Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο: Σοβαρές αδυναμίες και συστηματικά κενά στους ελέγχους του ελληνικού ελαιολάδου

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο φέρνει στο φως σοβαρές αδυναμίες στους ελέγχους του ελληνικού ελαιολάδου, καταγράφοντας συστηματικές αποκλίσεις από την ενωσιακή νομοθεσία την περίοδο 2018-2023. Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η υποστελέχωση και η ανεπαρκής ανάλυση κινδύνου αφήνουν εκτεθειμένη την ποιότητα και την ιχνηλασιμότητα του εθνικού μας προϊόντος, αυξάνοντας τον κίνδυνο για περιπτώσεις απάτης στην αγορά.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας σειράς ευρημάτων που καταδεικνύουν ότι η ελληνική δημόσια διοίκηση αντιμετωπίζει κρίσιμες αδυναμίες στην εποπτεία στρατηγικών τομέων της οικονομίας. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει ότι, παρά το αυστηρό ενωσιακό πλαίσιο, η εφαρμογή των κανόνων στην Ελλάδα παρουσιάζει σοβαρά κενά που υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των καταναλωτών.

Υποστελέχωση και ελλιπείς εργαστηριακές αναλύσεις

Σύμφωνα με την έκθεση, οι ελληνικές αρχές διενεργούσαν συστηματικά λιγότερους ελέγχους συμμόρφωσης από το ελάχιστο όριο που ορίζει ο νόμος. Οι αρμόδιες υπηρεσίες αποδίδουν αυτή την εικόνα στα χρόνια προβλήματα υποστελέχωσης, μια κατάσταση που θυμίζει έντονα την εικόνα της υποστελέχωσης της ΑΑΔΕ, όπου οι ελεγκτικοί μηχανισμοί λειτουργούν με οριακό προσωπικό.

Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι οι εργαστηριακές αναλύσεις στην Ελλάδα δεν καλύπτουν πάντα και τις 15 υποχρεωτικές παραμέτρους. Αυτή η παράλειψη καθιστά δύσκολο τον εντοπισμό ελαιολάδων που έχουν υποβαθμιστεί ποιοτικά ή έχουν υποστεί νοθεία, θέτοντας σε κίνδυνο τη φήμη του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου.

Η έλλειψη πρόσβασης σε εξειδικευμένες εργαστηριακές υπηρεσίες και η ανεπαρκής χρηματοδότηση αποτελούν τροχοπέδη για την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών. Οι ελεγκτές τονίζουν ότι χωρίς πλήρη αξιολόγηση, η κατηγοριοποίηση του προϊόντος παραμένει μετέωρη, αφήνοντας περιθώρια για παραπλάνηση της αγοράς.

Το χάσμα στην ανάλυση κινδύνου και οι εξαιρέσεις

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι η ανάλυση κινδύνου στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται ως γενική και αόριστη. Σε αντίθεση με τις πρακτικές στην Ισπανία ή την Ιταλία, το ελληνικό μοντέλο δεν λαμβάνει υπόψη την αξία και τις ποσότητες των διακινούμενων προϊόντων, γεγονός που καθιστά τους ελέγχους λιγότερο στοχευμένους.

Επιπλέον, οι έλεγχοι περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στην εγχώρια αγορά, εξαιρώντας τα εισαγόμενα ελαιόλαδα αλλά και τα προϊόντα που προορίζονται για εξαγωγή. Αυτή η επιλεκτική προσέγγιση δημιουργεί «τυφλά σημεία» στην εφοδιαστική αλυσίδα, την ώρα που στην κατάσχεση ακατάλληλων τροφίμων από άλλες αρχές διαπιστώνονται συχνά σοβαρές παραβάσεις.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις νομικών παραστατών που παρακολουθούν την υπόθεση, η απουσία ελέγχων στις εξαγωγές ενδέχεται να πλήξει το διεθνές κύρος του ελληνικού ελαιολάδου. Επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς ότι η διασφάλιση της γνησιότητας πρέπει να καλύπτει το σύνολο της παραγωγής, ανεξαρτήτως προορισμού.

Αδύναμο σύστημα κυρώσεων και η επόμενη μέρα

Η έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου ασκεί δριμεία κριτική και στο σύστημα κυρώσεων. Τα πρόστιμα που επιβάλλονται δεν συνδέονται με το οικονομικό όφελος της παράνομης δραστηριότητας, γεγονός που αφαιρεί κάθε αποτρεπτικό χαρακτήρα από τις ποινές.

Οι διαδικασίες επιβολής προστίμων παραμένουν εξαιρετικά χρονοβόρες, με αποτέλεσμα μη συμμορφούμενα προϊόντα να παραμένουν στα ράφια για μεγάλο διάστημα. Η ασάφεια στις οδηγίες προς τους ελεγκτές, ειδικά σε θέματα όπως η ανάμειξη ελαιολάδων διαφορετικών περιόδων, επιτείνει το πρόβλημα της ποιοτικής υποβάθμισης.

Η επόμενη μέρα απαιτεί ενίσχυση της εποπτείας και επενδύσεις σε σύγχρονα εργαλεία ελέγχου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί την Ελλάδα να αποσαφηνίσει τους κανόνες και να υιοθετήσει στοχευμένα μοντέλα ανάλυσης, ώστε να προστατευτεί αποτελεσματικά η ταυτότητα του εθνικού μας προϊόντος.