Περιβαλλοντικό ισοδύναμο: Τι πρέπει να δηλώσουν εργολάβοι και ιδιοκτήτες έως τις 22 Φεβρουαρίου

Στην τελική ευθεία βρίσκεται η προθεσμία για το περιβαλλοντικό ισοδύναμο, καθώς χιλιάδες εργολάβοι και ιδιοκτήτες ακινήτων καλούνται να δηλώσουν τις οικοδομικές τους άδειες έως τις 22 Φεβρουαρίου 2026. Η ρύθμιση του άρθρου 68 του ν. 5197/2025 αποτελεί την τελευταία ευκαιρία για τη διάσωση έργων που βρίσκονται σε νομική εκκρεμότητα ή αναμένουν χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Η θεσμοθέτηση του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου έρχεται ως απάντηση στην ανάγκη εξισορρόπησης των πολεοδομικών κινήτρων με την περιβαλλοντική αναβάθμιση του αστικού ιστού. Πρόκειται για έναν μηχανισμό αντιστάθμισης, όπου η συνέχιση της οικοδομικής δραστηριότητας σε αμφισβητούμενες άδειες επιτρέπεται με αντάλλαγμα την οικονομική συμμετοχή σε έργα πρασίνου.

Ποιες οικοδομικές άδειες αφορά η ρύθμιση

Στο πεδίο εφαρμογής του νέου νόμου εμπίπτουν δύο συγκεκριμένες κατηγορίες. Η πρώτη αφορά άδειες που έχουν ακυρωθεί δικαστικά ή τελούν υπό δικαστική αμφισβήτηση, υπό την προϋπόθεση ότι οι οικοδομικές εργασίες είχαν ξεκινήσει έως τις 11 Δεκεμβρίου 2024.

Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει έργα που έχουν ενταχθεί ή αναμένουν έγκριση από χρηματοδοτικά προγράμματα, όπως το ΕΣΠΑ ή το Ταμείο Ανάκαμψης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η γνωστοποίηση στο Υπουργείο είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση των κονδυλίων και την απρόσκοπτη υλοποίηση του χρονοδιαγράμματος.

Σύμφωνα με νομικούς παραστάτες που παρακολουθούν την εφαρμογή του νόμου, η διαδικασία αυτή λειτουργεί ως δικλείδα ασφαλείας για επενδύσεις που κινδυνεύουν με οριστικό πάγωμα. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις όπως η πρόσφατη αναστολή εργασιών στη Μήλο, όπου η δικαστική εμπλοκή δημιουργεί νέα δεδομένα για τη δόμηση.

Η διαδικασία της ηλεκτρονικής γνωστοποίησης

Οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να αποστείλουν ηλεκτρονικά τα στοιχεία της άδειας στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Η ενέργεια αυτή δεν αποτελεί αίτηση έγκρισης, αλλά μια επίσημη καταγραφή που θα επιτρέψει τη δημιουργία των Ειδικών Σχεδίων Περιβαλλοντικού Ισοδύναμου Αναβάθμισης Πόλεων (Ε.Σ.Π.Ι.Α.Π.).

Η παράλειψη της δήλωσης έως τις 22 Φεβρουαρίου ενδέχεται να οδηγήσει σε οριστική απώλεια των ευνοϊκών ρυθμίσεων. Σε αντίθεση με τη γενική παράταση για τα ημιτελή κτίρια, εδώ η προθεσμία είναι ασφυκτική και συνδέεται με τον στρατηγικό σχεδιασμό των δήμων.

Τα Ε.Σ.Π.Ι.Α.Π. θα καθορίσουν μέσα στην επόμενη διετία τα έργα αντιστάθμισης, όπως η δημιουργία πάρκων, η κατεδάφιση επικίνδυνων κτισμάτων και οι αστικές αναπλάσεις. Παράλληλα, οι ιδιοκτήτες θα κληθούν να καταβάλουν ειδικό τέλος σε λογαριασμό υπέρ του οικείου δήμου.

Τι αναμένεται στη συνέχεια

Η επόμενη μέρα για τον κατασκευαστικό κλάδο εξαρτάται από την ταχύτητα εκπόνησης των περιβαλλοντικών μελετών. Η έγκαιρη γνωστοποίηση διασφαλίζει ότι ένα έργο θα συμπεριληφθεί στον σχεδιασμό, αποφεύγοντας τον κίνδυνο να χαρακτηριστεί οριστικά αυθαίρετο ή νομικά μετέωρο.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών επισημαίνεται ότι η ανταπόκριση των εργολάβων θα κρίνει και την οικονομική βιωσιμότητα των δήμων, καθώς τα έσοδα από το περιβαλλοντικό ισοδύναμο θα αποτελέσουν βασική πηγή για την τοπική αναβάθμιση. Οι ιδιοκτήτες οφείλουν να κινηθούν άμεσα για να αποφύγουν γραφειοκρατικά αδιέξοδα.