- Η ΟΚΕ προειδοποιεί για νομική ανασφάλεια λόγω ασαφών ορισμών στο νέο νομοσχέδιο.
- Ζητείται η διατήρηση της αποδοχής με απογραφή ως εργαλείο προστασίας από χρέη.
- Ανησυχία για τη μετατροπή της νόμιμης μοίρας σε ενοχικό δικαίωμα.
- Πρόταση για έκδοση ξεχωριστού ΑΦΜ στους εκκαθαριστές κληρονομιών.
- Ανάγκη για σαφέστερα κριτήρια στις προφορικές έκτακτες διαθήκες.
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή της Ελλάδας (ΟΚΕ) διατυπώνει σοβαρές επιφυλάξεις για το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης, προειδοποιώντας ότι η υπερβολική ευελιξία υπονομεύει την ασφάλεια του κληρονομικού δικαίου. Η Επιτροπή ζητά σαφέστερες διατυπώσεις για τις έκτακτες διαθήκες και εκφράζει την έντονη αντίθεσή της στην κατάργηση της αποδοχής με απογραφή, η οποία αποτελούσε βασικό εργαλείο προστασίας από χρέη.
| Ζήτημα | Πρόταση ΟΚΕ |
|---|---|
| Έκτακτες διαθήκες | Σαφέστερος ορισμός των έκτακτων περιστάσεων |
| Αποδοχή με απογραφή | Αναβάθμιση και διατήρηση του θεσμού |
| Νόμιμη μοίρα | Ενίσχυση της προστασίας των μεριδούχων |
| Εκκαθαριστές | Δημιουργία ξεχωριστού φορολογικού αριθμού (ΑΦΜ) |
| Συντροφική σχέση | Αυστηρότερα κριτήρια απόδειξης στην ελεύθερη ένωση |
Η κίνηση αυτή της ΟΚΕ έρχεται ως συνέχεια της ευρύτερης συζήτησης για τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση του Αστικού Κώδικα εδώ και οκτώ δεκαετίες. Το παρασκήνιο της γνωμοδότησης αναδεικνύει την ανάγκη για ισορροπία μεταξύ εκσυγχρονισμού και νομικής ασφάλειας, ειδικά σε μια κοινωνία όπου η ακίνητη περιουσία αποτελεί τον πυρήνα της οικογενειακής οικονομίας και η προστασία των κληρονόμων είναι επιτακτική.
Η υπερβολική ευελιξία υπονομεύει την ασφάλεια δικαίου, καθώς μεταφέρει μεγάλο μέρος της ερμηνείας των νόμων στα δικαστήρια.
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή της Ελλάδας (ΟΚΕ)
Οι ασάφειες στις έκτακτες διαθήκες και η ερμηνεία των δικαστηρίων
Η Επιτροπή εκφράζει έντονη ανησυχία για τη νέα ρύθμιση που αφορά τις έκτακτες διαθήκες, όπου η δυνατότητα προφορικής δήλωσης τελευταίας βούλησης κρίνεται υπερβολικά αόριστη. Σύμφωνα με την ΟΚΕ, ο όρος «έκτακτες περιστάσεις» στερείται σαφήνειας, γεγονός που ενδέχεται να οδηγήσει σε αποκλίνουσες δικαστικές αποφάσεις και ερμηνευτικά προβλήματα.
Επιπλέον, ζητείται η αποσαφήνιση εννοιών όπως η «σημαντικά δυσχερής κατάρτιση διαθήκης», ώστε να μην μεταφέρεται το βάρος της ερμηνείας αποκλειστικά στα δικαστήρια. Η ασφάλεια δικαίου απαιτεί κανόνες που δεν αφήνουν περιθώρια για αμφισβητήσεις, ειδικά όταν διακυβεύονται περιουσιακά δικαιώματα δεκαετιών.
