Γονικές παροχές και δωρεές: Οι παγίδες που ακυρώνουν το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ

Περισσότερες από 100.000 δηλώσεις γονικών παροχών και δωρεών υπεβλήθησαν το 2025, αποκαλύπτοντας όμως σοβαρές αβλεψίες που οδηγούν σε αιφνιδιαστικούς φόρους. Παρά το υψηλό αφορολόγητο όριο, χιλιάδες φορολογούμενοι επιβαρύνονται με αυτοτελή συντελεστή 10% λόγω λανθασμένων χειρισμών, όπως η χρήση μετρητών αντί για τραπεζικά εμβάσματα.

Η εκτόξευση του αριθμού των γονικών παροχών κατά το προηγούμενο έτος συνδέεται άμεσα με τη διατήρηση του ευνοϊκού ορίου των 800.000 ευρώ, το οποίο θεσπίστηκε για να διευκολύνει τη μεταφορά περιουσίας στις νεότερες γενιές. Ωστόσο, η φορολογική διοίκηση παρατηρεί ότι η πολυπλοκότητα των κανόνων οδηγεί συχνά σε σφάλματα που μετατρέπουν μια αφορολόγητη πράξη σε φορολογική υποχρέωση χιλιάδων ευρώ.

Αυτή η τάση έρχεται ως συνέχεια της αυξημένης κινητικότητας στην αγορά ακινήτων και της ανάγκης των οικογενειών για άμεση ρευστότητα, με τα συνολικά έσοδα του Δημοσίου από αυτές τις πράξεις να αγγίζουν τα 245 εκατ. ευρώ. Η κατανόηση των τεχνικών λεπτομερειών είναι πλέον απαραίτητη για την αποφυγή προστίμων.

Η παγίδα των μετρητών και ο φόρος 10%

Το βασικότερο σφάλμα που εντοπίζουν οι ελεγκτές αφορά τον τρόπο μεταβίβασης χρηματικών ποσών. Πολλοί γονείς θεωρούν εσφαλμένα ότι η απλή κατάθεση μετρητών στον τραπεζικό λογαριασμό του παιδιού τους καλύπτεται από το αφορολόγητο, όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική.

Η νομοθεσία απαιτεί η μεταφορά να γίνεται αποκλειστικά μέσω τραπεζικού εμβάσματος από τον λογαριασμό του δωρητή σε αυτόν του δωρεοδόχου. Σε περίπτωση χρήσης μετρητών, η πράξη φορολογείται αυτοτελώς με 10%, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη κανένα αφορολόγητο όριο, γεγονός που προκαλεί οικονομικό σοκ στους φορολογούμενους.

Επιπλέον, οι αρχές εστιάζουν στην πιστή τήρηση των διαδικασιών, καθώς οποιαδήποτε παρέκκλιση από την τραπεζική οδό ακυρώνει το φορολογικό πλεονέκτημα. Σύμφωνα με φοροτεχνικούς κύκλους, η τεκμηρίωση της διαδρομής του χρήματος αποτελεί το ισχυρότερο όπλο του πολίτη σε έναν ενδεχόμενο έλεγχο.

Ποιοι δικαιούνται το αφορολόγητο και οι κίνδυνοι για τους «τρίτους»

Μια δεύτερη συχνή παγίδα είναι η σύγχυση σχετικά με τους δικαιούχους του αφορολόγητου. Το όριο των 800.000 ευρώ αφορά αυστηρά την Α’ κατηγορία συγγένειας, στην οποία περιλαμβάνονται σύζυγοι, τέκνα, εγγόνια και γονείς.

