- Η Έλη Δρίβα αποκάλυψε τον αποκλεισμό της από δραματική σχολή λόγω έλλειψης αρτιμέλειας.
- Ο όρος «αρτιμέλεια» βασίζεται σε αναχρονιστικό νόμο της περιόδου Μεταξά.
- Η ηθοποιός ορίζει την αναπηρία ως κοινωνική κατασκευή και όχι ως σωματικό ελάττωμα.
- Υπογραμμίζεται η ανάγκη για μετάβαση από τις «ειδικές ανάγκες» στις «κοινές ανάγκες».
- Η τέχνη πρέπει να είναι προσβάσιμη σε όλους, ανεξάρτητα από σωματικούς περιορισμούς.
Η ηθοποιός Έλη Δρίβα, σε μια καθηλωτική εξομολόγηση στην εκπομπή «Καλύτερα Αργά», αποκάλυψε τον αποκλεισμό που βίωσε από δραματική σχολή λόγω της αναπηρίας της. Εστιάζοντας στον αναχρονιστικό όρο της «αρτιμέλειας», η καλλιτέχνις αποδόμησε τα κοινωνικά στερεότυπα, υπογραμμίζοντας ότι η αναπηρία δεν είναι σωματική κατασκευή, αλλά αποτέλεσμα της κοινωνικής στάσης.
| Άξονας Ανάλυσης | Θέση / Περιγραφή |
|---|---|
| Αιτία αποκλεισμού | Έλλειψη αρτιμέλειας (κατά τη σχολή) |
| Νομικό υπόβαθρο | Νόμος περιόδου Μεταξά |
| Ορισμός αναπηρίας | Κοινωνική κατασκευή και στάση ζωής |
| Εξέλιξη ορολογίας | Από το «σακάτης» στις «κοινές ανάγκες» |
| Προσωπική ταυτότητα | Ανάπηρη γυναίκα και ηθοποιός |
Η συζήτηση για την προσβασιμότητα στον πολιτισμό και την εκπαίδευση παραμένει φλέγον ζήτημα, ειδικά όταν προσκρούει σε νομοθετικά κατάλοιπα περασμένων δεκαετιών. Η περίπτωση της Έλης Δρίβα φέρνει στο φως τη σύγκρουση ανάμεσα στη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και τις γραφειοκρατικές αγκυλώσεις που ορίζουν ποιος «δικαιούται» να υπηρετήσει την τέχνη.
Η αναπηρία δεν είναι κατασκευασμένη από το σώμα των ανθρώπων. Πιο πολύ είναι η στάση της κοινωνίας και της ζωής.
Έλη Δρίβα, Ηθοποιός
Η απόρριψη και το «φάντασμα» της αρτιμέλειας
Κατά τη διάρκεια της συνέντευξής της στην Αθηναΐδα Νέγκα, η ηθοποιός περιέγραψε μια τραυματική εμπειρία από την προσπάθειά της να εισαχθεί σε δραματική σχολή. Όπως ανέφερε, η απάντηση που έλαβε ήταν άμεση και απορριπτική, με τους υπεύθυνους να της κλείνουν το τηλέφωνο μόλις έγινε αντιληπτή η αναπηρία της.
Το επιχείρημα της σχολής βασίστηκε στην έλλειψη αρτιμέλειας, έναν όρο που η Δρίβα χαρακτήρισε ως «μη δόκιμο». Η ίδια εξήγησε ότι αυτή η προϋπόθεση πηγάζει από έναν νόμο της περιόδου Μεταξά, ο οποίος συνεχίζει να επηρεάζει το κανονιστικό πλαίσιο ορισμένων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, δημιουργώντας αξεπέραστα εμπόδια για τα άτομα με αναπηρία.
Η ηθοποιός τόνισε πως η τέχνη δεν θα έπρεπε να υπακούει σε σωματικά κριτήρια, αλλά στην ικανότητα του ατόμου να μετουσιώνει την εμπειρία του σε δημιουργία. Η εμμονή σε παρωχημένους όρους υποδηλώνει μια βαθιά ριζωμένη προκατάληψη που αρνείται την ορατότητα σε σώματα που δεν θεωρούνται «τυπικά».
