ΗΠΑ: Οι περικοπές Τραμπ στην Ουκρανία «παγώνουν» τις έρευνες για εγκλήματα πολέμου

Η κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προχώρησε σε δραστικές περικοπές δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων στην ανθρωπιστική βοήθεια προς την Ουκρανία, πλήττοντας άμεσα τις έρευνες για ρωσικά εγκλήματα πολέμου. Η απόφαση αυτή, που εντάσσεται στην ατζέντα «Πρώτα η Αμερική», απειλεί να αφήσει χιλιάδες θύματα χωρίς δικαιοσύνη, καθώς οργανώσεις και ερευνητές ξεμένουν από πόρους για την τεκμηρίωση βασανιστηρίων και απαγωγών παιδιών.

Η ιστορική δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών για την απόδοση δικαιοσύνης σε διεθνές επίπεδο, μια παράδοση που ξεκίνησε από τις δίκες της Νυρεμβέργης, φαίνεται να κλονίζεται συθέμελα. Η τρέχουσα γεωπολιτική στροφή της Ουάσιγκτον προς τον απομονωτισμό αναδιαμορφώνει τις ισορροπίες στην Ευρώπη, μεταφέροντας το οικονομικό βάρος της λογοδοσίας στους ώμους των ευρωπαϊκών κρατών.

Η στρατηγική στροφή της Ουάσιγκτον και οι επιπτώσεις στο πεδίο

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters, ο πρόεδρος των ΗΠΑ διέταξε την παύση της εξωτερικής βοήθειας τον Ιανουάριο του 2025, οδηγώντας στον τερματισμό προγραμμάτων που κάλυπταν το 40% των δαπανών για τη δικαιοσύνη στην Ουκρανία. Η κίνηση αυτή έρχεται σε μια στιγμή που το Κίεβο έχει ανοίξει περισσότερες από 230.000 υποθέσεις εγκλημάτων πολέμου.

Η Beth Van Schaack, πρώην πρέσβειρα για τη διεθνή ποινική δικαιοσύνη, προειδοποιεί ότι οι περικοπές αυτές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε άρνηση δικαιοσύνης για χιλιάδες θύματα. Ήδη, δεκάδες ξένοι εμπειρογνώμονες που βοηθούσαν στη συλλογή αποδεικτικών στοιχείων στα πεδία των μαχών αδυνατούν πλέον να ταξιδέψουν στην Ουκρανία λόγω έλλειψης πόρων.

Ενώ οι ΗΠΑ αποσύρονται, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Βρετανία προσπαθούν να καλύψουν το κενό. Η ΕΕ έχει ήδη διαθέσει 10 εκατομμύρια ευρώ για τη δημιουργία ειδικού δικαστηρίου, ενώ προειδοποιεί ότι τυχόν αμνηστία για τον Πούτιν θα αποτελούσε ιστορικό λάθος.

Η «ακτινογραφία» των περικοπών: Από τη Yale μέχρι τους Truth Hounds

Οι επιπτώσεις είναι ορατές σε ολόκληρο το δίκτυο ερευνών. Η οργάνωση Truth Hounds, η οποία έχει τεκμηριώσει 17.000 καταγγελίες, αναγκάστηκε να απολύσει προσωπικό και να αναστείλει προγράμματα αρχειοθέτησης. Η απώλεια της αμερικανικής χρηματοδότησης κάλυπτε το ένα τρίτο του προϋπολογισμού τους, καθιστώντας αδύνατη τη διερεύνηση νέων υποθέσεων.

Παράλληλα, το Ανθρωπιστικό Εργαστήριο Έρευνας του Πανεπιστημίου Yale, το οποίο χρησιμοποιεί δορυφορικές εικόνες για τον εντοπισμό αγνοούμενων παιδιών, αναμένεται να μείνει χωρίς πόρους τον Αύγουστο. Η Yuliia Usenko, επικεφαλής εισαγγελέας για εγκλήματα κατά παιδιών, χαρακτήρισε τις έρευνες της Yale «ανεκτίμητες» για τον εντοπισμό των δικτύων επανεκπαίδευσης στη Ρωσία.

