Κληρονομιές: Τέλος στα αυτόματα χρέη και την επιβάρυνση της ατομικής περιουσίας

Σημαντική τομή στο κληρονομικό δίκαιο φέρνει το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης, το οποίο προβλέπει τον πλήρη διαχωρισμό της κληρονομιαίας περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Η ρύθμιση, που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, βάζει οριστικό τέλος στην απεριόριστη ευθύνη για τα χρέη του θανόντος, αποτρέποντας τις μαζικές αποποιήσεις που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της επιτακτικής ανάγκης για ριζικό εκσυγχρονισμό του Αστικού Κώδικα, ο οποίος παρέμενε σε μεγάλο βαθμό στατικός για οκτώ δεκαετίες. Το παρασκήνιο της απόφασης συνδέεται άμεσα με την οικονομική ασφυξία που προκαλούσαν οι αποποιήσεις κληρονομιάς, καθώς χιλιάδες πολίτες επέλεγαν να εγκαταλείψουν περιουσιακά στοιχεία για να μην κληρονομήσουν ανεξέλεγκτα χρέη.

Ο πλήρης διαχωρισμός κληρονομιαίας και ατομικής περιουσίας

Με το νέο νομοθετικό πλαίσιο, η ατομική περιουσία του κληρονόμου καθίσταται πλέον «απρόσβλητη» από τις υποχρεώσεις του θανόντος. Τα χρέη προς το Δημόσιο, τα ασφαλιστικά ταμεία και τις τράπεζες θα εξοφλούνται αποκλειστικά από τα στοιχεία της κληρονομίας.

Αυτό σημαίνει ότι αν ένας κληρονόμος αποδεχθεί μια κατοικία, οι τυχόν οφειλές του θανόντος θα καλύπτονται μόνο από την αξία αυτού του ακινήτου. Σε καμία περίπτωση δεν θα επιτρέπεται η κατάσχεση προσωπικών λογαριασμών ή άλλων περιουσιακών στοιχείων που προϋπήρχαν στην κατοχή του κληρονόμου.

Η ρύθμιση αυτή αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου πλέγματος που περιλαμβάνει ριζικές αλλαγές για τα παιδιά και τους συζύγους, διασφαλίζοντας ότι η κληρονομική διαδοχή δεν θα αποτελεί πλέον πηγή οικονομικής καταστροφής για τις επόμενες γενιές.

Προστασία οικογενειακών επιχειρήσεων και ρευστότητα

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διασφάλιση της επιχειρηματικότητας. Μέχρι σήμερα, η μεταβίβαση μιας επιχείρησης συνοδευόταν από τον φόβο άγνωστων χρεών, γεγονός που οδηγούσε συχνά σε λουκέτα ή εγκατάλειψη δραστηριοτήτων.

Πλέον, οι κληρονόμοι θα μπορούν να συνεχίζουν τη λειτουργία των μονάδων, γνωρίζοντας ότι η προσωπική τους περιουσία είναι προστατευμένη. Αυτό αναμένεται να ενισχύσει την μεταβίβαση επιχειρήσεων στην Ελλάδα, διατηρώντας θέσεις εργασίας και σταθερότητα στην αγορά.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων νομικών παραστατών που παρακολουθούν τη σύνταξη του νομοσχεδίου, η ρύθμιση θα λειτουργήσει ως καταλύτης για την κτηματαγορά. Η ενεργοποίηση αδρανών περιουσιών θα αυξήσει τις συναλλαγές και τα δημόσια έσοδα μέσω των μεταβιβάσεων.

Δικαστική εκκαθάριση και άρση της αβεβαιότητας

Το νομοσχέδιο ενισχύει το σύστημα της δικαστικής εκκαθάρισης, επιτρέποντας την εκποίηση συγκεκριμένων στοιχείων της κληρονομίας για την αποπληρωμή των πιστωτών. Εάν ένα ακίνητο επαρκεί για την κάλυψη των χρεών προς τον ΕΦΚΑ ή την εφορία, η διαδικασία θα ολοκληρώνεται χωρίς περαιτέρω εμπλοκή του κληρονόμου.

Για τους μακρινούς συγγενείς, το νέο καθεστώς αίρει την νομική ανασφάλεια σχετικά με τις προθεσμίες αποποίησης. Η αποδοχή θα γίνεται με πλήρη διαφάνεια, καθώς ο κίνδυνος μεταφοράς του χρέους στην ατομική σφαίρα του δικαιούχου μηδενίζεται.

Επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς ότι η μετάβαση στο νέο σύστημα έχει προγραμματιστεί για τις 16 Σεπτεμβρίου 2026. Η ημερομηνία αυτή συμπίπτει με την έναρξη του νέου δικαστικού έτους, δίνοντας τον απαραίτητο χρόνο προσαρμογής στους δικηγόρους και τους συμβολαιογράφους.

Η επόμενη μέρα για τις κληρονομικές υποθέσεις

Η μεταρρύθμιση αυτή αναμένεται να περιορίσει δραστικά το «βουνό» των ληξιπρόθεσμων οφειλών που παραμένουν ανείσπρακτες λόγω των αποποιήσεων. Το Δημόσιο θα μπορεί πλέον να εισπράττει από την υπάρχουσα κληρονομιαία περιουσία, αντί να κυνηγά κληρονόμους που αρνούνται την αποδοχή.

Σε συνδυασμό με τις αλλαγές στη νόμιμη μοίρα και τις διαθήκες, το κληρονομικό δίκαιο εισέρχεται σε μια νέα εποχή δικαιοσύνης. Ο πολίτης δεν θα αντιμετωπίζεται πλέον ως υποψήφιος οφειλέτης από τύχη, αλλά ως νόμιμος διαχειριστής μιας περιουσίας με σαφή όρια ευθύνης.