Ιράν: Η ιστορική κατάρρευση του ριάλ πυροδοτεί κύμα κοινωνικής αναταραχής

Η ραγδαία υποτίμηση του ιρανικού ριάλ, το οποίο διολίσθησε σε ιστορικό χαμηλό έναντι του δολαρίου στις 28 Δεκεμβρίου, έχει προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στην οικονομία της χώρας. Η κρίση αυτή, που συνδέεται άμεσα με τον πληθωρισμό άνω του 40% και τις διεθνείς κυρώσεις, οδηγεί σε μαζικό κλείσιμο των παζαριών και εκρηκτική κοινωνική δυσαρέσκεια στην Τεχεράνη και την περιφέρεια.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας μακροχρόνιας οικονομικής διάβρωσης, όπου το γεωπολιτικό αποτύπωμα της χώρας συγκρούεται με τις δομικές αδυναμίες του εγχώριου συστήματος. Η κατάρρευση του εθνικού νομίσματος δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά το αποτέλεσμα μιας συνδυαστικής πίεσης από το εξωτερικό περιβάλλον και τις εσωτερικές δυσλειτουργίες που ταλανίζουν την ιρανική κοινωνία εδώ και δεκαετίες.

Η ακτινογραφία της νομισματικής κρίσης

Στις 28 του μήνα, η αγορά συναλλάγματος στην Τεχεράνη κατέγραψε μια ιστορική διολίσθηση, με το ριάλ να χάνει σημαντικό μέρος της αξίας του μέσα σε λίγες ώρες. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε άμεση αναπροσαρμογή τιμών σε βασικά αγαθά, καθιστώντας την καθημερινή επιβίωση για τα νοικοκυριά μια εξαιρετικά επισφαλή διαδικασία.

Το φαινόμενο αυτό εξηγείται εν μέρει από την έννοια του πληθωριστικού φαύλου κύκλου — μια κατάσταση όπου η πτώση της αξίας του νομίσματος αυξάνει το κόστος εισαγωγών, το οποίο με τη σειρά του τροφοδοτεί περαιτέρω τον πληθωρισμό — οδηγώντας σε πλήρη αποσταθεροποίηση της αγοραστικής δύναμης. Οι κάτοικοι των αστικών κέντρων βλέπουν τα πραγματικά τους εισοδήματα να εξανεμίζονται, ενώ η αβεβαιότητα κυριαρχεί στις συναλλαγές.

Το «λουκέτο» στα παζάρια και η παράλυση της αγοράς

Η νομισματική αστάθεια οδήγησε πολλούς εμπόρους στην αναστολή λειτουργίας των καταστημάτων τους, καθώς η αδυναμία πρόβλεψης του κόστους αντικατάστασης των εμπορευμάτων καθιστά το εμπόριο ζημιογόνα δραστηριότητα. Στα μεγάλα παζάρια της χώρας, η εικόνα των κλειστών ρολών αντανακλά τη βαθιά δυσλειτουργία της οικονομικής αλυσίδας.

Σύμφωνα με αναλύσεις στρατηγικής, η διακοπή της ροής ρευστότητας σε μια ήδη πιεσμένη οικονομία εντείνει τις κοινωνικές πιέσεις, ιδιαίτερα στις φτωχότερες επαρχίες όπου η ανεργία των νέων παραμένει σε ανησυχητικά επίπεδα. Οι ανισότητες αυτές λειτουργούν ως καταλύτης για τις κινητοποιήσεις που παρατηρούνται τις τελευταίες ημέρες.

Γεωπολιτικές πιέσεις και διεθνείς κυρώσεις

Καθοριστικό ρόλο στην επιδείνωση της κατάστασης παίζουν οι διεθνείς κυρώσεις και το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα. Η περιορισμένη πρόσβαση σε ξένο συνάλλαγμα και οι γεωπολιτικές αναταράξεις στην ευρύτερη περιοχή έχουν εγκλωβίσει την Τεχεράνη σε μια οικονομική απομόνωση.

Επιπλέον, οι πρόσφατες στρατιωτικές εντάσεις έχουν αυξήσει το κόστος ασφάλειας, απορροφώντας πόρους που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στην κοινωνική πρόνοια. Οι διακυμάνσεις που παρουσιάζουν οι τιμές του πετρελαίου επηρεάζουν άμεσα τα κρατικά έσοδα, καθώς η εξάρτηση από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων παραμένει το κύριο χαρακτηριστικό του ιρανικού μοντέλου.

Η επόμενη μέρα και οι διαρθρωτικές προκλήσεις

Η κυβέρνηση επιχείρησε να παρέμβει στη νομισματική πολιτική αλλάζοντας τη διοίκηση της κεντρικής τράπεζας, ωστόσο η κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι τα μέτρα αυτά είναι αποσπασματικά. Χωρίς την αντιμετώπιση προβλημάτων όπως η διαφθορά και η χαμηλή παραγωγικότητα, η σταθερότητα παραμένει ζητούμενο.

Εν αναμονή των περαιτέρω εξελίξεων, αναλυτές στρατηγικής που παρακολουθούν τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή τονίζουν πως η κοινωνική συνοχή δοκιμάζεται σκληρά. Η επόμενη μέρα θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της ηγεσίας να προσφέρει ουσιαστικές οικονομικές ελαφρύνσεις και να αποκλιμακώσει τις εντάσεις στο διεθνές πεδίο, αποφεύγοντας μια περαιτέρω κλιμάκωση της κρίσης.