Στο πλαίσιο των αλλαγών, η κυβέρνηση Τραμπ διέλυσε την ομάδα του Υπουργείου Δικαιοσύνης που βοηθούσε την Ουκρανία και αποχώρησε από πολυεθνικές ομάδες εργασίας. Νομικοί παραστάτες που παρακολουθούν την υπόθεση επισημαίνουν ότι η αποδυνάμωση των ερευνών δυσχεραίνει την εκτέλεση των ενταλμάτων σύλληψης του ΔΠΔ κατά Ρώσων αξιωματούχων.

Η ανθρωπιστική κρίση και η αναζήτηση των αγνοούμενων παιδιών

Μέσα σε αυτό το κλίμα αβεβαιότητας, η Πρώτη Κυρία Μελάνια Τραμπ ανακοίνωσε ένα νέο πρόγραμμα ύψους 25 εκατομμυρίων δολαρίων για τον επαναπατρισμό των παιδιών. Η πρωτοβουλία αυτή, αν και θετική, έρχεται μετά από σημαντικές περικοπές σε ήδη υπάρχουσες δομές που επιτελούσαν το ίδιο έργο, προκαλώντας ερωτήματα για τη συνέχεια της προσπάθειας.

Οι διαπραγματεύσεις με το Κρεμλίνο για τα παιδιά παραμένουν μια από τις ελάχιστες γέφυρες επικοινωνίας. Ωστόσο, για μητέρες όπως η Hanna Zamyshliaieva, η οποία αναζητά τον γιο της Άντον από το 2022, ο χρόνος λειτουργεί εις βάρος της αλήθειας. Η έλλειψη χρηματοδότησης για τον εντοπισμό και την ταυτοποίηση σημαίνει ότι χιλιάδες παιδιά κινδυνεύουν να αφομοιωθούν οριστικά στη ρωσική κοινωνία.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της διεθνούς δικαιοσύνης, η μείωση της αμερικανικής παρουσίας δημιουργεί ένα «κενό λογοδοσίας». Χωρίς την τεχνική υποστήριξη και την πίεση της Ουάσιγκτον, η πιθανότητα να βρεθούν οι υπαίτιοι ενώπιον του δικαστηρίου μειώνεται δραματικά, ενισχύοντας το αίσθημα ατιμωρησίας.

Η επόμενη μέρα για τη διεθνή δικαιοσύνη

Η Ουκρανία συνεχίζει να παλεύει με τις περιορισμένες δυνάμεις της, έχοντας επιτύχει 252 καταδίκες για εγκλήματα πολέμου μέχρι στιγμής. Όμως, η ανάγκη για διεθνή συνδρομή παραμένει επιτακτική, ειδικά καθώς η χώρα αντιμετωπίζει μια δημογραφική κατάρρευση που απειλεί το μέλλον της.

Παρά την αλλαγή πλεύσης των ΗΠΑ, το αίτημα για δικαιοσύνη παραμένει ζωντανό στους δρόμους της Μπούτσα και του Ιζιούμ. Οι πολίτες ζητούν να τιμωρηθούν όλοι οι υπεύθυνοι, ανεξάρτητα από το πόσα χρόνια θα περάσουν, υπογραμμίζοντας ότι η ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη είναι μια εύθραυστη ψευδαίσθηση.

Εν αναμονή των νέων κατευθύνσεων από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί αν η Ευρώπη μπορεί πράγματι να ηγηθεί της προσπάθειας. Η επιτυχία ή η αποτυχία των ερευνών αυτών θα καθορίσει αν το διεθνές δίκαιο παραμένει ένα ισχυρό εργαλείο ή αν μετατρέπεται σε μια απλή πολιτική επιλογή των εκάστοτε κυβερνήσεων.