Παράλληλα, η ΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη για αυστηρότερα κριτήρια στην απόδειξη της συντροφικής σχέσης σε περιπτώσεις ελεύθερης ένωσης. Η ελευθερία διαχείρισης της περιουσίας πρέπει να συμβαδίζει με την προστασία των νόμιμων δικαιούχων, αποφεύγοντας καταχρηστικές πρακτικές που θα μπορούσαν να πλήξουν την οικογενειακή συνοχή.
Προτεινόμενο Νέο κληρονομικό δίκαιο: Ασπίδα για τα χρέη, διαθήκες και νόμιμη μοίρα
Η διαφωνία για την κατάργηση της αποδοχής με απογραφή
Ιδιαίτερα αυστηρή είναι η στάση της Επιτροπής απέναντι στην κατάργηση της αποδοχής κληρονομίας με απογραφή. Αν και το νομοσχέδιο προωθεί τον διαχωρισμό της κληρονομικής από την ατομική περιουσία, η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι η απογραφή θα έπρεπε να αναβαθμιστεί και όχι να καταργηθεί.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις νομικών παραστατών, η αποδοχή με απογραφή αποτελούσε για δεκαετίες το βασικό εργαλείο προστασίας από υπερχρεωμένες κληρονομίες. Η Επιτροπή ζητά τη δημιουργία ενός απλού και λειτουργικού συστήματος προστασίας από τα χρέη, το οποίο θα είναι πρακτικά πιο ελκυστικό για τον πολίτη από την οριστική αποποίηση κληρονομίας.
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται η θεσμοθέτηση ξεχωριστού φορολογικού αριθμού (ΑΦΜ) για τους εκκαθαριστές κληρονομιών. Με αυτόν τον τρόπο, οι δικαστικοί εκκαθαριστές δεν θα επιβαρύνονται προσωπικά με τις οφειλές των περιουσιών που διαχειρίζονται, διασφαλίζοντας τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας.
Η νόμιμη μοίρα και ο κίνδυνος για τους μεριδούχους
Μια από τις πιο ριζικές αλλαγές που σχολιάζει η ΟΚΕ είναι η μετατροπή της νόμιμης μοίρας από εμπράγματο σε ενοχικό δικαίωμα. Η εξέλιξη αυτή, αν και στοχεύει στην αποτροπή του κατακερματισμού της περιουσίας, καθιστά τη θέση των νόμιμων μεριδούχων περισσότερο επισφαλή, σύμφωνα με τη γνωμοδότηση.
Όπως προκύπτει από τις αναλύσεις των 8 μεγάλων αλλαγών της μεταρρύθμισης, η αποδυνάμωση της προστασίας των κληρονόμων μπορεί να δημιουργήσει κοινωνικές ανισότητες. Η ΟΚΕ προειδοποιεί ότι η ευελιξία δεν πρέπει να λειτουργεί εις βάρος των δικαιωμάτων των στενών συγγενών, οι οποίοι παραδοσιακά προστατεύονται από το ελληνικό δίκαιο.
Συμπερασματικά, η Επιτροπή καλεί το Υπουργείο να επανεξετάσει τις κρίσιμες διατάξεις πριν την τελική εφαρμογή του νόμου. Η επόμενη μέρα για χιλιάδες ιδιοκτήτες και κληρονόμους εξαρτάται από τη σαφήνεια των κανόνων που θα διέπουν τη μεταβίβαση της περιουσίας στις μελλοντικές γενιές.
Πώς να προστατευτείτε από κληρονομικά χρέη
- Ενημερωθείτε έγκαιρα για την πλήρη εικόνα των χρεών του θανόντος σε εφορία και τράπεζες.
- Εξετάστε τη δυνατότητα διορισμού δικαστικού εκκαθαριστή για τη διαχείριση της περιουσίας.
- Μην παραλείπετε τις προθεσμίες αποποίησης αν τα χρέη υπερβαίνουν κατά πολύ το ενεργητικό.
- Συμβουλευτείτε εξειδικευμένο δικηγόρο για τη διαφορά μεταξύ εμπράγματου και ενοχικού δικαιώματος στη νόμιμη μοίρα.
