Vouliwatch: Συμβάσεις 1,5 δισ. ευρώ σε συμβούλους – Στο 96% η συγκέντρωση σε 10 εταιρείες

Σύμφωνα με την αποκαλυπτική έρευνα του Vouliwatch, το ελληνικό Δημόσιο υπέγραψε συμβάσεις ύψους 1,5 δισ. ευρώ με ιδιωτικές συμβουλευτικές εταιρείες την περίοδο 2017-2025. Η ανάλυση των δεδομένων από το Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων αποκαλύπτει ότι το 96% της συνολικής δαπάνης κατευθύνθηκε σε μόλις δέκα επιχειρήσεις, εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για τη διαφάνεια και τον ανταγωνισμό.

Η στροφή του κρατικού μηχανισμού προς την ιδιωτική τεχνογνωσία δεν αποτελεί νέο φαινόμενο, ωστόσο η πανδημία του 2020 λειτούργησε ως καταλύτης για την εκθετική αύξηση των αναθέσεων. Η ανάγκη για άμεση διαχείριση κρίσεων και ο ψηφιακός μετασχηματισμός δημιούργησαν ένα νέο πλαίσιο δημοσίων δαπανών που παγιώθηκε τα επόμενα έτη.

Η ακτινογραφία των δαπανών και η συγκέντρωση της αγοράς

Η έρευνα του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Vouliwatch, η οποία δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή», καταγράφει συνολικά 3.079 συμβάσεις με 1.266 εταιρείες. Παρά τον μεγάλο αριθμό των συμμετεχόντων, η κατανομή της δαπάνης εμφανίζεται εξαιρετικά συγκεντρωμένη σε ελάχιστους παίκτες της αγοράς.

Το εντυπωσιακό 96% του συνολικού ποσού, δηλαδή σχεδόν το σύνολο των 1,5 δισ. ευρώ, κατευθύνθηκε σε μόλις δέκα επιχειρήσεις. Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει μια κλειστή αγορά συμβούλων, όπου οι μεγάλες εταιρείες απορροφούν τη μερίδα του λέοντος των κρατικών κονδυλίων.

Η ανάλυση δείχνει ότι η συνολική δαπάνη εκτοξεύθηκε από τα 21,5 εκατ. ευρώ το 2020 στα 585,5 εκατ. ευρώ το 2025. Πρόκειται για μια αύξηση άνω του 2.600% μέσα σε μόλις πέντε χρόνια, η οποία συνδέεται με τη διεύρυνση των αναγκών του Δημοσίου.

Η εκρηκτική άνοδος των απευθείας αναθέσεων

Ένα από τα πιο κρίσιμα ευρήματα της έρευνας αφορά τη μέθοδο επιλογής των αναδόχων, καθώς παρατηρείται εκτεταμένη χρήση της διαδικασίας των απευθείας αναθέσεων. Συγκεκριμένα, το 60% του συνολικού αριθμού των συμβάσεων υπεγράφη χωρίς ανοιχτό διαγωνισμό.

Η πρακτική αυτή, αν και προβλέπεται για επείγουσες περιπτώσεις, φαίνεται να έχει καταστεί ο κανόνας στην καθημερινότητα της δημόσιας διοίκησης. Η κλιμάκωση είναι έντονη τόσο στον αριθμό των πράξεων όσο και στην οικονομική τους αξία, ειδικά κατά την τελευταία πενταετία.

Οι αναθέσεις αυτές αφορούν ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών, από την υποστήριξη του εμβολιαστικού προγράμματος έως τη συγγραφή εθνικών στρατηγικών. Η χρήση ιδιωτών επεκτάθηκε ακόμη και στη δημιουργία οργανογραμμάτων και τη διαχείριση μισθοδοτικών θεμάτων.

Τομείς αιχμής: Διοικητική συμβουλευτική και πληροφορική

Η διοικητική συμβουλευτική απορροφά το 46% της συνολικής αξίας των συμβάσεων, καλύπτοντας έργα στρατηγικού σχεδιασμού και διακυβέρνησης. Πρόκειται για υπηρεσίες που αφορούν τον πυρήνα της χάραξης δημόσιας πολιτικής, η οποία ανατίθεται πλέον σε εξωτερικούς συνεργάτες.

Στη δεύτερη θέση βρίσκεται η συμβουλευτική πληροφορικής με ποσοστό 40%, μια εξέλιξη που συνδέεται άμεσα με το Ταμείο Ανάκαμψης και τα έργα ψηφιακού μετασχηματισμού. Οι επενδύσεις αυτές στοχεύουν στον εκσυγχρονισμό του κράτους, απαιτώντας υψηλή εξειδίκευση.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων νομικών κύκλων που παρακολουθούν τις δημόσιες συμβάσεις, η υπερβολική εξάρτηση από εξωτερικούς συμβούλους ενδέχεται να οδηγήσει σε αποδυνάμωση της δημόσιας διοίκησης. Η μεταφορά κρίσιμων λειτουργιών σε ιδιώτες απαιτεί αυστηρούς μηχανισμούς ελέγχου και λογοδοσίας.

Η επόμενη μέρα και οι απαιτήσεις διαφάνειας

Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε μέσω συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, αναδεικνύοντας τη σημασία των ανοιχτών δεδομένων για τον κοινωνικό έλεγχο. Η έρευνα επικεντρώθηκε σε συμβάσεις άνω των 15.000 ευρώ, εξαιρώντας αμιγώς κατασκευαστικά ή τεχνικά έργα.

Η ανάγκη για διαφανείς διαδικασίες καθίσταται πλέον επιτακτική, καθώς το ύψος των δαπανών προκαλεί δημόσιο προβληματισμό. Η συγκέντρωση της δαπάνης σε ελάχιστες εταιρείες αποτελεί ένα φαινόμενο που χρήζει περαιτέρω δημοσιονομικής ανάλυσης από τις αρμόδιες αρχές.

Στο μέλλον, η ισορροπία μεταξύ κρατικής επάρκειας και ιδιωτικής υποστήριξης θα καθορίσει την αποτελεσματικότητα των δημοσίων επενδύσεων. Η διασφάλιση του υγιούς ανταγωνισμού παραμένει το βασικό ζητούμενο για την προστασία του δημοσίου συμφέροντος.