ΗΠΑ – Ρωσία: Σε οριακό σημείο η συνθήκη New START για τα πυρηνικά οπλοστάσια

Η τελευταία συνθήκη ελέγχου των πυρηνικών όπλων μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, η New START, πλησιάζει στη λήξη της στις 5 Φεβρουαρίου 2026, χωρίς να υπάρχει ακόμα συμφωνία για τη διαδοχή της. Ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν έχει απαντήσει επίσημα στην πρόταση του Βλαντίμιρ Πούτιν για 12μηνη παράταση, η ραγδαία πυρηνική ενίσχυση της Κίνας ανατρέπει τις παραδοσιακές ισορροπίες της ψυχροπολεμικής εποχής.

Η τρέχουσα γεωπολιτική συγκυρία φέρνει στο προσκήνιο την ιστορική κληρονομιά των διμερών σχέσεων Ουάσιγκτον και Μόσχας, οι οποίες, ακόμα και στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου, διατηρούσαν ένα σταθερό πλαίσιο διαλόγου για τον περιορισμό των εξοπλισμών. Η συνθήκη New START, που αποτελεί το τελευταίο οχυρό κατά μιας ανεξέλεγκτης κούρσας πυρηνικών εξοπλισμών, βρίσκεται πλέον σε τροχιά λήξης, καθώς οι δύο υπερδυνάμεις παραμένουν εγκλωβισμένες στην ένταση του πολέμου στην Ουκρανία.

Το αδιέξοδο των διαπραγματεύσεων και η πρόταση Πούτιν

Όπως μεταδίδει το ρεπορτάζ του Reuters, η Μόσχα αναμένει την επίσημη τοποθέτηση του προέδρου των ΗΠΑ σχετικά με την πρόταση του Βλαντίμιρ Πούτιν για εθελοντική τήρηση των ορίων για ακόμα ένα έτος. Η πρόταση αυτή προβλέπει τη διατήρηση του ανώτατου ορίου των 1.550 αναπτυγμένων πυρηνικών κεφαλών για κάθε πλευρά, σε μια προσπάθεια να κερδηθεί χρόνος για μια νέα μόνιμη συμφωνία.

Ωστόσο, η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται διστακτική, καθώς η Ρωσία έχει αρνηθεί από το 2023 τις αμοιβαίες επιθεωρήσεις, οι οποίες αποτελούσαν τη δικλείδα ασφαλείας για τη συμμόρφωση με τους όρους της συνθήκης. Αναλυτές στρατηγικής επισημαίνουν ότι η αποδοχή της ρωσικής πρότασης ενδέχεται να επιτρέψει στη Μόσχα να συνεχίσει την ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων, όπως ο πύραυλος κρουζ Burevestnik και η τορπίλη Poseidon, που βρίσκονται εκτός του τρέχοντος πλαισίου ελέγχου.

Ο παράγοντας Κίνα και η νέα πυρηνική αρχιτεκτονική

Η εξίσωση της παγκόσμιας ασφάλειας περιπλέκεται δραματικά από τη ραγδαία στρατιωτική επέκταση της Κίνας, η οποία εκτιμάται ότι διαθέτει ήδη 600 πυρηνικές κεφαλές, με προοπτική να ξεπεράσει τις 1.000 έως το 2030. Το Πεκίνο, από την πλευρά του, έχει χαρακτηρίσει «παράλογη και μη ρεαλιστική» την απαίτηση να συμμετάσχει σε τριμερείς συνομιλίες, δεδομένου ότι το οπλοστάσιό του παραμένει σημαντικά μικρότερο από εκείνο των ΗΠΑ και της Ρωσίας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ομοσπονδίας Αμερικανών Επιστημόνων, η Ρωσία και οι ΗΠΑ κατέχουν μαζί σχεδόν το 87% των πυρηνικών κεφαλών παγκοσμίως, με 5.459 και 5.177 μονάδες αντίστοιχα. Σε αυτό το πλαίσιο, το Πεκίνο κάλεσε τις ΗΠΑ να αναλάβουν τις ευθύνες τους για τον πυρηνικό αφοπλισμό, τονίζοντας ότι η Ουάσιγκτον πρέπει να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για τη μείωση των οπλοστασίων σε παγκόσμιο επίπεδο.

Επιπλέον, η Ρωσία θέτει ως όρο για οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία τη συμπερίληψη των πυρηνικών δυνάμεων της Βρετανίας και της Γαλλίας, κάτι που τα δύο κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ απορρίπτουν κατηγορηματικά. Αυτή η πολυδιάστατη αντιπαράθεση καθιστά τη δημιουργία μιας νέας πολυμερούς συνθήκης μια εξαιρετικά χρονοβόρα και σύνθετη διαδικασία, που πολλοί ειδικοί χαρακτηρίζουν ως «διπλωματικό αδιέξοδο».

Προτεραιότητα στη μείωση του κινδύνου ατυχήματος

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων αναλυτών στρατηγικής, εν αναμονή των πολιτικών αποφάσεων, η άμεση προτεραιότητα πρέπει να είναι η μείωση του κινδύνου ενός πυρηνικού πολέμου από ατύχημα. Επισημαίνεται από παράγοντες της διεθνούς ασφάλειας ότι, αυτή τη στιγμή, μόνο η Ρωσία και οι ΗΠΑ διαθέτουν ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας (hotline) 24 ώρες το 24ωρο για περιπτώσεις κρίσης.

Αντίθετα, καμία ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, ούτε καν το αρχηγείο του ΝΑΤΟ, δεν διαθέτει ανάλογη απευθείας γραμμή με τη Μόσχα. Η ενίσχυση των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης και η αποκατάσταση των διαύλων επικοινωνίας θεωρούνται κρίσιμα βήματα για την αποφυγή μιας μοιραίας παρερμηνείας σε μια περίοδο έντονης στρατιωτικής κινητικότητας.

Η επόμενη μέρα για την παγκόσμια ασφάλεια

Η λήξη της New START χωρίς διάδοχο σχήμα θα σήμαινε ότι, για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, δεν θα υπάρχει κανένας νομικός περιορισμός στα πυρηνικά οπλοστάσια των δύο μεγαλύτερων δυνάμεων του κόσμου. Αυτό το σενάριο θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια νέα κλιμάκωση, με απρόβλεπτες συνέπειες για το γεωπολιτικό αποτύπωμα της Δύσης και της Ανατολής.

Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί στενά τις επόμενες κινήσεις στην Ουάσιγκτον, καθώς η απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ θα καθορίσει αν θα διατηρηθεί έστω και ένα ψήγμα ελέγχου ή αν ο κόσμος θα εισέλθει σε μια νέα, πιο επικίνδυνη φάση πυρηνικού ανταγωνισμού. Η ανάγκη για ρεαλιστικές λύσεις που θα λαμβάνουν υπόψη τη νέα ισορροπία δυνάμεων είναι πλέον πιο επιτακτική από ποτέ.