- Το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο θα καλύπτει το 44% του προϋπολογισμού της ΕΕ.
- Οι πληρωμές θα γίνονται βάσει ορόσημων και όχι πραγματικών δαπανών.
- Η Ελλάδα θα διαχειρίζεται όλους τους πόρους μέσω ενός ενιαίου εθνικού σχεδίου.
- Υπάρχει κίνδυνος υποβάθμισης της γεωργίας έναντι των αμυντικών δαπανών.
- Το Ελεγκτικό Συνέδριο προειδοποιεί για κενά στη λογοδοσία και τον έλεγχο.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τον προϋπολογισμό της ΕΕ 2028-2034, προειδοποιώντας για σοβαρούς κινδύνους στη δημοσιονομική διαχείριση του νέου Ευρωπαϊκού Ταμείου. Η πρόταση της Κομισιόν προβλέπει ένα γιγαντιαίο πλαίσιο 2 τρισ. ευρώ, όπου το 44% των δαπανών θα συγκεντρώνεται σε ένα ενιαίο εθνικό σχέδιο, αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο που η Ελλάδα θα απορροφά κονδύλια για τη γεωργία και τη συνοχή.
| Χαρακτηριστικό | Λεπτομέρειες |
|---|---|
| Συνολικό Ύψος ΠΔΠ 2028-2034 | 2 τρισεκατομμύρια ευρώ |
| Ποσοστό Ευρωπαϊκού Ταμείου | 44% των συνολικών δαπανών |
| Ποσό Νέων Δανείων | Έως 150 δισεκατομμύρια ευρώ |
| Μοντέλο Πληρωμών | Βάσει ορόσημων και τιμών-στόχου |
| Δομή Διαχείρισης | Ένα ενιαίο εθνικό σχέδιο ανά χώρα |
Αυτή η δομική μεταστροφή στον τρόπο διαχείρισης των ευρωπαϊκών πόρων αποτελεί την απάντηση της Κομισιόν στην ανάγκη για ταχύτερη απορρόφηση, αντλώντας διδάγματα από την εφαρμογή του Μηχανισμού Ανάκαμψης. Τεχνικά, η πρόκληση έγκειται στην ενοποίηση διαφορετικών πολιτικών κάτω από ένα κοινό λειτουργικό πλαίσιο, το οποίο υπόσχεται απλούστευση αλλά εγκυμονεί κινδύνους λογοδοσίας.
Η ενοποίηση πολλών ταμείων με διαφορετικούς στόχους ενδέχεται να περιπλέξει περαιτέρω τη διαχείριση και να απαιτήσει δύσκολους συμβιβασμούς μεταξύ πολιτικών προτεραιοτήτων.
Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Γνώμη για το ΠΔΠ
Το νέο μοντέλο χρηματοδότησης και ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Ταμείου
Σύμφωνα με τις γνώμες που δημοσιοποίησε το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο θα αποτελέσει τη μεγαλύτερη ενιαία συνιστώσα του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ). Η χρηματοδότηση για την άμυνα, την ασφάλεια, τη γεωργία και τη συνοχή θα συγκεντρώνεται πλέον σε ένα ενιαίο εθνικό σχέδιο ανά κράτος μέλος.
Το μοντέλο αυτό προβλέπει ότι οι πληρωμές δεν θα γίνονται βάσει πραγματικών δαπανών, αλλά με την επίτευξη προκαθορισμένων ορόσημων. Πρόκειται για μια προσέγγιση που ήδη εφαρμόζεται στο Ταμείο Ανάκαμψης, για το οποίο έχουν εντοπιστεί σοβαρές αδυναμίες και «τρύπες» στους ελέγχους, γεγονός που προκαλεί ανησυχία στους ελεγκτές.
Επιπλέον, η Επιτροπή προτείνει τη χορήγηση δανείων ύψους 150 δισ. ευρώ προς τα κράτη μέλη. Αυτά τα κεφάλαια θα αντληθούν μέσω δανεισμού της ίδιας της ΕΕ, προσφέροντας ένα επιπλέον χρηματοδοτικό εργαλείο, το οποίο όμως απαιτεί αυστηρή αξιολόγηση της προστιθέμενης αξίας του.
