ΔΝΤ: Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή εξελίσσεται σε παγκόσμιο οικονομικό κλυδωνισμό

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προειδοποιεί ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αποτελεί έναν νέο παγκόσμιο οικονομικό κλυδωνισμό, με τις αυξημένες τιμές ενέργειας να πλήττουν δυσανάλογα τις χώρες που εισάγουν καύσιμα. Η ανάλυση που δημοσιεύθηκε στις 30 Μαρτίου 2026 υπογραμμίζει ότι οι διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το 30% του παγκόσμιου πετρελαίου, απειλούν να εκτροχιάσουν την παγκόσμια ανάπτυξη και να πυροδοτήσουν ένα νέο κύμα πληθωρισμού.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας παρατεταμένης περιόδου γεωπολιτικής αστάθειας, η οποία δοκιμάζει τις αντοχές της παγκόσμιας οικονομίας μετά το σοκ της πανδημίας και της ενεργειακής κρίσης του 2021-2022. Σύμφωνα με την ανάλυση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, οι αυξημένες τιμές ενέργειας λειτουργούν πλέον ως ο βασικός μηχανισμός μετάδοσης της κρίσης, επηρεάζοντας άμεσα το κόστος παραγωγής και το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών διεθνώς.

Ο μηχανισμός μετάδοσης μέσω της ενέργειας

Για τις χώρες που εισάγουν καύσιμα, η απότομη άνοδος των τιμών ισοδυναμεί με μια ξαφνική μείωση εισοδήματος, η οποία περιορίζει την κατανάλωση και την ανάπτυξη. Στην Ευρώπη, ο φόβος μιας νέας ενεργειακής κρίσης επανέρχεται στο προσκήνιο, με χώρες όπως η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο να είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες λόγω της μεγάλης εξάρτησής τους από το φυσικό αέριο για ηλεκτροπαραγωγή.

Αντίθετα, η Γαλλία και η Ισπανία εμφανίζονται πιο προστατευμένες, αξιοποιώντας την πυρηνική ενέργεια και τις ανανεώσιμες πηγές για να μετριάσουν τις επιπτώσεις. Η κρίσιμη παράμετρος παραμένει η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, καθώς περίπου το 25-30% του παγκόσμιου πετρελαίου και το 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, μια περιοχή που βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγκρουσης.

Εφοδιαστικές αλυσίδες και επισιτιστική ασφάλεια

Ο πόλεμος προκαλεί σοβαρές διαταραχές και στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, καθώς η αλλαγή δρομολογίων για τα εμπορικά πλοία αυξάνει κατακόρυφα τα κόστη μεταφοράς και ασφάλισης. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η διακοπή στη μεταφορά λιπασμάτων, καθώς το ένα τρίτο των παγκόσμιων μεταφορών διέρχεται από την πληγείσα περιοχή, γεγονός που απειλεί άμεσα την επισιτιστική ασφάλεια.

Οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα επώδυνες για τις φτωχότερες χώρες, όπου οι δαπάνες για τρόφιμα αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού των νοικοκυριών. Η άνοδος των τιμών στα βασικά αγαθά δεν αποτελεί μόνο οικονομικό πρόβλημα, αλλά ενδέχεται να πυροδοτήσει κοινωνικές και πολιτικές αναταραχές σε κράτη με περιορισμένους δημοσιονομικούς πόρους για τη στήριξη των πολιτών.

Πληθωριστικές πιέσεις και χρηματοπιστωτική αστάθεια

Η άνοδος του κόστους ενέργειας και τροφίμων αναμένεται να ενισχύσει τον πληθωρισμό παγκοσμίως, δημιουργώντας κινδύνους για τη σταθερότητα των τιμών. Οι αναλυτές προειδοποιούν για το φαινόμενο της σπειροειδούς εξέλιξης μισθών-τιμών — ο μηχανισμός όπου οι αυξήσεις μισθών για την κάλυψη του κόστους ζωής οδηγούν σε περαιτέρω αυξήσεις τιμών από τις επιχειρήσεις — καθιστώντας τον έλεγχο του πληθωρισμού εξαιρετικά δύσκολο.

Την ίδια στιγμή, οι χρηματοπιστωτικές αγορές αντιδρούν με αυξημένη μεταβλητότητα και πτώση των χρηματιστηρίων. Οι αποδόσεις των ομολόγων σημειώνουν άνοδο, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού για κράτη και επιχειρήσεις, γεγονός που πιέζει ακόμα περισσότερο τις χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος. Οι χρηματοπιστωτικές συνθήκες γίνονται πιο αυστηρές, περιορίζοντας τα περιθώρια για νέα μέτρα στήριξης.

Η επόμενη μέρα και η ανάγκη για στήριξη

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο τονίζει ότι η κρίση πλήττει τις οικονομίες με άνισο τρόπο, δημιουργώντας νικητές και χαμένους. Ενώ ορισμένες χώρες που εξάγουν ενέργεια μπορεί να δουν βελτίωση στα δημόσια οικονομικά τους, η πλειονότητα των κρατών αντιμετωπίζει επιδείνωση του ισοζυγίου πληρωμών και έντονες πιέσεις στο κόστος ζωής.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών του οργανισμού, η διεθνής συνεργασία και η παροχή οικονομικής στήριξης θα καταστούν απαραίτητες για τις πιο ευάλωτες οικονομίες. Το Ταμείο δεσμεύεται να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, προειδοποιώντας ότι σε έναν κόσμο αυξανόμενης αβεβαιότητας, η θωράκιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας αποτελεί την κορυφαία προτεραιότητα.