- Η συνθήκη New START εκπνέει στις 23:00 GMT της Τετάρτης, αφήνοντας κενό στον πυρηνικό έλεγχο.
- ΗΠΑ και Ρωσία θα μπορούν πλέον να διπλασιάσουν τα πυρηνικά τους οπλοστάσια χωρίς περιορισμούς.
- Ο πρόεδρος των ΗΠΑ επιδιώκει μια νέα συμφωνία που θα περιλαμβάνει και την Κίνα.
- Η απώλεια των επιτόπιων επιθεωρήσεων αυξάνει τον κίνδυνο στρατηγικού λάθους.
- Τα παγκόσμια πυρηνικά αποθέματα ανέρχονται σε περίπου 12.000 κεφαλές το 2025.
Σε κατάσταση ύψιστου συναγερμού βρίσκεται η διεθνής κοινότητα καθώς η συνθήκη New START, το τελευταίο οχυρό ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, εκπνέει εντός των επόμενων ωρών. Χωρίς μια συμφωνία της τελευταίας στιγμής, οι δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις του πλανήτη θα μείνουν για πρώτη φορά μετά από μισό αιώνα χωρίς κανέναν απολύτως περιορισμό στα οπλοστάσιά τους, ανοίγοντας την πόρτα σε έναν ανεξέλεγκτο αγώνα εξοπλισμών στον οποίο η Κίνα αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο.
| Παράμετρος | Λεπτομέρειες |
|---|---|
| Ημερομηνία Λήξης | 4 Φεβρουαρίου 2026 |
| Ώρα Εκπνοής | 23:00 GMT (01:00 ώρα Ελλάδος) |
| Όριο Κεφαλών (New START) | 1.550 αναπτυγμένες κεφαλές |
| Παγκόσμιο Οπλοστάσιο (2025) | ~12.000 πυρηνικές κεφαλές |
| Κύριες Δυνάμεις | ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα |
| Έτος Υπογραφής Συνθήκης | 2010 (Πράγα) |
Αυτή η ιστορική καμπή αποτελεί το αποκορύφωμα μιας σταδιακής αποσάθρωσης του πλέγματος των συμφωνιών ελέγχου των εξοπλισμών που οικοδομήθηκαν μετά την Κρίση των Πυραύλων στην Κούβα το 1962. Τεχνικά, η πρόκληση έγκειται στο γεγονός ότι η New START δεν ήταν απλώς ένας περιορισμός αριθμών, αλλά ένας μηχανισμός διαφάνειας που επέτρεπε σε κάθε πλευρά να επαληθεύει τις προθέσεις της άλλης, μειώνοντας τον κίνδυνο ενός πυρηνικού λάθους.
Χωρίς τη συνθήκη, κάθε πλευρά θα είναι ελεύθερη να προσθέσει εκατοντάδες επιπλέον κεφαλές, διπλασιάζοντας το μέγεθος των οπλοστασίων τους.
Matt Korda, Federation of American Scientists
Το χρονικό της εκπνοής και ο κίνδυνος ενός νέου ανταγωνισμού
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters, η συνθήκη αναμένεται να παύσει να ισχύει στις 23:00 GMT της Τετάρτης, δηλαδή τα μεσάνυχτα στην Πράγα, όπου και υπογράφηκε το 2010. Η απουσία μιας παράτασης της τελευταίας στιγμής σημαίνει ότι οι περιορισμοί στις αναπτυγμένες πυρηνικές κεφαλές και τους φορείς τους παύουν να υφίστανται.
Ο Matt Korda, αναπληρωτής διευθυντής του Nuclear Information Project, προειδοποιεί ότι χωρίς τη συνθήκη, κάθε πλευρά θα είναι ελεύθερη να διπλασιάσει το μέγεθος του οπλοστασίου της στο πιο ακραίο σενάριο. Αυτή η εξέλιξη έρχεται σε μια στιγμή που η Ρωσία δηλώνει έτοιμη για έναν κόσμο χωρίς περιορισμούς, καθώς η Ουάσιγκτον δεν έχει ανταποκριθεί στις προτάσεις του Βλαντίμιρ Πούτιν.
Παράγοντες της διεθνούς ασφάλειας τονίζουν ότι η εκπνοή της συνθήκης θα πλήξει καίρια τη δυνατότητα επαλήθευσης των πυρηνικών προθέσεων. Η απώλεια των επιτόπιων επιθεωρήσεων και της ανταλλαγής δεδομένων δημιουργεί ένα στρατηγικό κενό, το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένους υπολογισμούς με καταστροφικές συνέπειες για την παγκόσμια ειρήνη.
