Το χάσμα της φτώχειας στην Ευρώπη: Στο κόκκινο η Ελλάδα και η Αθήνα

Σχεδόν ένας στους πέντε Ευρωπαίους βρίσκεται αντιμέτωπος με τον κίνδυνο της φτώχειας, σύμφωνα με τα νέα στοιχεία της Eurostat για το 2025. Η Ελλάδα, με ποσοστό 27,5%, καταγράφει μία από τις χειρότερες επιδόσεις στην ΕΕ, ενώ η Αθήνα εκπέμπει σήμα κινδύνου με το 23,6% των κατοίκων της να βρίσκεται σε κατάσταση ευαλωτότητας.

Η ανάλυση των κοινωνικών δεικτών για το 2025 αποκαλύπτει ένα βαθύ γεωγραφικό χάσμα που διατρέχει την ευρωπαϊκή ήπειρο. Ο δείκτης AROPE (At Risk of Poverty or Social Exclusion), ο οποίος ορίζει τον πληθυσμό σε κίνδυνο φτώχειας, δεν αποτελεί απλώς μια στατιστική μονάδα, αλλά τον καθρέφτη των ανισοτήτων που επιμένουν παρά τις προσπάθειες δημοσιονομικής σύγκλισης. Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της πίεσης στο κόστος ζωής που ξεκίνησε τα προηγούμενα έτη, δημιουργώντας νέες εστίες ευαλωτότητας σε αστικά κέντρα και αγροτικές περιοχές.

Η γεωγραφία της ανισότητας και η θέση της Ελλάδας

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Euronews Business, συνολικά 92,7 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας το 2025. Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί στο 20,9% του πληθυσμού, αναδεικνύοντας μια σκληρή πραγματικότητα για εκατομμύρια νοικοκυριά. Η Βουλγαρία με 29,0%, η Ελλάδα με 27,5% και η Ρουμανία με 27,4% αποτελούν την τριάδα των χωρών με τη μεγαλύτερη έκθεση στον κίνδυνο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η χώρα μας καταγράφει σταθερά τη δεύτερη χειρότερη επίδοση στην ΕΕ, γεγονός που υποδηλώνει δομικές αδυναμίες στην κατανομή του πλούτου. Ενώ χώρες όπως η Τσεχία καταφέρνουν να διατηρούν το ποσοστό τους στο εντυπωσιακό 11,5%, η Ελλάδα παλεύει με την επίμονη ακρίβεια και την έλλειψη στοχευμένων κοινωνικών παρεμβάσεων. Η κατάσταση αυτή επιδεινώνεται από την υψηλή έμμεση φορολογία, η οποία επιβαρύνει δυσανάλογα τα χαμηλά εισοδήματα.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών της Κομισιόν, κοινωνικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η απόκλιση μεταξύ των κρατών-μελών τροφοδοτείται από τις διαφορετικές ταχύτητες ανάπτυξης. Επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς ότι η έλλειψη επενδύσεων σε περιφερειακό επίπεδο δημιουργεί θύλακες φτώχειας που είναι δύσκολο να εξαλειφθούν χωρίς γενναίες μεταρρυθμίσεις στο κοινωνικό κράτος.

Το παράδοξο των πρωτευουσών: Το καμπανάκι για την Αθήνα

Η εικόνα της φτώχειας αλλάζει δραματικά όταν εστιάζουμε στις μεγάλες πρωτεύουσες. Ενώ παραδοσιακά οι πόλεις θεωρούνται κέντρα πλούτου, στις Βρυξέλλες το ποσοστό AROPE εκτοξεύεται στο 33,6%, το υψηλότερο στην Ευρώπη. Στην Αθήνα, η κατάσταση παραμένει κρίσιμη, καθώς πάνω από ένας στους πέντε κατοίκους (23,6%) διατρέχει άμεσο κίνδυνο, επιβεβαιώνοντας τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τα εκατομμύρια των πολιτών που ζουν στα όρια.

