- Η εφορία μπορεί να αγνοεί συναλλαγές που στερούνται πραγματικής οικονομικής ουσίας.
- Η αντικαταχρηστική ρήτρα δεν επιβάλλει πρόστιμα, αλλά αναπροσαρμόζει τον φόρο.
- Στο στόχαστρο βρίσκονται οι offshore, οι εικονικές αμοιβές και οι μεταβιβάσεις ακινήτων.
- Η φορολογική διοίκηση φέρει το βάρος της απόδειξης για την τεχνητή διευθέτηση.
Η φορολογική διοίκηση ενεργοποιεί τη γενική αντικαταχρηστική ρήτρα για τον εντοπισμό τεχνητών διευθετήσεων που αποσκοπούν αποκλειστικά στην αποφυγή φορολόγησης. Το εργαλείο αυτό επιτρέπει στις αρχές να αγνοούν συναλλαγές χωρίς πραγματική οικονομική ουσία, αναπροσαρμόζοντας τη φορολογική υποχρέωση του πολίτη ή της επιχείρησης χωρίς την επιβολή πρόσθετων ποινικών κυρώσεων.
| Χαρακτηριστικό | Περιγραφή & Συνέπεια |
|---|---|
| Νομικό Εργαλείο | Γενική Αντικαταχρηστική Ρήτρα (GAAR) |
| Κύριος Στόχος | Επαναπροσδιορισμός φορολογικής υποχρέωσης |
| Ποινές / Κυρώσεις | Καμία (λειτουργεί μόνο ως εργαλείο υπολογισμού) |
| Βάρος Απόδειξης | Φορολογική Διοίκηση (ΑΑΔΕ) |
| Κριτήριο Ελέγχου | Ύπαρξη πραγματικής οικονομικής ουσίας |
Η εφαρμογή της γενικής αντικαταχρηστικής ρήτρας αποτελεί μια από τις πιο σύνθετες πτυχές του σύγχρονου φορολογικού δικαίου, καθώς επιτρέπει στις αρχές να παρεμβαίνουν στην οικονομική ελευθερία των επιχειρήσεων όταν κρίνεται ότι μια δομή στερείται επιχειρηματικής λογικής. Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της διεθνούς τάσης για την πάταξη της διάβρωσης της φορολογικής βάσης, προσαρμοσμένη στην απρόβλεπτη δυναμική της ελληνικής οικονομικής πραγματικότητας.
Η ρήτρα λειτουργεί αποκλειστικά ως εργαλείο αναπροσδιορισμού της φορολογικής υποχρέωσης, προσαρμοσμένο στην απρόβλεπτη δυναμική της οικονομικής πραγματικότητας.
Φορολογική Διοίκηση, Γενική Αντικαταχρηστική Ρήτρα
Τι ορίζεται ως τεχνητή διευθέτηση στη φορολογία
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Εφορία: Πότε μια συναλλαγή θεωρείται «τεχνητή», η κεντρική έννοια της «τεχνητής διευθέτησης» επιτρέπει στη φορολογική διοίκηση να αγνοεί κάθε δομή που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική οικονομική ουσία. Η ρήτρα αυτή λειτουργεί αποκλειστικά ως εργαλείο αναπροσδιορισμού της φορολογικής υποχρέωσης και όχι ως μέσο επιβολής προστίμων, στοχεύοντας στην αποκατάσταση της φορολογικής δικαιοσύνης. Ωστόσο, η ευρεία διατύπωση του νόμου προκαλεί συζητήσεις σχετικά με την ασφάλεια δικαίου, καθώς αφήνει σημαντικό περιθώριο ερμηνείας στους ελεγκτές.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε περιπτώσεις που αφορούν την ενδοομιλική μεταφορά κερδών. Για παράδειγμα, όταν μια επιχείρηση ιδρύει θυγατρική σε φορολογικό παράδεισο χωρίς να ασκεί ουσιαστική δραστηριότητα, η εφορία μπορεί να θεωρήσει τη δομή αυτή ως τεχνητή. Σε τέτοιες περιπτώσεις, τα κέρδη φορολογούνται στην Ελλάδα, σαν να μην είχαν μεταφερθεί ποτέ στο εξωτερικό. Αντίστοιχα αυστηρή είναι η στάση των αρχών και όταν μια δωρεά μεταξύ συγγενών κρίνεται ότι πραγματοποιήθηκε με μοναδικό σκοπό την αποφυγή των προβλεπόμενων τελών.
