Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο: Σοβαρές αδυναμίες και «τρύπες» στους ελέγχους του Ταμείου Ανάκαμψης

Σοβαρές αδυναμίες στον εντοπισμό, την αναφορά και τη διόρθωση περιπτώσεων απάτης που συνδέονται με το Ταμείο Ανάκαμψης διαπιστώνει νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ). Οι ελεγκτές προειδοποιούν ότι τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένουν εκτεθειμένα, καθώς οι μηχανισμοί ελέγχου της Κομισιόν κρίνονται ανεπαρκείς, ενώ τα κράτη-μέλη δεν υποχρεούνται να επιστρέφουν τα ανακτηθέντα ποσά στον κεντρικό προϋπολογισμό.

Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ο οποίος θεσπίστηκε το 2021 ως έκτακτο εργαλείο ανάκαμψης, βρίσκεται πλέον στην τελική ευθεία της λειτουργίας του, όμως οι δικλείδες ασφαλείας κατά της διαφθοράς παρουσιάζουν σημαντικά κενά. Η τρέχουσα συγκυρία είναι κρίσιμη, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να διαχειριστεί τις μεγαλύτερες εκταμιεύσεις κονδυλίων λίγο πριν την εκκαθάριση του μηχανισμού εντός του έτους.

Το θεσμικό κενό στην ανάκτηση των δολίων ποσών

Ένα από τα πλέον ανησυχητικά ευρήματα της έκθεσης αφορά το γεγονός ότι τα κράτη-μέλη, παρότι οφείλουν να ανακτούν ποσά που εισπράχθηκαν μέσω απάτης, δεν έχουν την υποχρέωση να τα επιστρέφουν στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Αυτή η ιδιαιτερότητα διαφοροποιεί το Ταμείο Ανάκαμψης από άλλα ενωσιακά προγράμματα, δημιουργώντας ένα έλλειμμα δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Η παρέμβαση της Επιτροπής για την επιστροφή των χρημάτων επιτρέπεται μόνο σε περιπτώσεις όπου κρίνεται ότι οι εθνικές ανακτήσεις είναι ανεπαρκείς. Ωστόσο, καθώς ο μηχανισμός οδεύει προς το τέλος του, η δυνατότητα αυτή περιορίζεται δραστικά, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο απώλειας ευρωπαϊκών πόρων.

Ανεπαρκείς έλεγχοι και καθυστερημένες εξακριβώσεις

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει ότι σε δέκα κράτη-μέλη οι εξακριβώσεις για την ορθότητα των συστημάτων ολοκληρώθηκαν μετά τον πρώτο γύρο πληρωμών. Αυτό σημαίνει ότι δισεκατομμύρια ευρώ εκταμιεύθηκαν χωρίς να υπάρχουν επαρκή τεκμήρια για την αποτελεσματικότητα των εθνικών μηχανισμών πρόληψης της απάτης.

Παράλληλα, οι απαιτήσεις που τέθηκαν από τον κανονισμό του ΜΑΑ κρίνονται ως μη επαρκώς αναλυτικές, αφήνοντας περιθώρια για ασάφειες. Παρά τις προσπάθειες της Κομισιόν να ενισχύσει το πλαίσιο μέσω διμερών συμφωνιών, η φύση και το βάθος των ελέγχων που όφειλαν να διενεργούν οι εθνικές αρχές παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό αδιευκρίνιστα.

Η έλλειψη δεδομένων και η δράση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας

Η απουσία αξιόπιστων και συγκρίσιμων δεδομένων αποτελεί τροχοπέδη για τη στόχευση των παρεμβάσεων. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών που παρακολουθούν τη διαχείριση των πόρων, η έλλειψη ενιαίων κανόνων αναφοράς οδηγεί σε μια παραμορφωμένη εικόνα για το πραγματικό μέγεθος της απάτης στην Ευρώπη.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είχε ήδη διερευνήσει 307 υποθέσεις σχετικές με τον Μηχανισμό Ανάκαμψης έως τον Μάρτιο του 2025. Η κινητοποίηση αυτή καταδεικνύει την ένταση του προβλήματος, ειδικά σε χώρες όπως η Ισπανία, η Ιταλία και η Ρουμανία, όπου η εξόρυξη δεδομένων δεν αξιοποιήθηκε πλήρως για τον εντοπισμό ύποπτων περιπτώσεων.

Η επόμενη μέρα και οι συστάσεις για το μέλλον

Εν αναμονή της πλήρους εκκαθάρισης, το ΕΕΣ ζητά τον καθορισμό ελάχιστων απαιτήσεων για τα εθνικά συστήματα σε μελλοντικές πρωτοβουλίες της ΕΕ. Η μετάβαση σε ένα μοντέλο με μεγαλύτερη δημοσιονομική λογοδοσία θεωρείται επιβεβλημένη, προκειμένου να αποφευχθεί η αβεβαιότητα στις ενισχύσεις και να θωρακιστεί η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.

Η αποτελεσματικότητα των διορθωτικών μέτρων πρέπει να αυξηθεί άμεσα, καθώς οι μεγαλύτερες επενδύσεις προγραμματίζονται για τους τελευταίους μήνες λειτουργίας του Ταμείου. Η εμπειρία από τον ΜΑΑ θα αποτελέσει τον οδηγό για τον σχεδιασμό των επόμενων μεγάλων χρηματοδοτικών εργαλείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.