Η επιβαρυμένη διεθνής επενδυτική θέση της Ελλάδας: Οι διαρθρωτικές αδυναμίες και το «άνοιγμα» των 338 δισ. ευρώ

Στα 338,9 δισ. ευρώ εκτοξεύθηκαν οι καθαρές υποχρεώσεις της Ελλάδας προς το εξωτερικό, φέρνοντας στο προσκήνιο τις δομικές αδυναμίες του αναπτυξιακού μοντέλου. Η Τράπεζα της Ελλάδος κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, καθώς η διεθνής επενδυτική θέση αγγίζει πλέον το 140% του ΑΕΠ, καθιστώντας τη χώρα εξαιρετικά ευάλωτη σε διεθνείς αναταράξεις.

Η παρούσα οικονομική συγκυρία, αν και χαρακτηρίζεται από ρυθμούς μεγέθυνσης, αποκαλύπτει μια διαρκή επιδείνωση της επενδυτικής θέσης από το 2019 μέχρι σήμερα. Η εξέλιξη αυτή δεν είναι τυχαία, αλλά αποτελεί το αποτέλεσμα μιας στρατηγικής που εστίασε στην κατανάλωση και τις εισροές κεφαλαίων χαμηλής προστιθέμενης αξίας, αντί για την ενίσχυση της παραγωγής και των εξαγωγών.

Η ακτινογραφία της εξωτερικής ανισορροπίας

Η διεθνή επενδυτική θέση αποτυπώνει τη διαφορά μεταξύ των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων που κατέχουν οι κάτοικοι μιας χώρας στο εξωτερικό και των υποχρεώσεών τους. Στην περίπτωση της Ελλάδας, το αρνητικό πρόσημο αντανακλά το υψηλό εξωτερικό χρέος και τα χρόνια ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Παρά την ανάκαμψη μετά την πανδημία, η αύξηση των καθαρών υποχρεώσεων δείχνει ότι η χώρα εξακολουθεί να στηρίζεται σε ξένα κεφάλαια για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξής της.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε η Τράπεζα της Ελλάδος, η επιδείνωση ήταν ιδιαίτερα έντονη το 2025. Οι καθαρές υποχρεώσεις αυξήθηκαν κατά 13,4 δισ. ευρώ μέσα σε μόλις έξι μήνες, φτάνοντας το 140% του ΑΕΠ. Αυτό το μέγεθος υπογραμμίζει την αδυναμία του τρέχοντος μοντέλου να δημιουργήσει μια ανθεκτική οικονομία που θα βασίζεται σε σταθερή παραγωγική βάση και όχι μόνο στον τουρισμό.

Η πορεία των μεγεθών από το 2019 έως το 2025

Η χρονική διαδρομή της τελευταίας εξαετίας αποκαλύπτει τις διακυμάνσεις και τις πιέσεις που δέχθηκε η οικονομία. Στο τέλος του 2019, η θέση βρισκόταν στα -291 δισ. ευρώ, αλλά η έλευση της COVID-19 το 2020 ανέτρεψε τα δεδομένα, οδηγώντας το μέγεθος στα -296,7 δισ. ευρώ. Η ανάγκη για κρατική στήριξη και η ύφεση βάρυναν το εξωτερικό ισοζύγιο.

Η τάση επιδεινώθηκε περαιτέρω το 2021, με τις υποχρεώσεις να φτάνουν τα -324,2 δισ. ευρώ, λόγω των αυξημένων εισροών ξένων κεφαλαίων σε ελληνικούς τίτλους. Παρά τη μικρή βελτίωση το 2022, η ενεργειακή κρίση και η άνοδος των διεθνών επιτοκίων το 2023 και το 2024 επανέφεραν την πίεση, με το 2025 να καταγράφει το ιστορικό υψηλό των 338,9 δισ. ευρώ.

Γιατί η ελληνική οικονομία παραμένει ευάλωτη

Η υπερβολική εξάρτηση από την αγορά ακινήτων και τον τουρισμό δημιουργεί μια ψευδαίσθηση ανάπτυξης που στερείται βάθους. Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι η Ελλάδα είναι πλέον πιο εκτεθειμένη σε αλλαγές του επενδυτικού κλίματος. Όσο η επενδυτική θέση παραμένει τόσο αρνητική, κάθε διεθνής κρίση μπορεί να έχει πολλαπλάσιο αντίκτυπο στη χώρα μας.

Επιπλέον, η εγχώριας αποταμίευσης παραμένει σε αρνητικά επίπεδα, γεγονός που αναγκάζει το κράτος και τις επιχειρήσεις να αναζητούν συνεχή χρηματοδότηση από το εξωτερικό. Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο εξάρτησης, όπου η χώρα πρέπει να διατηρεί υψηλή αξιοπιστία στις αγορές απλώς και μόνο για να καλύπτει τις τρέχουσες ανάγκες της, χωρίς να μπορεί να χρηματοδοτήσει αυτόνομα μεγάλες επενδύσεις.

Η ανάγκη για αλλαγή του αναπτυξιακού υποδείγματος

Η βελτίωση της διεθνούς επενδυτικής θέσης απαιτεί μια ριζική στροφή στη στρατηγική της χώρας. Η ενίσχυση της παραγωγικότητας και η στροφή σε εξαγωγικούς κλάδους υψηλής τεχνολογίας είναι μονόδρομος για τη μείωση του εξωτερικού ελλείμματος. Χωρίς αυτές τις δομικές αλλαγές, η Ελλάδα θα συνεχίσει να λειτουργεί ως ευάλωτος δέκτης των διεθνών αναταράξεων.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών, η σταδιακή μείωση της ανάγκης για εξωτερικό δανεισμό πρέπει να αποτελέσει εθνική προτεραιότητα. Το κρίσιμο ερώτημα για το μέλλον είναι αν η οικονομία θα καταφέρει να μετατρέψει την εισροή κεφαλαίων σε εργαλείο βιώσιμης ανάπτυξης ή αν θα συνεχίσει να αναπαράγει τις ίδιες εξωτερικές ανισορροπίες, μεταθέτοντας το πρόβλημα στις επόμενες γενιές.