Από τον «σακάτη» στις κοινές ανάγκες
Η Έλη Δρίβα αναφέρθηκε επίσης στην εξέλιξη της ορολογίας και του τρόπου με τον οποίο η κοινωνία αντιμετωπίζει την αναπηρία. Σχολίασε καυστικά τη μετάβαση από τον υποτιμητικό όρο «σακάτης» των δεκαετιών του ’50 και ’60, στη χρήση της φράσης «άτομα με ειδικές ανάγκες».
Σύμφωνα με την ίδια, ο όρος «ειδικές ανάγκες» είναι συχνά παραπλανητικός, καθώς οι ανάγκες των ανθρώπων είναι στην πραγματικότητα κοινές και πανανθρώπινες. Η διαφοροποίηση έγκειται στον τρόπο ικανοποίησης αυτών των αναγκών, ο οποίος συχνά παρεμποδίζεται από τον κοινωνικό αποκλεισμό και την έλλειψη υποδομών.
Παρατηρητές των κοινωνικών τάσεων επισημαίνουν πως η μετατόπιση από το ιατρικό στο κοινωνικό μοντέλο αναπηρίας είναι αργή αλλά αναπόφευκτη. Η ανάγκη για καθολικό σχεδιασμό στην εκπαίδευση δεν αποτελεί πλέον αίτημα μιας μειονότητας, αλλά θεμελιώδη προϋπόθεση για μια συμπεριληπτική δημοκρατία, όπως φάνηκε και από το πρόσφατο μάθημα ορατότητας που έδωσαν άλλες προσωπικότητες του χώρου.
Η αναπηρία ως κοινωνική κατασκευή
Κλείνοντας την τοποθέτησή της, η Δρίβα προχώρησε σε μια βαθιά κοινωνιολογική ανάλυση, διαχωρίζοντας τη «βλάβη» από την «αναπηρία». Η ίδια δηλώνει «ανάπηρη γυναίκα» με υπερηφάνεια, εξηγώντας ότι η βλάβη είναι το βιολογικό δεδομένο, ενώ η αναπηρία είναι το κοινωνικό κατασκεύασμα.
«Η αναπηρία δεν είναι κάτι φορητό», σημείωσε χαρακτηριστικά, εννοώντας ότι το περιβάλλον και η στάση της κοινωνίας είναι αυτά που «αναπηροποιούν» το άτομο. Όταν μια πόλη ή μια σχολή δεν παρέχει πρόσβαση, τότε δημιουργεί την αναπηρία, μετατρέποντας μια σωματική ιδιαιτερότητα σε ανυπέρβλητο εμπόδιο.
Η επόμενη μέρα για τη συμπερίληψη στην τέχνη
Η μαρτυρία της Έλης Δρίβα λειτουργεί ως καταλύτης για περαιτέρω διάλογο σχετικά με την αναθεώρηση των κριτηρίων εισαγωγής στις καλλιτεχνικές σχολές. Η ανάγκη για εκσυγχρονισμό του νομικού πλαισίου είναι επιτακτική, ώστε η αρτιμέλεια να πάψει να αποτελεί εργαλείο αποκλεισμού.
Το μέλλον της ελληνικής σκηνής εξαρτάται από την ικανότητά της να αγκαλιάσει τη διαφορετικότητα, αναγνωρίζοντας ότι η αυθεντικότητα στην τέχνη πηγάζει από την πολυφωνία των εμπειριών. Η Έλη Δρίβα, μέσα από τη δική της διαδρομή, αποδεικνύει ότι η θέληση για δημιουργία υπερβαίνει κάθε τεχνητό φραγμό.
Πώς να προωθήσετε τη συμπερίληψη στην τέχνη
- Ενημερωθείτε για το κοινωνικό μοντέλο αναπηρίας και τη διαφορά του από το ιατρικό.
- Υποστηρίξτε καλλιτεχνικές παραγωγές που εντάσσουν ανάπηρους καλλιτέχνες στο δυναμικό τους.
- Απαιτήστε καθολική προσβασιμότητα σε θέατρα, κινηματογράφους και εκπαιδευτικά ιδρύματα.
- Αποφύγετε τη χρήση υποτιμητικών όρων και υιοθετήστε τη γλώσσα των δικαιωμάτων.
