Ευρώπη: Άλμα 26% στο ντίζελ – Πάνω από 11 δισ. ευρώ για τη στήριξη των καταναλωτών

Η γεωπολιτική ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή πυροδοτεί ένα νέο ενεργειακό σοκ στην Ευρώπη, με τις τιμές του ντίζελ να καταγράφουν αύξηση 26% και τη βενζίνη να ακολουθεί με 12%. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ινστιτούτου Bruegel, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν ήδη δεσμεύσει πάνω από 11 δισεκατομμύρια ευρώ σε δημοσιονομικά μέτρα για την αναχαίτιση των ανατιμήσεων, ενεργοποιώντας έκτακτα εργαλεία στήριξης.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της ενεργειακής αστάθειας που βίωσε η ήπειρος το 2022, αναδεικνύοντας τις δομικές αδυναμίες του ευρωπαϊκού ενεργειακού μίγματος. Η νέα γεωπολιτική κρίση που πυροδοτήθηκε από τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν ανέδειξε εκ νέου τη βαθιά εξάρτηση της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα, επιβαρύνοντας δυσανάλογα νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Οι ανατιμήσεις στα καύσιμα και η μεταβλητότητα του φυσικού αερίου

Από την έναρξη της σύγκρουσης, οι τιμές του ντίζελ έχουν αυξηθεί κατά μέσο όρο κατά 26% σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ η βενζίνη καταγράφει άνοδο 12%. Η Ελλάδα, η οποία αντιμετωπίζει ήδη ένα άλμα στις τιμές του diesel, βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες πληθωριστικές πιέσεις που επηρεάζουν όλη την εφοδιαστική αλυσίδα.

Την ίδια ώρα, ο δείκτης TTF (το βασικό ευρωπαϊκό σημείο αναφοράς για τη χονδρική τιμή του φυσικού αερίου) παρουσίασε έντονη μεταβλητότητα. Η τιμή του διπλασιάστηκε από τα 30 στα 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα τις πρώτες εβδομάδες, προτού σταθεροποιηθεί τελικά κοντά στα 40 ευρώ, προκαλώντας ανησυχία για το κόστος παραγωγής ρεύματος.

Η ισχυρή εξάρτηση από το φυσικό αέριο παραμένει η αχίλλειος πτέρνα πολλών οικονομιών, καθώς κάθε αύξηση στη διεθνή τιμή μεταφέρεται σχεδόν αυτόματα στη χονδρική αγορά. Αυτό το φαινόμενο καθιστά επιτακτική την ανάγκη για άμεσες κρατικές παρεμβάσεις προκειμένου να αποφευχθεί η κοινωνική έκρηξη.

Το δημοσιονομικό κόστος και η πρωταθλήτρια Ελλάδα

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ινστιτούτου Bruegel, τα ευρωπαϊκά κράτη έχουν ήδη δεσμεύσει περισσότερα από 11 δισεκατομμύρια ευρώ σε δημοσιονομικά μέτρα. Σε απόλυτα μεγέθη, η Ισπανία και η Γερμανία συγκεντρώνουν πάνω από το ήμισυ των συνολικών παρεμβάσεων, προσπαθώντας να θωρακίσουν την αγοραστική δύναμη των πολιτών τους.

Ωστόσο, σε σχέση με το ΑΕΠ, η Ελλάδα βρίσκεται στην 4η θέση των δαπανών στήριξης, μαζί με την Ισπανία, τη Βουλγαρία και την Ιρλανδία. Η προσέγγιση αυτή, αν και αναγκαία, ασκεί σημαντική πίεση στους εθνικούς προϋπολογισμούς, ειδικά σε χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της αγοράς, η επιλογή πολλών κυβερνήσεων, όπως της Γερμανίας και της Ιταλίας, να προχωρήσουν σε μειώσεις φόρων στα καύσιμα ενδέχεται να είναι δίκοπο μαχαίρι. Επισημαίνεται ότι τα σήματα τιμών — η διαδικασία μέσω της οποίας οι τιμές επικοινωνούν τη σπανιότητα ενός πόρου στους καταναλωτές — κινδυνεύουν να αλλοιωθούν, ενθαρρύνοντας την κατανάλωση σε μια περίοδο περιορισμένων πόρων.

Η ευρωπαϊκή απάντηση και το πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενεργοποίησε στις 29 Απριλίου ένα προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων. Το πλαίσιο αυτό εστιάζει σε κρίσιμους τομείς όπως η αλιεία, οι μεταφορές και η γεωργία, ενώ επιτρέπει υψηλότερη αποζημίωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας για ενεργοβόρες επιχειρήσεις.

Παράλληλα, οι προειδοποιήσεις του ESM για τις επιπτώσεις στο ευρωπαϊκό ΑΕΠ παραμένουν στο τραπέζι, καθώς η κρίση απειλεί να μειώσει την ανάπτυξη έως και 1,2% μέχρι το 2027. Η ανάγκη για στοχευμένα μέτρα αντί γενικευμένων επιδοτήσεων αποτελεί πλέον την κυρίαρχη σύσταση των διεθνών οργανισμών.

Η επόμενη μέρα για την ευρωπαϊκή ενέργεια

Χώρες όπως η Ολλανδία και το Βέλγιο υιοθετούν ήδη πιο στοχευμένες παρεμβάσεις, επικεντρωμένες στη στήριξη ευάλωτων ομάδων για το κόστος θέρμανσης. Η στροφή προς διαρθρωτικά μέτρα ενεργειακής αποδοτικότητας και επενδύσεις στην ηλεκτροκίνηση θεωρείται η μόνη βιώσιμη λύση για την απεξάρτηση από τις γεωπολιτικές αναταράξεις.

Εν αναμονή των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, η Ευρώπη καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην άμεση ανακούφιση των πολιτών και τη διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Η σταθεροποίηση των τιμών παραμένει το μεγάλο στοίχημα για την αποφυγή ενός νέου πληθωριστικού κύκλου που θα μπορούσε να πλήξει τη σταθερότητα της Ευρωζώνης.