Όταν η δωρεά κατευθύνεται προς αδέλφια, ανίψια ή θείους, το αφορολόγητο παύει να ισχύει και ενεργοποιούνται κλιμακωτοί συντελεστές που μπορούν να φτάσουν έως και το 20%. Οι έλεγχοι έχουν αποκαλύψει προσπάθειες κάλυψης τέτοιων μεταβιβάσεων, οι οποίες όμως εντοπίζονται εύκολα μέσω των ψηφιακών συστημάτων της ΑΑΔΕ.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών επισημαίνεται ότι η διαφάνεια στις συγγενικές σχέσεις είναι κρίσιμη. Οποιαδήποτε απόπειρα έμμεσης μεταβίβασης μέσω «ενδιάμεσων» προσώπων της Α’ κατηγορίας θεωρείται τεχνητή διευθέτηση και επιφέρει βαριές κυρώσεις.

Διαδοχικές δωρεές και το εξάμηνο του ελέγχου

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις διαδοχικές δωρεές, μια πρακτική που μπαίνει στο «μικροσκόπιο» όταν πραγματοποιείται μεταβίβαση σε τρίτο πρόσωπο μέσω ενός ενδιάμεσου συγγενή. Αν η δεύτερη δωρεά γίνει σε διάστημα μικρότερο των έξι μηνών, ο έλεγχος ενεργοποιείται αυτόματα.

Οι φορολογικές αρχές αξιολογούν τη σκοπιμότητα της κίνησης και το αν υπάρχει πραγματική οικονομική ουσία πίσω από τη συναλλαγή. Αν κριθεί ότι ο στόχος ήταν η καταστρατήγηση της νομοθεσίας, τότε ο φόρος καταλογίζεται στο ακέραιο, μαζί με τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις.

Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι το χρονικό παράθυρο του εξαμήνου λειτουργεί ως «κόκκινη σημαία» για το σύστημα. Οι φορολογούμενοι πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί με τον προγραμματισμό τέτοιων κινήσεων, καθώς η χρονική εγγύτητα υποδηλώνει δόλο.

Το «πόθεν έσχες» του δωρητή και η τεκμηρίωση

Ένα κρίσιμο ζήτημα που συχνά παραβλέπεται είναι το πόθεν έσχες του προσώπου που κάνει τη δωρεά. Η υποβολή της δήλωσης στην εφορία δεν σημαίνει αυτόματα και οριστική αποδοχή της νομιμότητας των χρημάτων.

Ο δωρητής πρέπει να είναι σε θέση να αποδείξει ότι τα ποσά που μεταβιβάζει καλύπτονται από τα δηλωθέντα εισοδήματά του σε βάθος χρόνου. Αν κατά τον έλεγχο διαπιστωθεί αδυναμία κάλυψης του ποσού, τότε η δωρεά θεωρείται αδικαιολόγητη προσαύξηση περιουσίας.

Εν αναμονή των νέων διασταυρώσεων, έμπειροι λογιστές τονίζουν ότι η σωστή προετοιμασία του φακέλου είναι το παν. Η έλλειψη τεκμηρίωσης μπορεί να οδηγήσει σε καταλογισμό φόρου εισοδήματος στον δωρητή, πέρα από τον φόρο δωρεάς που μπορεί να προκύψει για τον δωρεοδόχο.

Η επόμενη μέρα για τις γονικές παροχές

Η αυστηροποίηση των ελέγχων και η ψηφιοποίηση των διαδικασιών καθιστούν σαφές ότι τα περιθώρια για «λάθη» στενεύουν. Οι φορολογούμενοι οφείλουν να ακολουθούν κατά γράμμα τις οδηγίες για τις τραπεζικές συναλλαγές και να διασφαλίζουν τη φορολογική τους συμμόρφωση πριν από κάθε κίνηση.

Η επόμενη μέρα φέρνει ακόμα πιο στοχευμένες διασταυρώσεις, με την ΑΑΔΕ να αξιοποιεί δεδομένα από τις τράπεζες σε πραγματικό χρόνο. Η συμβουλή ενός ειδικού πριν από τη σύνταξη οποιουδήποτε συμβολαίου ή τη μεταφορά μεγάλων ποσών κρίνεται πλέον επιβεβλημένη για την προστασία της οικογενειακής περιουσίας.