Προτεινόμενο Ελλάδα: Στην πεντάδα του ΟΟΣΑ με την υψηλότερη έμμεση φορολογία
Τα παραδείγματα που μπαίνουν στο στόχαστρο των ελεγκτών
Οι ελεγκτικές αρχές εστιάζουν σε τρεις κύριους άξονες για τον εντοπισμό φορολογικών τεχνασμάτων. Ο πρώτος αφορά τη μεταβίβαση ακινήτων μέσω ενδιάμεσων εταιρειών ειδικού σκοπού (SPVs). Εάν προκύψει ότι η οντότητα δεν έχει άλλη λειτουργία πέρα από τη μείωση του φόρου υπεραξίας, οι αρχές παρακάμπτουν το ενδιάμεσο στάδιο. Επισημαίνεται ότι η εφορία μπορεί να ελέγχει το πραγματικό τίμημα στις μεταβιβάσεις, χρησιμοποιώντας έμμεσες μεθόδους ελέγχου για να τεκμηριώσει την τεχνητή υποτίμηση της αξίας.
Ο δεύτερος άξονας αφορά τη μετατροπή εισοδήματος, όπου αμοιβές εργασίας εμφανίζονται τεχνητά ως μερίσματα ή αμοιβές διοίκησης. Στόχος είναι η υπαγωγή σε ευνοϊκότερο φορολογικό καθεστώς, όμως αν αποδειχθεί έλλειψη επιχειρηματικού σκοπού, το εισόδημα αναχαρακτηρίζεται και φορολογείται με βάση τον πραγματικό του χαρακτήρα. Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών, φοροτεχνικοί κύκλοι τονίζουν ότι η χρήση της ρήτρας πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη τεκμηρίωση, ώστε να αποφεύγονται φαινόμενα διοικητικής αυθαιρεσίας.
Το βάρος της απόδειξης και η προστασία του πολίτη
Ένα κρίσιμο στοιχείο που περιορίζει τον κίνδυνο αυθαιρεσίας είναι ότι το βάρος της απόδειξης φέρει η ίδια η φορολογική διοίκηση. Οι ελεγκτές οφείλουν να αποδείξουν ότι η διευθέτηση είναι τεχνητή και ότι το κύριο όφελος είναι η φοροαποφυγή. Εν αναμονή περαιτέρω διευκρινίσεων, νομικοί παραστάτες επισημαίνουν ότι η ενίσχυση της προβλεψιμότητας μέσω εργαλείων όπως τα Advance Tax Rulings θα μπορούσε να μειώσει τις μελλοντικές διενέξεις μεταξύ κράτους και φορολογουμένων.
Η επόμενη μέρα για τη φορολογική συμμόρφωση
Η αυστηροποίηση του πλαισίου καθιστά σαφές ότι οι φορολογικές στρατηγικές πρέπει πλέον να βασίζονται σε ισχυρή οικονομική λογική. Η εφορία δεν αρκείται πλέον στην τυπική νομιμότητα μιας συναλλαγής, αλλά αναζητά την ουσία των πραγμάτων. Οι επιχειρήσεις και οι ιδιώτες καλούνται να διασφαλίζουν ότι κάθε κίνησή τους εξυπηρετεί έναν πραγματικό επιχειρηματικό σκοπό, καθώς η αντικαταχρηστική ρήτρα παραμένει το ισχυρότερο «όπλο» της διοίκησης για τον επαναπροσδιορισμό των φόρων σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον.
Πώς να αποφύγετε τον χαρακτηρισμό μιας συναλλαγής ως τεχνητής
- Διασφαλίστε ότι κάθε επιχειρηματική κίνηση συνοδεύεται από σαφή οικονομική και εμπορική λογική.
- Διατηρήστε πλήρη φάκελο τεκμηρίωσης που να εξηγεί τον σκοπό ίδρυσης εταιρειών ή θυγατρικών.
- Αποφύγετε κυκλικές συναλλαγές ή μεταφορές κεφαλαίων που δεν παράγουν προστιθέμενη αξία.
- Συμβουλευτείτε εξειδικευμένο φοροτεχνικό για τη χρήση εργαλείων όπως τα Advance Tax Rulings.