Οι προειδοποιήσεις για τη διαφάνεια και τη μέτρηση αποτελεσμάτων
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει ότι η ενοποίηση πολλών ταμείων ενδέχεται να περιπλέξει τη διαχείριση αντί να την απλουστεύσει. Υπάρχει ορατός κίνδυνος να απαιτηθούν δύσκολοι συμβιβασμοί μεταξύ των πολιτικών προτεραιοτήτων, καθώς τα κράτη μέλη θα παλεύουν να καλύψουν όλους τους στόχους της ΕΕ.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην απουσία δεικτών αντικτύπου για το ένα τέταρτο των πεδίων παρέμβασης. Αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ ενδέχεται να μετρά την πρόοδο υλοποίησης (π.χ. πόσα έργα ξεκίνησαν) και όχι τον πραγματικό βαθμό επίτευξης των στόχων της Ένωσης, υπονομεύοντας τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση.
Παράλληλα, εκφράζονται αμφιβολίες για την ικανότητα της Κομισιόν να παρέχει επαρκή διαβεβαίωση για την ορθή χρήση των κονδυλίων. Η αυξημένη εξάρτηση από τα εθνικά συστήματα ελέγχου θεωρείται παρακινδυνευμένη, δεδομένου ότι έχουν εντοπιστεί επανειλημμένα αδυναμίες σε αυτά, όπως στην περίπτωση των κινδύνων διαφάνειας στο νέο πρόγραμμα ενιαίας αγοράς.
Τι σημαίνει ο νέος προϋπολογισμός για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η μετάβαση στο νέο μοντέλο σημαίνει ότι οι πόροι δεν θα είναι πλέον «κλειδωμένοι» ανά ταμείο. Οι τομείς της περιφερειακής ανάπτυξης και της αγροτικής στήριξης θα «ανταγωνίζονται» πλέον με την άμυνα και την ασφάλεια μέσα στο ίδιο εθνικό πλαίσιο, απαιτώντας δύσκολες πολιτικές επιλογές.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της δημόσιας διοίκησης, η επιτυχία της χώρας θα εξαρτηθεί από την ικανότητα των υπηρεσιών να τηρούν αυστηρά χρονοδιαγράμματα. Ήδη έχουν υπάρξει προειδοποιήσεις για αβεβαιότητα στις αγροτικές ενισχύσεις μετά το 2028, η οποία εντείνεται με το νέο σύστημα πληρωμών βάσει ορόσημων.
Τέλος, η χρήση των επιπλέον δανείων πρέπει να γίνει με εξαιρετική προσοχή. Σε μια χώρα με ήδη υψηλό δημόσιο χρέος, η άντληση νέων δανειακών κεφαλαίων, έστω και με ευνοϊκούς όρους, επιβάλλει τη διασφάλιση ότι οι επενδύσεις θα έχουν υψηλή παραγωγική απόδοση για την οικονομία.
Η επόμενη μέρα για τις ευρωπαϊκές δαπάνες
Η συζήτηση για το ΠΔΠ 2028-2034 βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο, με τις προτάσεις για μεταρρυθμίσεις-σταθμό στην οικονομική θωράκιση να κυριαρχούν στην ατζέντα. Η ανάγκη για διαφάνεια και ιχνηλασιμότητα των δαπανών παραμένει το μεγάλο ζητούμενο για να αποφευχθούν φαινόμενα κακοδιαχείρισης.
Εν αναμονή των τελικών αποφάσεων, η Ελλάδα οφείλει να προετοιμάσει τους μηχανισμούς ελέγχου της. Η αξιοπιστία των στοιχείων επιδόσεων θα αποτελέσει το «διαβατήριο» για την απρόσκοπτη ροή των κονδυλίων, σε ένα περιβάλλον όπου η δημοσιονομική πειθαρχία θα συνδέεται άρρηκτα με την επίτευξη των στόχων.
Προετοιμασία για το νέο χρηματοδοτικό πλαίσιο
- Ενίσχυση της ικανότητας των τεχνικών υπηρεσιών για τον ακριβή καθορισμό ορόσημων.
- Διασφάλιση της διαφάνειας στα εθνικά συστήματα ελέγχου για την αποφυγή δημοσιονομικών διορθώσεων.
- Αυστηρή αξιολόγηση της βιωσιμότητας πριν από τη λήψη νέων ευρωπαϊκών δανείων.
- Συνεχής παρακολούθηση των δεικτών αποτελέσματος για την έγκαιρη εκταμίευση των δόσεων.
