Ευρωπαϊκή Ένωση: Αλλαγή πλεύσης στην κλιματική διπλωματία μετά το «τραύμα» της COP30

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναθεωρεί ριζικά τη στρατηγική της για το κλίμα, επιδιώκοντας να χρησιμοποιήσει το εμπόριο και τη χρηματοδότηση ως μοχλούς πίεσης, μετά την απομόνωση που βίωσε στην πρόσφατη σύνοδο COP30. Σύμφωνα με εσωτερικό έγγραφο που αποκαλύπτει το Reuters, οι Βρυξέλλες προετοιμάζονται για μια πιο «συναλλακτική» προσέγγιση στις διεθνείς διαπραγματεύσεις, εν μέσω της αποχώρησης των ΗΠΑ από τις κλιματικές συνομιλίες.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως άμεση απάντηση στις γεωπολιτικές ανακατατάξεις που προκάλεσε η απόφαση που έλαβε ο πρόεδρος των ΗΠΑ να αποσύρει τη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου από τις συνομιλίες. Η αδύναμη συμφωνία στην COP30 στη Βραζιλία άφησε την ΕΕ σε μια κατάσταση διπλωματικής απομόνωσης, αναγκάζοντάς την να αναζητήσει νέα εργαλεία επιρροής πέρα από την παραδοσιακή «ηθική πειθώ».

Η γεωπολιτική απομόνωση και το «φαινόμενο Τραμπ»

Οι διαπραγματεύσεις στο Μπελέμ τον περασμένο Νοέμβριο δέχθηκαν ένα καίριο πλήγμα, καθώς η απουσία των Ηνωμένων Πολιτειών άλλαξε τις ισορροπίες δυνάμεων. Η ΕΕ βρέθηκε να παλεύει μόνη της για τη δέσμευση μείωσης των ορυκτών καυσίμων, μια πρόταση που μπλοκαρίστηκε σθεναρά από χώρες όπως η Σαουδική Αραβία.

Το εσωτερικό έγγραφο της ΕΕ περιγράφει μια αίσθηση ότι το μπλοκ ήταν «σε μεγάλο βαθμό απομονωμένο» στις τελικές φάσεις της συνόδου. Παρά την επιτυχία στον τριπλασιασμό της χρηματοδότησης για τις φτωχότερες χώρες, η έλλειψη νέων δεσμεύσεων για τις εκπομπές ρύπων θεωρήθηκε αποτυχία της ευρωπαϊκής διπλωματίας.

Το εμπόριο ως εργαλείο κλιματικής επιρροής

Η νέα στρατηγική που εξετάζεται βασίζεται στην αξιοποίηση του εμπορικού και χρηματοδοτικού αποτυπώματος της ΕΕ. Οι Βρυξέλλες σκοπεύουν να συνδέσουν τις εμπορικές συμφωνίες με συγκεκριμένους κλιματικούς στόχους, δημιουργώντας κίνητρα ή αντικίνητρα για τους εταίρους τους.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης είναι η πρόσφατη εμπορική συμφωνία ΕΕ-Ινδίας, η οποία περιλαμβάνει 500 εκατομμύρια ευρώ για την υποστήριξη της μείωσης των εκπομπών. Αυτό το μοντέλο «συναλλακτικής διπλωματίας» αναμένεται να αποτελέσει τον κανόνα για τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών που παρακολουθούν τις διεργασίες στις Βρυξέλλες, η ΕΕ εισέρχεται σε μια νέα εποχή ρεαλισμού. Επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς ότι η ικανότητα της Ένωσης να διαμορφώνει κίνητρα εντός και εκτός των αιθουσών διαπραγμάτευσης θα κρίνει την αποτελεσματικότητα της COP31.

Η επόμενη μέρα και η σύνοδος στην Κύπρο

Οι υπουργοί Κλίματος της ΕΕ αναμένεται να συναντηθούν την Παρασκευή στην Κύπρο για να συζητήσουν αυτές τις προτάσεις. Η Κύπρος, η οποία κατέχει την εναλλασσόμενη προεδρία, επιβεβαίωσε ότι στόχος είναι η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της ΕΕ ενόψει των επόμενων διεθνών προκλήσεων.

Ωστόσο, η πρόκληση παραμένει εσωτερική, καθώς η ΕΕ δυσκολεύεται να διατηρήσει την ομοφωνία μεταξύ των 27 κρατών-μελών. Οι διαφωνίες για το επίπεδο φιλοδοξίας των στόχων του 2040 δείχνουν ότι το «κλιματικό μέτωπο» της Ευρώπης χρειάζεται εσωτερική θωράκιση πριν βγει ξανά στη διεθνή σκηνή.

Οι αντιδράσεις και τα επόμενα βήματα

Η στροφή προς μια πιο «σκληρή» διπλωματία αντανακλά την ανάγκη για επιβίωση σε έναν πολυπολικό κόσμο. Η ΕΕ δεν μπορεί πλέον να βασίζεται μόνο στην περιβαλλοντική της πρωτοπορία, αλλά πρέπει να χρησιμοποιήσει την οικονομική της ισχύ ως γεωπολιτικό εργαλείο.

Η επιτυχία αυτής της στρατηγικής θα κριθεί από το αν οι αναπτυσσόμενες οικονομίες θα δεχθούν τους νέους όρους. Όπως τόνισε ο πρόεδρος της COP30, η έννοια της «φιλοδοξίας» ερμηνεύεται διαφορετικά σε κάθε γωνιά του πλανήτη, από τη μείωση ρύπων έως τη χρηματοδότηση και την τεχνολογία.