- Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση (ενοχικό δικαίωμα).
- Τέλος στην υποχρεωτική συνιδιοκτησία (εξ αδιαιρέτου) στα ακίνητα.
- Διασφαλίζεται η συνέχεια των επιχειρήσεων μέσω ενός κληρονόμου.
- Ιδρύεται ψηφιακή πλατφόρμα για την άμεση αναζήτηση διαθηκών.
- Αποφεύγονται οι αναγκαστικοί πλειστηριασμοί μέσω δικαστικής εξαγοράς μεριδίων.
Το νέο νομοσχέδιο για τις κληρονομιές εισάγει τη μεγαλύτερη θεσμική τομή των τελευταίων 80 ετών, μετατρέποντας τη νόμιμη μοίρα σε ενοχικό δικαίωμα και καταργώντας τον αναγκαστικό κατακερματισμό των ακινήτων. Μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας διαθηκών, το Υπουργείο Δικαιοσύνης στοχεύει στην εξάλειψη των πλαστογραφιών και την άμεση ολοκλήρωση των μεταβιβάσεων χωρίς πολυετείς δικαστικές διαμάχες.
| Πεδίο Αλλαγής | Νέο Καθεστώς |
|---|---|
| Νόμιμη Μοίρα | Ενοχικό δικαίωμα (Χρηματική αξίωση) |
| Διαχείριση Ακινήτων | Τέλος στο 'εξ αδιαιρέτου' – Δυνατότητα εξαγοράς |
| Οικογενειακές Επιχειρήσεις | Συνέχιση λειτουργίας από έναν κληρονόμο |
| Αναζήτηση Διαθηκών | Ηλεκτρονική μέσω ψηφιακής πλατφόρμας |
| Δικαστικές Διαμάχες | Στόχος η μείωση μέσω σαφών οικονομικών αποζημιώσεων |
Η ανάγκη για τον εκσυγχρονισμό του Αστικού Κώδικα, ο οποίος παρέμενε σε μεγάλο βαθμό αναλλοίωτος από το 1946, κατέστη επιτακτική λόγω της πολυπλοκότητας των σύγχρονων περιουσιακών σχέσεων. Το παρασκήνιο της μεταρρύθμισης εστιάζει στην απελευθέρωση ακινήτων και επιχειρήσεων που παρέμεναν “εγκλωβισμένα” σε καθεστώς εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησίας, προκαλώντας οικονομική ασφυξία και ανεπανόρθωτες οικογενειακές ρήξεις.
Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται από εμπράγματο σε ενοχικό δικαίωμα, αποτρέποντας τον κατακερματισμό των περιουσιακών στοιχείων και των επιχειρήσεων.
Νέο Κληρονομικό Νομοσχέδιο, Βασική Διάταξη
Η μετατροπή της νόμιμης μοίρας σε ενοχικό δικαίωμα
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά την έννοια της νόμιμης μοίρας — η οποία πλέον ορίζεται ως η αξίωση καταβολής χρηματικού ποσού αντί για την υποχρεωτική παραχώρηση ποσοστού επί του ακινήτου — επιτρέποντας στον κύριο κληρονόμο να διατηρήσει την ακεραιότητα της περιουσίας. Με αυτόν τον τρόπο, οι μεριδούχοι δεν αποκτούν πλέον εμπράγματο δικαίωμα (ιδιοκτησία) στα περιουσιακά στοιχεία, αλλά μια χρηματική απαίτηση έναντι των υπολοίπων.
Αυτή η ρύθμιση αποτελεί το κλειδί για τη διάσωση των οικογενειακών επιχειρήσεων, καθώς επιτρέπει στη διοίκηση να παραμείνει σε έναν ικανό διάδοχο. Οι υπόλοιποι κληρονόμοι αποζημιώνονται οικονομικά, διασφαλίζοντας ότι η επιχείρηση θα συνεχίσει να λειτουργεί απρόσκοπτα χωρίς το εμπόδιο της πολυφωνίας στη λήψη αποφάσεων.
Προτεινόμενο Νέο κληρονομικό δίκαιο: Ασπίδα για τα χρέη, διαθήκες και νόμιμη μοίρα
Ψηφιακή πλατφόρμα διαθηκών και ασφάλεια δικαίου
Η εισαγωγή της ψηφιακής πλατφόρμας διαθηκών αναμένεται να αλλάξει άρδην την καθημερινότητα των πολιτών και των νομικών. Μέσω της ηλεκτρονικής υπηρεσίας, θα είναι δυνατή η άμεση αναζήτηση διαθηκών και η έκδοση πιστοποιητικών, μειώνοντας δραστικά τον χρόνο που απαιτείται για την αποδοχή κληρονομιάς.
Σύμφωνα με ποινικολόγους που παρακολουθούν την υπόθεση, η ψηφιοποίηση θα λειτουργήσει ως ισχυρό ανάχωμα απέναντι σε φαινόμενα πλαστών διαθηκών. Η αυθεντικότητα της τελευταίας βούλησης του διαθέτη θα διασφαλίζεται μέσω ψηφιακών δικλείδων, περιορίζοντας τις αφορμές για δικαστικές προσφυγές που συχνά κρατούν δεκαετίες.
Αποφυγή πλειστηριασμών μεταξύ συγκληρονόμων
Το νέο πλαίσιο δίνει τη δυνατότητα σε κάθε συγκληρονόμο να ζητήσει από το δικαστήριο την απόκτηση ολόκληρου του περιουσιακού στοιχείου. Προϋπόθεση είναι η πλήρης εξόφληση των μεριδίων των υπόλοιπων δικαιούχων, μια κίνηση που στοχεύει στην αποφυγή των αναγκαστικών πλειστηριασμών.
Με τη διαδικασία αυτή, η αξία της περιουσίας παραμένει στα χέρια της οικογένειας και δεν απαξιώνεται μέσω δημόσιων εκποιήσεων. Η ευελιξία στη διαχείριση επιτρέπει στους κληρονόμους να καταλήξουν σε συμφωνίες που εξυπηρετούν τα πραγματικά συμφέροντα όλων των εμπλεκόμενων μερών.
Η επόμενη μέρα και η εφαρμογή των ρυθμίσεων
Η εφαρμογή του νέου Κληρονομικού Δικαίου αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του 2026, φέρνοντας την Ελλάδα σε ευθυγράμμιση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Η μετάβαση από το παλαιό καθεστώς του εξ αδιαιρέτου στη νέα ενοχική μορφή απαιτεί προσεκτική μελέτη από τους ενδιαφερόμενους.
Είναι σαφές ότι η μεταρρύθμιση δεν αφορά μόνο τη νομική επιστήμη, αλλά έχει άμεσο αντίκτυπο στην κοινωνική συνοχή και την οικονομική ανάπτυξη. Η προστασία των κληρονόμων από τα χρέη του θανόντος παραμένει κεντρικός πυλώνας, διασφαλίζοντας ότι η κληρονομιά θα αποτελεί όφελος και όχι βάρος για τις επόμενες γενιές.
Οδηγός για κληρονόμους και διαθέτες
- Ελέγξτε την εμπορική αξία των ακινήτων σας για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας.
- Ενημερωθείτε για τις δυνατότητες της ψηφιακής πλατφόρμας διαθηκών μόλις τεθεί σε λειτουργία.
- Συμβουλευτείτε νομικό για τη σύνταξη κληρονομικών συμβάσεων αν επιθυμείτε τη συνέχεια της επιχείρησής σας.
- Εξετάστε τη δυνατότητα εξαγοράς μεριδίων συγκληρονόμων για την αποφυγή πλειστηριασμού.
