η ενσωμάτωση αυστηρότερων κριτηρίων για βαθιές ανακαινίσεις και η χρήση πραγματικών δεδομένων κατανάλωσης θεωρούνται απαραίτητα βήματα για να αποφευχθεί η επανάληψη των λαθών του παρελθόντος.

Οι μελλοντικές παρεμβάσεις θα πρέπει να ισορροπήσουν ανάμεσα στην κοινωνική στήριξη και την ενεργειακή αποτελεσματικότητα. Μόνο μέσω ενός σχεδιασμού που θα δίνει προτεραιότητα στη μακροπρόθεσμη εξοικονόμηση θα μπορέσουν οι ευρωπαϊκοί πόροι να πιάσουν πραγματικά τόπο, προστατεύοντας ταυτόχρονα το εισόδημα των νοικοκυριών από τις ενεργειακές αναταράξεις.