Αντίθετα, οι πρωτεύουσες της Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Μπρατισλάβα (2,9%) και η Βαρσοβία (7,1%), εμφανίζουν εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά. Αυτή η αντιστροφή των ρόλων δείχνει ότι η οικονομική δυναμική μετατοπίζεται, ενώ οι παραδοσιακές μητροπόλεις της Δύσης αντιμετωπίζουν έντονα προβλήματα κοινωνικού αποκλεισμού και στεγαστικής κρίσης. Η Αθήνα, παρά τη μείωση της ανεργίας, συνεχίζει να υποφέρει από το υψηλό κόστος στέγασης.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της αγοράς ακινήτων, η στεγαστική ασφυξία αποτελεί τον κύριο μοχλό της αστικής φτώχειας. Η δυσαναλογία μεταξύ μισθών και ενοικίων οδηγεί μεγάλο μέρος του πληθυσμού στην υποκειμενική φτώχεια, μια κατάσταση όπου οι πολίτες αισθάνονται οικονομικά περιορισμένοι παρά την ύπαρξη εργασίας. Η κοινωνική συνοχή στις πόλεις δοκιμάζεται πλέον σε καθημερινή βάση.

Περιφερειακές ανισότητες: Πελοπόννησος και Ιόνια στο επίκεντρο

Η εσωτερική ακτινογραφία της Ελλάδας δείχνει ότι ο κίνδυνος δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Η Πελοπόννησος και τα νησιά του Ιονίου συγκαταλέγονται στις 20 περιφέρειες της ΕΕ με τα υψηλότερα ποσοστά φτώχειας, ξεπερνώντας το 33%. Αυτή η περιφερειακή απόκλιση αναδεικνύει την ανάγκη για στοχευμένα προγράμματα ενίσχυσης της τοπικής οικονομίας και της απασχόλησης.

Η Ιταλία καταγράφει το μεγαλύτερο εσωτερικό χάσμα, με την Καλαβρία να φτάνει στο 45,3%, την ώρα που η Κοιλάδα της Αόστης βρίσκεται στο 5,6%. Αυτές οι χαοτικές διαφορές εντός της ίδιας χώρας υπογραμμίζουν την αποτυχία των οριζόντιων πολιτικών. Στην Ελλάδα, η έλλειψη υποδομών στην περιφέρεια και η εξάρτηση από εποχικές δραστηριότητες όπως ο τουρισμός, καθιστούν ολόκληρες περιοχές ευάλωτες σε οικονομικές διακυμάνσεις.

Η επόμενη μέρα και οι προκλήσεις για την κοινωνική συνοχή

Η επόμενη μέρα για την Ευρώπη και την Ελλάδα απαιτεί μια στρατηγική επαναξιολόγηση των εργαλείων κοινωνικής προστασίας. Η δημογραφική γήρανση και η συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού, όπως επισημαίνει ο ΟΟΣΑ, θα ασκήσουν περαιτέρω πιέσεις στα συστήματα πρόνοιας. Η διασφάλιση της ανθεκτικότητας των νοικοκυριών δεν είναι πλέον μόνο ζήτημα οικονομικό, αλλά πολιτική προτεραιότητα για την αποφυγή του κοινωνικού κατακερματισμού.

Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι η επένδυση στην εκπαίδευση και την ψηφιακή μετάβαση μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα στη φτώχεια. Ωστόσο, χωρίς άμεση παρέμβαση στο ενεργειακό κόστος και τις τιμές των τροφίμων, ο κίνδυνος κοινωνικού αποκλεισμού θα παραμείνει μια ανοιχτή πληγή για την ελληνική και την ευρωπαϊκή κοινωνία. Η επαγρύπνηση των αρχών και η αποτελεσματική απορρόφηση των πόρων παραμένουν τα κρισιμότερα στοιχήματα.