ΝΣΚ: Πότε ένας γονέας θεωρείται μονογονέας στο Δημόσιο – Η νέα γνωμοδότηση για την ειδική άδεια

Το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους με τη νέα γνωμοδότηση 6/2026 ξεκαθαρίζει οριστικά το τοπίο για τη μονογονεϊκή ιδιότητα των δημοσίων υπαλλήλων. Σύμφωνα με την απόφαση, η άδεια μονογονεϊκής οικογένειας κατοχυρώνεται βάσει της πραγματικής άσκησης της επιμέλειας, ακόμη και αν ο όρος «αποκλειστική» απουσιάζει από τη νομική συμφωνία των γονέων, διασφαλίζοντας τα δικαιώματα χιλιάδων εργαζομένων.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της προσπάθειας για τον εκσυγχρονισμό του πλαισίου που διέπει τις οικογενειακές παροχές και τις διευκολύνσεις των εργαζομένων. Η ανάγκη για νομική αποσαφήνιση προέκυψε από τις ασάφειες που δημιουργούσαν οι ιδιωτικές συμφωνίες των γονέων, οι οποίες συχνά δεν χρησιμοποιούσαν τη στερεότυπη ορολογία περί «αποκλειστικότητας».

Η ουσία της γονικής μέριμνας υπεράνω της διατύπωσης

Σύμφωνα με τη Γνωμοδότηση 6/2026 του ΝΣΚ, η προστασία των μονογονεϊκών οικογενειών πρέπει να βασίζεται στην ουσία της γονικής ευθύνης. Αυτό σημαίνει ότι η διοίκηση οφείλει να εξετάζει το συνολικό περιεχόμενο των συμφωνιών και όχι μόνο τη γραμματική τους διατύπωση.

Το ζήτημα έφτασε στο Συμβούλιο μετά από ερώτημα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου για υπάλληλο με σχέση εργασίας ΙΔΑΧ. Η εργαζόμενη ασκούσε την καθημερινή φροντίδα τριών ανήλικων τέκνων, παρά το γεγονός ότι η συμφωνία δεν ανέφερε ρητά την αποκλειστική επιμέλεια.

Νομικοί παραστάτες που παρακολουθούν την υπόθεση τονίζουν ότι η πραγματική βούληση των γονέων υπερέχει. Όταν από τα έγγραφα προκύπτει ότι ο ένας γονέας αναλαμβάνει το βάρος της ανατροφής, τότε η ιδιότητα του μονογονέα είναι νομικά ισχυρή.

Τα κριτήρια που καθορίζουν τον μονογονέα

Για να θεωρηθεί ένας υπάλληλος μονογονέας, το ΝΣΚ ορίζει συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά που πρέπει να συντρέχουν. Η μόνιμη διαμονή των παιδιών με τον έναν γονέα και η ανάληψη της καθημερινής επιμέλειας αποτελούν τους βασικούς πυλώνες της απόφασης.

Επιπλέον, κρίσιμο στοιχείο αποτελεί η δυνατότητα του γονέα να αποφασίζει για ζητήματα που απαιτούν συναίνεση χωρίς την παρουσία του άλλου μέρους. Στην εξεταζόμενη περίπτωση, η πρόβλεψη ότι αρκούσε η υπογραφή της μητέρας για σοβαρά θέματα λειτούργησε ως καταλύτης για την αναγνώριση του δικαιώματος.

Αυτή η προσέγγιση ευθυγραμμίζεται με την έννοια της ουσιαστικής επιμέλειας — της πρακτικής άσκησης των καθηκόντων φροντίδας και επίβλεψης του ανηλίκου στην καθημερινότητα — η οποία διαφοροποιείται από την τυπική γονική μέριμνα.

Δικαιώματα και ειδικές άδειες στο Δημόσιο

Η αναγνώριση της μονογονεϊκότητας ανοίγει τον δρόμο για τη χρήση της ειδικής άδειας σε περίπτωση ασθένειας των τέκνων. Οι διατάξεις του Υπαλληλικού Κώδικα προβλέπουν αυξημένες διευκολύνσεις για όσους έχουν την αποκλειστική επιμέλεια ανηλίκων, αναγνωρίζοντας το πρόσθετο φορτίο που επωμίζονται.

Παράλληλα, υπενθυμίζεται ότι πρόσφατα έχει θεσπιστεί και νέα εξαήμερη άδεια με αποδοχές για γονείς στο Δημόσιο. Η γνωμοδότηση του ΝΣΚ διασφαλίζει ότι οι δικαιούχοι δεν θα αποκλείονται από αυτές τις ρυθμίσεις λόγω γραφειοκρατικών διατυπώσεων στα διαζευκτήρια ή τις συμφωνίες συμβίωσης.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της δημόσιας διοίκησης, η απόφαση αυτή θα περιορίσει τις απορριπτικές αποφάσεις των τμημάτων προσωπικού. Η διοικητική πρακτική οφείλει πλέον να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα, δίνοντας έμφαση στην κοινωνική προστασία της οικογένειας.

Η επόμενη μέρα για τις μονογονεϊκές οικογένειες

Η εξέλιξη αυτή θεωρείται νίκη για την κοινωνική δικαιοσύνη, καθώς αποσυνδέει τα εργασιακά δικαιώματα από τις νομικές ορολογίες που συχνά δεν αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα. Οι υπάλληλοι που βρίσκονται σε παρόμοια θέση μπορούν πλέον να επικαλούνται τη γνωμοδότηση 6/2026 για τις αιτήσεις τους.

Επισημαίνεται ότι η ρύθμιση αυτή έρχεται σε μια περίοδο που το κράτος ενισχύει τις πολύτεκνες και τρίτεκνες οικογένειες, όπως φαίνεται και από τον νέο νόμο 5270/2026. Η συνολική στρατηγική δείχνει μια τάση διεύρυνσης των κριτηρίων για την παροχή κοινωνικών διευκολύνσεων.

Εν αναμονή των σχετικών εγκυκλίων από το Υπουργείο Εσωτερικών, οι ενδιαφερόμενοι γονείς θα πρέπει να προετοιμάσουν τα απαραίτητα δικαιολογητικά. Η τεκμηρίωση της καθημερινής φροντίδας παραμένει το κλειδί για την επιτυχή έκβαση των αιτημάτων τους στις αρμόδιες υπηρεσίες.