Κληρονομικό δίκαιο: Το τρίμηνο όριο που ακυρώνει τις έκτακτες διαθήκες

Σε ριζική αναθεώρηση του πλαισίου για τις έκτακτες διαθήκες προχωρά το Υπουργείο Δικαιοσύνης, θέτοντας για πρώτη φορά αυστηρό χρονικό όριο τριών μηνών για την ισχύ τους. Η νέα ρύθμιση προβλέπει ότι η τελευταία βούληση που εκφράζεται σε συνθήκες κινδύνου καθίσταται αυτοδικαίως ανίσχυρη εφόσον ο διαθέτης επιβιώσει και παρέλθει το συγκεκριμένο διάστημα.

Η συγκεκριμένη νομοθετική πρωτοβουλία εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο του νέου κληρονομικού δικαίου που αναμορφώνει ριζικά διατάξεις οι οποίες παρέμεναν αναλλοίωτες για οκτώ δεκαετίες. Στόχος του νομοθέτη είναι ο εκσυγχρονισμός των διαδικασιών και η αποφυγή καταχρήσεων σε περιπτώσεις όπου η τελευταία βούληση εκφράστηκε υπό το κράτος ακραίου φόβου ή πίεσης, χωρίς τις τυπικές εγγυήσεις μιας συμβατικής διαθήκης.

Η αυτοδίκαιη ακύρωση και το χρονικό όριο

Σύμφωνα με τις νέες διατάξεις, η έκτακτη διαθήκη παύει να παράγει έννομα αποτελέσματα τρεις μήνες μετά την παύση των συνθηκών που επέβαλαν τη σύνταξή της. Εφαρμόζεται εδώ η έννοια της αυτοδίκαιης ακύρωσης — η οποία περιγράφει την αυτόματη παύση ισχύος μιας νομικής πράξης χωρίς να απαιτείται δικαστική απόφαση — διασφαλίζοντας ότι η προσωρινή λύση δεν θα καταστεί μόνιμη.

Εάν ο διαθέτης εξακολουθεί να βρίσκεται εν ζωή μετά το πέρας του τριμήνου, οφείλει να προχωρήσει στη σύνταξη μιας τακτικής διαθήκης. Αυτό μπορεί να γίνει είτε μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας δημοσίευσης για τις ιδιόγραφες, είτε μέσω της παραδοσιακής συμβολαιογραφικής οδού, ώστε να διασφαλιστεί η νομική εγκυρότητα της περιουσιακής διαδοχής.

Ποιες περιπτώσεις θεωρούνται έκτακτες περιστάσεις

Ο νόμος προσδιορίζει ως έκτακτες περιστάσεις εκείνες που καθιστούν αδύνατη τη χρήση των κανονικών τύπων διαθήκης. Σε αυτές περιλαμβάνονται ο άμεσος κίνδυνος θανάτου, οι καταστάσεις πολεμικής σύρραξης, οι επιδημίες που επιβάλλουν αποκλεισμό, καθώς και οι συνθήκες κατά τη διάρκεια ενός θαλάσσιου ταξιδιού.

Σε τέτοιες στιγμές, ο διαθέτης μπορεί να δηλώσει την επιθυμία του ενώπιον τριών μαρτύρων, οι οποίοι έχουν την ευθύνη της γραπτής καταγραφής και υπογραφής του εγγράφου. Η ρύθμιση αυτή διαφέρει σημαντικά από τις διαθήκες νοσηλευόμενων, καθώς οι τελευταίες υπόκεινται σε αυστηρότερους περιορισμούς για την προστασία των ευάλωτων πολιτών από πιθανή εκμετάλλευση.

Αναστολή και διακοπή της προθεσμίας

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών επισημαίνεται ότι το τρίμηνο όριο δεν είναι απόλυτο, καθώς προβλέπονται δικλείδες ασφαλείας. Η προθεσμία μπορεί να ανασταλεί εάν ο διαθέτης, παρά τη λήξη του κινδύνου, παραμένει σε αντικειμενική αδυναμία να συντάξει κανονική διαθήκη, για παράδειγμα λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας που προέκυψαν από την αρχική αιτία.

Επιπλέον, η προθεσμία διακόπτεται πλήρως εάν ο πολίτης βρεθεί εκ νέου υπό τις ίδιες ή παρόμοιες έκτακτες συνθήκες. Σε αυτή την περίπτωση, ο χρόνος αρχίζει να μετρά από την αρχή μόλις εκλείψει και ο νέος κίνδυνος, διατηρώντας έτσι ζωντανή την προστασία της βούλησης του ατόμου σε περιόδους κρίσης.

Η επόμενη μέρα για τις κληρονομικές υποθέσεις

Η νέα ρύθμιση αναμένεται να περιορίσει δραστικά τις δικαστικές διαμάχες που προκύπτουν από διαθήκες οι οποίες συντάχθηκαν σε στιγμές πανικού και παρέμειναν ξεχασμένες για χρόνια. Οι νομικοί παραστάτες τονίζουν ότι η ασφάλεια δικαίου ενισχύεται, καθώς οι κληρονόμοι θα γνωρίζουν με σαφήνεια αν μια έκτακτη καταγραφή παραμένει σε ισχύ ή αν έχει ακυρωθεί από τον ίδιο τον νόμο.

Με την ψήφιση του νομοσχεδίου, οι πολίτες καλούνται να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί με τις προθεσμίες. Η νομική συμβουλή καθίσταται απαραίτητη αμέσως μετά τη λήξη μιας επικίνδυνης κατάστασης, ώστε η περιουσία να μεταβιβαστεί σύμφωνα με τις πραγματικές επιθυμίες του διαθέτη και όχι βάσει μιας προσωρινής δήλωσης που έχει χάσει την ισχύ της.