Κτηματολόγιο: Πώς εκατομμύρια στρέμματα κινδυνεύουν να περάσουν οριστικά στο Δημόσιο

Χιλιάδες εκτάσεις σε ολόκληρη την επικράτεια βρίσκονται ένα βήμα πριν την οριστική περιέλευση στο Δημόσιο, καθώς η ολοκλήρωση του Κτηματολογίου αποκαλύπτει τεράστιες αποκλίσεις με τους δασικούς χάρτες. Το αδιέξοδο αφορά εκατομμύρια στρέμματα με αμφισβητούμενο ιδιοκτησιακό καθεστώς, αφήνοντας δεκάδες χιλιάδες πολίτες αντιμέτωπους με «παγωμένες» μεταβιβάσεις και τον άμεσο κίνδυνο απώλειας της περιουσίας τους.

Η τρέχουσα κρίση στο ιδιοκτησιακό καθεστώς αποτελεί την κορύφωση μιας πολυετούς προσπάθειας για τη δημιουργία ενός ενιαίου ψηφιακού αρχείου γης. Το ιστορικό υπόβαθρο της υπόθεσης συνδέεται άρρηκτα με την ανάγκη προστασίας του δασικού πλούτου, ωστόσο η διασταύρωση των δεδομένων αποκάλυψε δομικές αδυναμίες στον τρόπο που το κράτος αντιλαμβάνεται τη δημόσια γη σε σχέση με την ιδιωτική περιουσία, ειδικά σε περιοχές όπου οι δασικοί χάρτες παρουσιάζουν ελλείψεις ή λάθη.

Το αδιέξοδο των δασικών χαρτών και οι «παγωμένες» περιουσίες

Σε όλη τη χώρα παραμένουν δεσμευμένες χιλιάδες εκτάσεις, οι οποίες στους δασικούς χάρτες εμφανίζονται ως δασικές και, κατά τεκμήριο, ως ιδιοκτησία του Δημοσίου. Στις περιπτώσεις αυτές, το βάρος της απόδειξης μεταφέρεται εξ ολοκλήρου στους ιδιώτες, οι οποίοι καλούνται να τεκμηριώσουν ότι το οικόπεδο ή το αγροτεμάχιό τους δεν ανήκει στο κράτος. Μέχρι να ξεκαθαρίσει το καθεστώς, αναστέλλονται οι μεταβιβάσεις και οι οικοδομικές άδειες, με τις υπηρεσίες να αντιμετωπίζουν συχνά τους πολίτες ως καταπατητές.

Τα αποκαλυπτικά στοιχεία των απορρίψεων

Τα μέχρι σήμερα στοιχεία είναι ενδεικτικά της έκτασης του ζητήματος, καθώς από τις περίπου 400.000 αντιρρήσεις που έχουν εξεταστεί πανελλαδικά, περισσότερες από τις μισές έχουν απορριφθεί. Σε ορισμένες περιοχές, όπως η Λάρισα, οι Κυκλάδες και η Πελοπόννησος, τα ποσοστά απόρριψης αγγίζουν το 80%. Εφόσον αυτές οι εκτάσεις δεν αποχαρακτηριστούν εγκαίρως, με το κλείσιμο του Κτηματολογίου θα καταγραφούν οριστικά υπέρ του Δημοσίου, οδηγώντας σε απώλεια ιδιωτικής περιουσίας τεράστιας κλίμακας.

Νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι η μεταφορά του βάρους της απόδειξης στον πολίτη δημιουργεί ένα καθεστώς ιδιότυπης ομηρίας, ειδικά για όσους δεν διαθέτουν τίτλους ιδιοκτησίας προγενέστερους του 1945. Η αγορά φαίνεται να προεξοφλεί μια μακρά περίοδο δικαστικών διενέξεων, καθώς οι Επιτροπές Εξέτασης Αντιρρήσεων αδυνατούν να ανταποκριθούν στον τεράστιο όγκο των υποθέσεων, ενώ την ίδια στιγμή οι ιδιοκτήτες καλούνται να πληρώσουν τον ΕΝΦΙΑ για ακίνητα που δεν μπορούν να αξιοποιήσουν.

Οι νέες ρυθμίσεις και το παράθυρο των διορθώσεων

Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχώρησε σε νέες νομοθετικές ρυθμίσεις για την ψηφιακή ενίσχυση της διαδικασίας, ανοίγοντας ένα περιορισμένο παράθυρο διόρθωσης. Ιδιοκτησίες με θετική απόφαση επιτροπής, ακίνητα εντός σχεδίου πόλης και εκτάσεις που έχουν εξαιρεθεί νόμιμα μπορούν πλέον να αποδεσμευτούν. Παράλληλα, θεσπίζεται διαδικασία εξωδικαστικής διόρθωσης για ακίνητα που έχουν εγγραφεί ως «αγνώστου ιδιοκτήτη», χωρίς να απαιτείται η δαπανηρή προσφυγή στη Δικαιοσύνη.

Ιδιαίτερος κίνδυνος παραμένει για τους ιδιοκτήτες χωρίς συμβόλαια που βασίζονται στη χρησικτησία, αλλά και για όσους προχώρησαν σε εσφαλμένο εντοπισμό των ακινήτων τους. Ωστόσο, χωρίς εμπόδια παραμένουν οι αποδοχές κληρονομιάς, καθώς για αυτές δεν απαιτείται τοπογραφικό ή βεβαίωση μηχανικού, ανεξάρτητα από τον δασικό ή μη χαρακτήρα της έκτασης.

Η επόμενη μέρα για τους ιδιοκτήτες

Για τα υπόλοιπα εκτός σχεδίου ακίνητα, η τύχη τους θα κριθεί οριστικά από τις αποφάσεις των αρμόδιων επιτροπών. Μόνο σε περίπτωση θετικής κρίσης θα αποδεσμευτούν και θα καταστούν πλήρως αξιοποιήσιμα. Όσοι δεν έχουν πλέον δικαίωμα νέας αντίρρησης, μπορούν να προσφύγουν μόνο στη διαδικασία διόρθωσης προδήλου σφάλματος, εφόσον μπορούν να αποδείξουν με ακρίβεια τον λανθασμένο χαρακτηρισμό της έκτασής τους πριν την οριστική κύρωση των χαρτών.