Κληρονομικό δίκαιο: Οι 8 μεγάλες αλλαγές που φέρνει η μεταρρύθμιση στις διαθήκες και τα χρέη

Το νέο κληρονομικό δίκαιο φέρνει τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση στον Αστικό Κώδικα εδώ και οκτώ δεκαετίες, εισάγοντας τον πλήρη διαχωρισμό της κληρονομικής περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Οι αλλαγές, που αναμένεται να τεθούν σε ισχύ από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, αναμορφώνουν ριζικά τις διαθήκες, τη νόμιμη μοίρα και τα δικαιώματα των συντρόφων χωρίς γάμο.

Η τρέχουσα μεταρρύθμιση επιχειρεί τον εκσυγχρονισμό ενός δικαίου που παρέμενε ουσιαστικά αναλλοίωτο από την εποχή της σύνταξης του Αστικού Κώδικα. Η ανάγκη για προσαρμογή στις σύγχρονες κοινωνικές συνθήκες, όπως οι νέες μορφές οικογένειας και η ανάγκη προστασίας της επιχειρηματικότητας από τον κατακερματισμό, αποτέλεσε τον βασικό καταλύτη για αυτές τις ιστορικές τομές.

Τέλος στην ευθύνη για τα χρέη του θανόντος

Η σημαντικότερη ίσως αλλαγή αφορά τη θεσμοθέτηση του πλήρους διαχωρισμού της κληρονομικής περιουσίας από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου. Μέχρι σήμερα, η αποδοχή κληρονομιάς μπορούσε να οδηγήσει σε οικονομική καταστροφή, καθώς ο κληρονόμος ευθυνόταν με το σύνολο της περιουσίας του για τα χρέη του θανόντος.

Με το νέο πλαίσιο, τα χρέη θα εξοφλούνται αποκλειστικά από το ενεργητικό της κληρονομιάς. Αυτή η ρύθμιση αναμένεται να βάλει τέλος στα αυτόματα χρέη και να μειώσει δραστικά το κύμα των αποποιήσεων κληρονομιάς που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με νομικούς κύκλους που παρακολουθούν την υπόθεση, η συγκεκριμένη διάταξη αποτελεί την απόλυτη ασπίδα προστασίας για τους πολίτες, καθώς εξαλείφει τον κίνδυνο να κληρονομήσει κανείς χρέη προς την εφορία ή τις τράπεζες που υπερβαίνουν την αξία των περιουσιακών στοιχείων που λαμβάνει.

Οι ανατροπές στην εξ αδιαθέτου διαδοχή και τη νόμιμη μοίρα

Το νομοσχέδιο φέρνει νέες ισορροπίες στα ποσοστά της εξ αδιαθέτου διαδοχής, δηλαδή όταν δεν υπάρχει διαθήκη. Ο επιζών σύζυγος θα λαμβάνει πλέον το ένα τρίτο της κληρονομιάς αν υπάρχει ένα τέκνο, ενώ το ποσοστό διαμορφώνεται στο ένα τέταρτο για δύο ή περισσότερα παιδιά.

Παράλληλα, η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε ενοχική αξίωση. Αυτό σημαίνει ότι ο δικαιούχος δεν θα λαμβάνει πλέον ποσοστό επί του ακινήτου ή της επιχείρησης, αλλά το αντίστοιχο χρηματικό ποσό. Η αλλαγή αυτή στοχεύει στην αποφυγή του κατακερματισμού των περιουσιών και των αδιεξόδων που δημιουργεί η εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησία.

Επιπλέον, για πρώτη φορά εισάγεται ο θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων. Ο διαθέτης θα μπορεί πλέον να συμφωνεί εν ζωή με τους κληρονόμους του για τη μεταβίβαση συγκεκριμένων στοιχείων, όπως μια οικογενειακή επιχείρηση, διασφαλίζοντας τη συνέχεια της οικονομικής δραστηριότητας χωρίς δικαστικές διαμάχες.

Αναγνώριση δικαιωμάτων σε συντρόφους και νέα όρια ηλικίας

Το νέο δίκαιο αναγνωρίζει πλήρως τις σύγχρονες μορφές συμβίωσης. Οι σύντροφοι με σύμφωνο συμβίωσης εξομοιώνονται πλήρως με τους συζύγους, ενώ δικαιώματα αποκτούν και οι σύντροφοι χωρίς τυπικούς δεσμούς, εφόσον αποδεικνύεται τριετής κοινή συμβίωση και δεν υπάρχουν κοντινοί συγγενείς.

Μια άλλη καινοτομία είναι η δυνατότητα σύνταξης διαθήκης από ανηλίκους που έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος. Επίσης, τα άτομα με αναπηρία θα μπορούν πλέον να εκφράζουν την τελευταία τους βούληση με τη χρήση τεχνολογικών μέσων, όπως η φωνητική υποστήριξη, ενισχύοντας την αυτονομία τους.

Εν αναμονή των τελικών διευκρινίσεων, εργατολόγοι και νομικοί σύμβουλοι τονίζουν ότι οι πολίτες θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί με τις ιδιόγραφες διαθήκες, καθώς το νέο πλαίσιο προβλέπει αυστηρότερους ελέγχους γνησιότητας για την αποφυγή φαινομένων πλαστογραφίας και εκμετάλλευσης.

Η επόμενη μέρα και η εφαρμογή των αλλαγών

Το νομοσχέδιο βρίσκεται ήδη σε δημόσια διαβούλευση και η κατάθεσή του στη Βουλή προγραμματίζεται για το διάστημα μετά το Πάσχα. Η επιλογή της 16ης Σεπτεμβρίου 2026 ως ημερομηνία έναρξης ισχύος δεν είναι τυχαία, καθώς συμπίπτει με την έναρξη του νέου δικαστικού έτους.

Αυτός ο χρόνος κρίνεται απαραίτητος ώστε οι συμβολαιογράφοι και οι δικαστικές αρχές να ενημερωθούν πλήρως για τις νέες διαδικασίες. Οι πολίτες καλούνται να επανεξετάσουν τυχόν υφιστάμενες διαθήκες ή κληρονομικούς προγραμματισμούς υπό το πρίσμα των νέων δεδομένων που φέρνει η μεταρρύθμιση.