- Η κατάργηση του ΟΕΚ το 2012 άφησε την Ελλάδα χωρίς κοινωνική στεγαστική πολιτική.
- Η έλλειψη κοινωνικής στέγης αποτελεί τον βασικό παράγοντα εκτόξευσης των ενοικίων.
- Τα ευάλωτα νοικοκυριά αδυνατούν να ανταγωνιστούν στην ελεύθερη αγορά ακινήτων.
- Προτείνεται η άμεση αξιοποίηση ανενεργών κτιρίων για τη δημιουργία προσιτών κατοικιών.
- Οι αποσπασματικές επιδοτήσεις ενοικίου δεν επαρκούν για τη λύση του προβλήματος.
Η διαΝΕΟσις και το ΙΟΒΕ κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το διαχρονικό έλλειμμα κοινωνικής στεγαστικής πολιτικής στην Ελλάδα, το οποίο αποτελεί την κύρια αιτία για την εκτόξευση των ενοικίων. Η ανάλυση καταδεικνύει ότι η κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας το 2012 δημιούργησε ένα θεσμικό κενό που επιβαρύνει δυσανάλογα τα ευάλωτα νοικοκυριά, αφήνοντάς τα εκτεθειμένα στις ακραίες διακυμάνσεις της ελεύθερης αγοράς.
| Παράμετρος | Κατάσταση / Πρόταση |
|---|---|
| Κατάργηση ΟΕΚ | Έτος 2012 (Χωρίς αντικατάσταση) |
| Κύρια Αιτία Κρίσης | Έλλειψη κοινωνικής στεγαστικής πολιτικής |
| Επίπτωση στην Αγορά | Ανεξέλεγκτη αύξηση ενοικίων στα αστικά κέντρα |
| Προτεινόμενη Λύση | Αξιοποίηση ανενεργών δημόσιων κτιρίων |
| Χρηματοδότηση | Ευρωπαϊκοί πόροι και ΣΔΙΤ |
Η τρέχουσα στεγαστική κρίση στην Ελλάδα δεν αποτελεί ένα παροδικό φαινόμενο, αλλά το αποτέλεσμα μιας δεκαετούς απουσίας συγκροτημένης κρατικής παρέμβασης. Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της βίαιης αποδιάρθρωσης των μηχανισμών προσιτής κατοικίας που ξεκίνησε την προηγούμενη δεκαετία, αφήνοντας την αγορά χωρίς τα απαραίτητα εργαλεία εξισορρόπησης απέναντι στις πληθωριστικές πιέσεις.
Η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης προϋποθέτει πρώτα απ’ όλα την κάλυψη του διαχρονικού ελλείμματος κοινωνικών κατοικιών.
διαΝΕΟσις & ΙΟΒΕ, Κοινή Ανάλυση
Το θεσμικό κενό και η κληρονομιά της κατάργησης του ΟΕΚ
Σύμφωνα με την κοινή έκθεση που δημοσιοποίησαν η διαΝΕΟσις και το ΙΟΒΕ, η κοινωνική στέγη στην Ελλάδα ουσιαστικά εξέλειψε μετά το 2012. Η κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ) δεν συνοδεύτηκε από τη δημιουργία ενός νέου, σύγχρονου φορέα, με αποτέλεσμα χιλιάδες πολίτες να στερηθούν την πρόσβαση σε προσιτά μισθώματα.
Το κενό αυτό αναγκάζει τα ευάλωτα νοικοκυριά να ανταγωνίζονται στην ελεύθερη αγορά για ένα περιορισμένο απόθεμα κατοικιών. Η κατάσταση επιδεινώνεται καθώς οι τιμές κατοικιών και ενοικίων αυξάνονται με ρυθμούς που ξεπερνούν κατά πολύ την άνοδο των διαθέσιμων εισοδημάτων, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό κοινωνικό μείγμα.
Στο πλαίσιο αυτό, η έννοια της Αποτυχίας της Αγοράς (Market Failure) — η κατάσταση όπου η ελεύθερη αγορά αδυνατεί να κατανείμει αποτελεσματικά τους πόρους για την κάλυψη βασικών αναγκών — περιγράφει με ακρίβεια το σημερινό αδιέξοδο. Χωρίς την ύπαρξη κοινωνικής κατοικίας, το κράτος χάνει το κρίσιμο εργαλείο παρέμβασης που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ανάχωμα στις ακραίες αυξήσεις.
