Ινστιτούτο ΕΝΑ: Στο 45% του ευρωπαϊκού μέσου όρου η παραγωγικότητα στην Ελλάδα

Η ελληνική οικονομία παρουσιάζει σοβαρή υστέρηση παραγωγικότητας, καθώς το 2023 η αξία ανά απασχολούμενο ανήλθε μόλις στις 29,3 χιλιάδες ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 45% του μέσου όρου της ΕΕ-27. Σύμφωνα με τη νέα ανάλυση του Ινστιτούτου ΕΝΑ, η εμμονή σε κλάδους έντασης εργασίας, όπως ο τουρισμός, ναρκοθετεί την πραγματική σύγκλιση των εισοδημάτων και τη δυνατότητα δημιουργίας υψηλότερων εισοδημάτων για τους εργαζόμενους.

Η παραγωγικότητα αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα κάθε οικονομικού συστήματος, καθώς ορίζει την ικανότητα παραγωγής πλούτου και τη συνακόλουθη δυνατότητα αύξησης των μισθών. Στην περίπτωση της Ελλάδας, η υστέρηση αυτή δεν είναι απλώς ένα στατιστικό μέγεθος, αλλά η ρίζα της οικονομικής απόκλισης από την υπόλοιπη Ευρώπη.

Η ανάλυση του ινστιτούτου βασίζεται στην έννοια της προστιθέμενης αξίας ανά εργαζόμενο, η οποία επηρεάζεται άμεσα από το κεφαλαιακό απόθεμα και το επίπεδο της τεχνολογίας. Η σύνδεση της παραγωγικότητας με το θεσμικό και διαρθρωτικό πλαίσιο αναδεικνύει τις χρόνιες παθογένειες που κρατούν τη χώρα στις τελευταίες θέσεις της κατάταξης.

Η ακτινογραφία της παραγωγικής υστέρησης

Τα στοιχεία της Eurostat για το 2023 αποκαλύπτουν ένα χαώδες χάσμα. Ενώ ο μέσος Ευρωπαίος εργαζόμενος παράγει αξία 64,5 χιλιάδων ευρώ, ο αντίστοιχος στην Ελλάδα περιορίζεται στις 29,3 χιλιάδες ευρώ. Αυτή η επίδοση τοποθετεί τη χώρα μας στο 45% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, επιβεβαιώνοντας την ανάγκη για ριζικές αλλαγές.

Η υστέρηση αυτή αποτελεί τον βασικότερο λόγο για το χαμηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα. Όπως έχει επισημανθεί και σε μελέτες του ΙΟΒΕ, η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο παραμένει το κρισιμότερο εθνικό στοίχημα για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης.

Μεταποίηση εναντίον Τουρισμού: Το χάσμα των κλάδων

Η παραγωγικότητα δεν είναι ομοιόμορφη σε όλο το φάσμα της οικονομίας. Στους κλάδους έντασης κεφαλαίου, όπως η μεταποίηση, η ελληνική οικονομία εμφανίζει σχετική ανθεκτικότητα, φτάνοντας στο 56% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Αντίθετα, στους κλάδους έντασης εργασίας, η εικόνα είναι απογοητευτική.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ένας εργαζόμενος στη βιομηχανία παράγει σχεδόν τετραπλάσια προστιθέμενη αξία σε σχέση με έναν εργαζόμενο στην εστίαση και τα καταλύματα. Στον κλάδο του τουρισμού, η παραγωγικότητα στην Ελλάδα βυθίζεται στο 43% του μέσου όρου της ΕΕ, γεγονός που αντανακλά τις χαμηλές επενδύσεις σε τεχνολογία και υποδομές.

Η παγίδα της χαμηλής εξειδίκευσης

Παρά τις εκκλήσεις για αλλαγή του παραγωγικού υποδείγματος, οι τάσεις της τελευταίας πενταετίας (2021-2025) δείχνουν ανησυχητική εμμονή στο παλιό μοντέλο. Η απασχόληση στην εστίαση και τα καταλύματα αυξήθηκε κατά 23,1%, ενώ στη μεταποίηση η αύξηση περιορίστηκε στο 7,6%.

Αυτή η υπερσυγκέντρωση πόρων σε κλάδους με χαμηλό τεχνολογικό αποτύπωμα δυσχεραίνει την προσπάθεια σύγκλισης. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων οικονομικών αναλυτών, η ενίσχυση κλάδων έντασης εργασίας χωρίς παράλληλο ψηφιακό μετασχηματισμό απλώς ανακυκλώνει τη φτώχεια και την υποαπασχόληση, όπως φαίνεται και από τη διαρκή υστέρηση παρά τις πολλές ώρες εργασίας.

Το στοίχημα της παραγωγικής ανασυγκρότησης

Η βελτίωση της παραγωγικότητας απαιτεί μια συντονισμένη στροφή προς επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας. Η χαμηλή παραγωγικότητα σε ορισμένους κλάδους δεν είναι τυχαία, αλλά αντανακλά το έλλειμμα σύγχρονου μηχανολογικού εξοπλισμού και την αδυναμία των επιχειρήσεων να ενσωματώσουν καινοτομίες.

Η συζήτηση για την οικονομία οφείλει πλέον να επικεντρωθεί στην αλλαγή του υποδείγματος. Χωρίς τη μεταφορά πόρων και ανθρώπινου δυναμικού προς τη μεταποίηση και τις υπηρεσίες υψηλής τεχνολογίας, η Ελλάδα κινδυνεύει να παραμείνει εγκλωβισμένη σε ένα μοντέλο χαμηλών μισθών και περιορισμένων προοπτικών για τις επόμενες δεκαετίες.