Η στάση του προέδρου Τραμπ και η «σκιά» της Κίνας
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει στείλει αντικρουόμενα μηνύματα σχετικά με το μέλλον του ελέγχου των εξοπλισμών. Ενώ στο παρελθόν είχε δηλώσει χαρακτηριστικά πως «αν λήξει, έληξε», πρόσφατα άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας «καλύτερης συμφωνίας» που θα περιλαμβάνει απαραιτήτως και την Κίνα.
Η ραγδαία πυρηνική ενίσχυση του Πεκίνου, το οποίο έχει υπερδιπλασιάσει το οπλοστάσιό του την τελευταία δεκαετία, αποτελεί το βασικό επιχείρημα της Ουάσιγκτον για την ανάγκη μιας τριμερούς συμφωνίας. Ήδη από το 2025, οι αναφορές για νέα σιλό πυραύλων στην Κίνα έχουν αλλάξει τα δεδομένα της στρατηγικής ισορροπίας, καθιστώντας τις διμερείς συμφωνίες ΗΠΑ-Ρωσίας ημιτελείς στα μάτια των Αμερικανών αναλυτών.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων αναλυτών στρατηγικής, η επιμονή στην ένταξη της Κίνας μπορεί να αποτελεί μια διπλωματική παγίδα που οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην κατάρρευση κάθε ελέγχου. Η Κίνα αρνείται συστηματικά να συμμετάσχει, υποστηρίζοντας ότι το οπλοστάσιό της παραμένει κλάσμα εκείνων της Ρωσίας και των ΗΠΑ, οι οποίες κατέχουν το 90% των πυρηνικών όπλων παγκοσμίως.
Από τη μείωση των κεφαλών στην αναβάθμιση των οπλοστασίων
Παρά το γεγονός ότι τα συνολικά αποθέματα πυρηνικών μειώθηκαν από τις 70.000 το 1986 στις 12.000 το 2025, η τάση αυτή φαίνεται να αναστρέφεται. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ρωσία βρίσκονται σε διαδικασία πλήρους εκσυγχρονισμού των πυρηνικών τους τριάδων (υποβρύχια, πύραυλοι, βομβαρδιστικά), επενδύοντας δισεκατομμύρια σε νέες τεχνολογίες.
Η εκπνοή της New START αφαιρεί το «ταβάνι» των 1.550 αναπτυγμένων κεφαλών, επιτρέποντας στις δύο δυνάμεις να τοποθετήσουν επιπλέον όπλα στους ήδη υπάρχοντες πυραύλους τους. Αυτή η δυνατότητα «φόρτωσης» (uploading) αποτελεί τον πιο άμεσο κίνδυνο για μια απότομη αύξηση του αριθμού των ετοιμοπόλεμων πυρηνικών όπλων παγκοσμίως.
Εν αναμονή των εξελίξεων, το Ρολόι της Καταστροφής παραμένει πιο κοντά στα μεσάνυχτα από ποτέ. Οι υποστηρικτές του ελέγχου των εξοπλισμών προειδοποιούν ότι η απώλεια της εμπιστοσύνης και της ικανότητας επαλήθευσης των προθέσεων του αντιπάλου θα καταστήσει τον κόσμο πολύ πιο επικίνδυνο από ό,τι ήταν κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.
Η επόμενη μέρα της παγκόσμιας στρατηγικής ισορροπίας
Η επόμενη μέρα χωρίς τη New START σηματοδοτεί την είσοδο σε μια αχαρτογράφητη περιοχή της διεθνούς διπλωματίας. Χωρίς ένα νομικά δεσμευτικό πλαίσιο, η σταθερότητα θα βασίζεται πλέον αποκλειστικά στην πολιτική βούληση και την αυτοσυγκράτηση των ηγετών, σε μια εποχή έντονων γεωπολιτικών ανταγωνισμών.
Οι εξελίξεις των επόμενων ωρών θα καθορίσουν αν η ανθρωπότητα θα επιστρέψει σε έναν ανεξέλεγκτο πυρηνικό ανταγωνισμό ή αν θα βρεθεί ένας νέος τρόπος διαχείρισης της αμοιβαίας εξασφαλισμένης καταστροφής. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα, γνωρίζοντας ότι το διακύβευμα δεν είναι τίποτα λιγότερο από την επιβίωση του πολιτισμού.