Η ανισορροπία προσφοράς και ζήτησης στα αστικά κέντρα
Η έλλειψη κοινωνικών κατοικιών επηρεάζει τη συνολική λειτουργία της οικονομίας, καθώς το 80% των Ελλήνων θεωρεί πλέον το στεγαστικό ως το σοβαρότερο ζήτημα για το 2026. Η πίεση είναι εντονότερη στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου η ζήτηση παραμένει υψηλή, ενώ ένα σημαντικό μέρος του αποθέματος παραμένει ανενεργό ή δεσμευμένο σε βραχυχρόνιες μισθώσεις.
Εν αναμονή των διευκρινίσεων για νέα προγράμματα, ερευνητές κοινωνικής πολιτικής τονίζουν ότι οι αποσπασματικές επιδοτήσεις δεν επαρκούν. Η εμπειρία δείχνει ότι οι παρεμβάσεις στα ενοίκια ή οι επιδοτήσεις ανακαινίσεων έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα αν δεν συνοδεύονται από την αύξηση της φυσικής προσφοράς κοινωνικών κατοικιών.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της αγοράς, η δημιουργία ενός αποθέματος προσιτής στέγης θα μπορούσε να αποσυμπιέσει τις τιμές στην ελεύθερη αγορά. Αυτό θα επέτρεπε σε ομάδες όπως οι νέοι και οι χαμηλόμισθοι να βρουν στέγη χωρίς να δαπανούν το 40% ή και το 50% του μισθού τους για το ενοίκιο.
Προτάσεις για ένα νέο μοντέλο κοινωνικής στέγης
Η διαΝΕΟσις και το ΙΟΒΕ προτείνουν την άμεση αναβίωση της κοινωνικής στεγαστικής πολιτικής μέσω ενός νέου θεσμικού πλαισίου. Κεντρικός πυλώνας αυτής της πρότασης είναι η αξιοποίηση ανενεργών δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων, τα οποία θα μπορούσαν να μετατραπούν σε σύγχρονες κατοικίες με χαμηλό κόστος διαβίωσης.
Παράλληλα, η συνεργασία κράτους και ιδιωτικού τομέα θεωρείται απαραίτητη για τη δημιουργία νέων υποδομών. Η αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων, όπως είδαμε και στην περίπτωση της κοινωνικής κατοικίας στη Θεσσαλονίκη, αποτελεί το «κλειδί» για τη χρηματοδότηση έργων με μακροχρόνιο ορίζοντα και κοινωνικό πρόσημο.
Η ανάλυση καταλήγει στο ότι χωρίς ουσιαστική πρόοδο στο πεδίο αυτό, το πρόβλημα θα συνεχίσει να αναπαράγεται. Η στρατηγική επένδυση στην κοινωνική στέγη δεν είναι μόνο ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά και οικονομικής σταθερότητας, καθώς απελευθερώνει πόρους για την κατανάλωση και την ανάπτυξη.
Οι προκλήσεις και η επόμενη μέρα της στεγαστικής πολιτικής
Η αντιμετώπιση του διαχρονικού ελλείμματος απαιτεί πολιτική βούληση και ταχύτητα στην υλοποίηση. Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι όσο καθυστερεί η θεσμοθέτηση ενός ολοκληρωμένου πλαισίου, τόσο θα βαθαίνει η στεγαστική ανισότητα στην Ελλάδα, καθιστώντας την κατοικία προνόμιο για λίγους.
Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών επισημαίνεται ότι η επόμενη διετία θα είναι κρίσιμη. Η επιτυχία των προγραμμάτων θα κριθεί από την ικανότητα του κράτους να κινητοποιήσει το κλειστό απόθεμα και να προσφέρει ρεαλιστικές λύσεις σε χιλιάδες νοικοκυριά που βρίσκονται σε αδιέξοδο.
Οδηγός για την αναζήτηση προσιτής κατοικίας
- Ενημερωθείτε για τα νέα προγράμματα κοινωνικής κατοικίας που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης.
- Αναζητήστε ακίνητα σε περιοχές με χαμηλότερη ζήτηση βραχυχρόνιας μίσθωσης για πιο σταθερά ενοίκια.
- Ελέγξτε αν δικαιούστε το επίδομα στέγασης του ΟΠΕΚΑ βάσει των νέων εισοδηματικών κριτηρίων.
- Εξετάστε τη δυνατότητα συγκατοίκησης ή αξιοποίησης προγραμμάτων ανακαίνισης για κλειστά ακίνητα.
