Προϋπολογισμός: Τα όρια για νέα μέτρα στήριξης και το «κλειδί» του Fuel Pass 2026

Η ελληνική κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν δημοσιονομικό γρίφο, καθώς η ανάγκη για νέα μέτρα στήριξης λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή προσκρούει στα αυστηρά όρια αύξησης δαπανών της ΕΕ. Παρά το πλεόνασμα-μαμούθ των 11,9 δισ. ευρώ, το περιθώριο για πρόσθετες παρεμβάσεις πέραν του Fuel Pass 2026 παραμένει εξαιρετικά περιορισμένο και εξαρτάται από τις διαπραγματεύσεις με την Κομισιόν.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της δημοσιονομικής πειθαρχίας που επιβάλλει το νέο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης, το οποίο δίνει έμφαση στον έλεγχο των καθαρών πρωτογενών δαπανών αντί για τους απλούς στόχους ελλείμματος. Τεχνικά, η πρόκληση έγκειται στο γεγονός ότι η υπεραπόδοση των εσόδων δεν μεταφράζεται αυτόματα σε δυνατότητα δαπανών, καθώς η χώρα δεσμεύεται από ανώτατα όρια που έχουν συμφωνηθεί με τις Βρυξέλλες.

Ο κανόνας αύξησης δαπανών και το «φρένο» της ΕΕ

Το βασικό πρόβλημα για το οικονομικό επιτελείο δεν είναι η έλλειψη ρευστότητας, αλλά οι ευρωπαϊκοί κανόνες που περιορίζουν το ύψος των κονδυλίων που μπορούν να διοχετευθούν στην αγορά. Η Ελλάδα οφείλει να τηρεί τον κανόνα αύξησης καθαρών δαπανών, ο οποίος για την περίοδο έως το 2028 έχει οριστεί μεταξύ 3% και 3,7% ετησίως.

Ακόμη και αν τα κρατικά έσοδα εκτοξευθούν, η κυβέρνηση δεν μπορεί να αυξήσει τις δαπάνες της πέρα από αυτό το ποσοστό, γεγονός που καθιστά τη διαχείριση των κρίσεων εξαιρετικά δυσχερή. Σύμφωνα με τις πρόσφατες κατευθύνσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η δημοσιονομική χαλάρωση δεν αποτελεί επιλογή, παρά τις γεωπολιτικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή.

Το υπερπλεόνασμα του 2025 και ο δημοσιονομικός χώρος

Το ενδιαφέρον των αναλυτών στρέφεται πλέον στο υπερπλεόνασμα του 2025, το οποίο σύμφωνα με τα στοιχεία του προϋπολογισμού αναμένεται να αγγίξει το 5% του ΑΕΠ. Αυτό μεταφράζεται σε μια υπέρβαση της τάξης των 2,8 δισ. ευρώ σε σχέση με τον αρχικό στόχο των 9,15 δισ. ευρώ, δημιουργώντας θεωρητικά έναν σημαντικό «κουμπαρά».

Ωστόσο, η Κομισιόν εξετάζει εξονυχιστικά αν αυτή η υπεραπόδοση είναι μόνιμου χαρακτήρα ή αν οφείλεται σε συγκυριακούς παράγοντες, όπως η ακρίβεια στα τρόφιμα και τα καύσιμα. Στην πράξη, μόνο ένα μικρό μέρος αυτών των χρημάτων, που υπολογίζεται σε μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ, θα μπορέσει τελικά να χρησιμοποιηθεί για κοινωνικές παροχές.

Η διαπραγμάτευση για το Fuel Pass 2026 και τα νέα μέτρα

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών επικρατεί η άποψη πως η επικείμενη διαπραγμάτευση με την Κομισιόν θα καθορίσει το αν θα υπάρξει δεύτερος κύκλος ενισχύσεων μέσα στο 2026. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει την εξαίρεση στοχευμένων μέτρων, όπως η επιδότηση καυσίμων, από τον υπολογισμό των ορίων δαπανών, επικαλούμενη την έκτακτη αβεβαιότητα.

Εάν επιτευχθεί αυτή η ευελιξία, η κυβέρνηση θα μπορέσει να χρηματοδοτήσει παρεμβάσεις για την αναχαίτιση της ακρίβειας χωρίς να διακινδυνεύσει τη δημοσιονομική αξιοπιστία της χώρας. Σε αντίθετη περίπτωση, οι παρεμβάσεις θα περιοριστούν στο αρχικό πακέτο των 300 εκατ. ευρώ, το οποίο ήδη θεωρείται οριακό για την κάλυψη των αναγκών των νοικοκυριών.

Η επόμενη μέρα και οι προκλήσεις της αγοράς

Η στρατηγική του οικονομικού επιτελείου εστιάζει πλέον στη διατήρηση ενός ασφαλούς αποθέματος για το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Οι οικονομικοί αναλυτές προειδοποιούν ότι αν η κρίση στη Μέση Ανατολή επιδεινωθεί, η ανάγκη για δημοσιονομική ευελιξία θα γίνει επιτακτική όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά για το σύνολο της Ευρωζώνης.

Προς το παρόν, η κυβέρνηση παραμένει προσηλωμένη στη δημοσιονομική σταθερότητα, αποφεύγοντας οριζόντιες παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ανησυχία στις αγορές. Η τελική απόφαση για το εύρος των νέων μέτρων θα ληφθεί μετά την αξιολόγηση των εσόδων του πρώτου τριμήνου και τις επίσημες συστάσεις των Βρυξελλών.