ΙΝΕ ΓΣΕΕ: Στεγαστική κρίση – Η καθήλωση των μισθών απειλεί την κοινωνική συνοχή

Η ενδιάμεση έκθεση 2025 του ΙΝΕ ΓΣΕΕ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την ελληνική κοινωνία, αποκαλύπτοντας ότι οι δαπάνες στέγασης απορροφούν πλέον το 35,5% του εισοδήματος. Η δραματική απόκλιση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στους μισθούς και την απασχόληση δημιουργεί συνθήκες μόνιμης διαρθρωτικής ανισότητας για χιλιάδες νοικοκυριά.

Η τρέχουσα οικονομική πραγματικότητα στην Ελλάδα δεν είναι απλώς το αποτέλεσμα μιας παροδικής κρίσης, αλλά το σύμπτωμα μιας βαθύτερης αποβιομηχάνισης που ξεκίνησε πριν από δεκαετίες. Η υποχώρηση της απασχόλησης στη βιομηχανία στο 12,2% — η οποία περιγράφει την ικανότητα μιας οικονομίας να παράγει σταθερές θέσεις εργασίας — εξηγεί γιατί το εργατικό δυναμικό παραμένει εγκλωβισμένο σε χαμηλής προστιθέμενης αξίας επαγγέλματα.

Το χάσμα στην απασχόληση και η παγίδα της υποαπασχόλησης

Σύμφωνα με τα στοιχεία για το γ΄ τρίμηνο του 2025, το ποσοστό απασχόλησης στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 65,6%. Η επίδοση αυτή είναι σχεδόν 6 μονάδες χαμηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που υποδηλώνει μια χρόνια αδυναμία αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού.

Παράλληλα, η ανεργία μπορεί να δείχνει σημάδια υποχώρησης, όμως η υποαπασχόληση παραμένει σε ανησυχητικά επίπεδα. Με ποσοστό 11,6%, η Ελλάδα καταγράφει υπερδιπλάσιες τιμές σε σχέση με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, όπου ο μέσος όρος δεν ξεπερνά το 6,2%.

Αυτή η στρέβλωση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην έλλειψη κλάδων υψηλής τεχνολογίας. Η απουσία ποιοτικών θέσεων εργασίας αναγκάζει ένα μεγάλο μέρος των πολιτών να αποδέχεται επισφαλείς μορφές εργασίας, οι οποίες δεν εξασφαλίζουν οικονομική σταθερότητα.

Η καθήλωση των αμοιβών σε όρους αγοραστικής δύναμης

Το 2024, το μέσο ετήσιο εισόδημα σε όρους αγοραστικής δύναμης (PPS) ανήλθε μόλις στο 59,1% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η διαφορά αυτή αναδεικνύει το τεράστιο χάσμα που χωρίζει τους Έλληνες εργαζόμενους από τους συναδέλφους τους στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Το μέσο ωρομίσθιο στην Ελλάδα περιορίζεται στα 11,3 PPS, την ώρα που στις χώρες της Βαλκανικής φτάνει τα 18,1. Η υποαμοιβή φαίνεται να έχει οριζόντιο χαρακτήρα, επηρεάζοντας σχεδόν όλους τους κλάδους της ελληνικής αγοράς, από τη μεταποίηση μέχρι την εστίαση.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών και μεταξύ των κοινωνικών ερευνητών, επικρατεί η άποψη ότι η χαμηλή παραγωγικότητα της εργασίας συνδέεται άμεσα με την έλλειψη επενδύσεων σε κεφαλαιουχικό εξοπλισμό. Η κατάσταση αυτή εγκλωβίζει τη χώρα σε ένα μοντέλο φθηνής εργασίας χωρίς προοπτική αναβάθμισης.

Κοινωνική στέρηση και η αδυναμία κάλυψης βασικών αναγκών

Οι κοινωνικές συνέπειες αυτής της οικονομικής ασφυξίας είναι πλέον ορατές στην καθημερινότητα. Το 2024, το 21% των μισθωτών ζούσε σε συνθήκες υλικής και κοινωνικής στέρησης, κατατάσσοντας την Ελλάδα στην κορυφή της σχετικής λίστας μεταξύ 15 κρατών-μελών της ΕΕ.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το 46,6% των νοικοκυριών με εξαρτώμενα παιδιά αδυνατεί να ανταποκριθεί σε πάγιες υποχρεώσεις. Λογαριασμοί κοινής ωφέλειας, ενοίκια και δόσεις δανείων αποτελούν ανυπέρβλητα εμπόδια για σχεδόν μία στις δύο οικογένειες.

Η υποκειμενική φτώχεια στην Ελλάδα παραμένει η υψηλότερη στην Ευρώπη, καθώς η ακρίβεια στα βασικά αγαθά εξανεμίζει το διαθέσιμο εισόδημα πριν από το τέλος του μήνα. Η κοινωνική ευημερία υποχωρεί, δίνοντας τη θέση της σε μια διαρκή ανασφάλεια.

Η στεγαστική κρίση ως καταλύτης ανισότητας

Το στεγαστικό πρόβλημα αναδεικνύεται στον μεγαλύτερο κίνδυνο για την κοινωνική συνοχή. Η στεγαστική ασφυξία πλήττει κυρίως τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά, τα οποία δαπανούν πλέον πάνω από το 50% του εισοδήματός τους για ένα κεραμίδι.

Για το φτωχότερο εισοδηματικό πεμπτημόριο, το ποσοστό υπερβολικής επιβάρυνσης αγγίζει το εξωπραγματικό 88,6%. Αντίθετα, για τις πλουσιότερες ομάδες, το κόστος αυτό περιορίζεται μόλις στο 1,4%, αναδεικνύοντας το μέγεθος της διαρθρωτικής ανισότητας στη χώρα.

Περιφέρειες όπως η Κεντρική Μακεδονία και η Πελοπόννησος εμφανίζουν τη μεγαλύτερη επιδείνωση σε σχέση με το 2021. Η έλλειψη στεγαστικής πολιτικής και η αύξηση των ενοικίων δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα που απειλεί να οδηγήσει μεγάλα τμήματα του πληθυσμού σε κοινωνικό αποκλεισμό.

Η πρόκληση της επόμενης ημέρας

Η έκθεση του ΙΝΕ ΓΣΕΕ καθιστά σαφές ότι η ελληνική κοινωνία χρειάζεται άμεσες και στοχευμένες παρεμβάσεις. Η ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων και η προστασία της πρώτης κατοικίας αποτελούν μονόδρομο για την αναστροφή της φτωχοποίησης.

Χωρίς μια γενναία αναδιάρθρωση του παραγωγικού μοντέλου, η Ελλάδα κινδυνεύει να παραμείνει η χώρα των χαμηλών προσδοκιών. Η σύγκλιση με την Ευρώπη απαιτεί κάτι περισσότερο από αριθμούς· απαιτεί μια δίκαιη κατανομή του πλούτου που παράγεται.