- Η Επιτροπή Ανταγωνισμού εντόπισε 4 βασικές στρεβλώσεις στην αγορά ελαιολάδου.
- Οι μειώσεις των διεθνών τιμών δεν μεταφέρονται με την ίδια ταχύτητα στα σούπερ μάρκετ.
- Ορισμένες αλυσίδες λειτουργούν ως τιμολογιακά πρότυπα, περιορίζοντας τον ανταγωνισμό.
- Υπάρχει έντονη ανισορροπία στη διαπραγματευτική δύναμη μεταξύ των εμπορικών σημάτων.
- Οι προσφορές δεν αποτελούν μόνιμο μηχανισμό πίεσης για χαμηλότερες τιμές.
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού φέρνει στο φως σοβαρές δυσλειτουργίες στην αγορά ελαιολάδου, οι οποίες εμποδίζουν την αποκλιμάκωση των τιμών στα σούπερ μάρκετ. Παρά τη μείωση των διεθνών τιμών, η μελέτη καταγράφει ασύμμετρη μετάδοση του κόστους και έλλειψη πραγματικού ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων αλυσίδων, γεγονός που επιβαρύνει άμεσα τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
| Τύπος Στρέβλωσης | Επίπτωση στον Καταναλωτή |
|---|---|
| Ασύμμετρη Προσαρμογή | Οι αλυσίδες ακολουθούν η μία την άλλη στις αυξήσεις, αλλά όχι στις μειώσεις. |
| Κολλώδης Τιμολόγηση | Καθυστέρηση μεταφοράς της πτώσης των διεθνών τιμών στο ράφι. |
| Ανισορροπία Brands | Περιορισμένη διαφοροποίηση και έλλειψη πραγματικών εναλλακτικών. |
| Αποσπασματικός Ανταγωνισμός | Οι τιμές παραμένουν αυξημένες για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς πίεση. |
Η εξέλιξη αυτή έρχεται ως συνέχεια μιας μακράς περιόδου έντονων πληθωριστικών πιέσεων στα βασικά αγαθά, όπου το ελαιόλαδο αναδείχθηκε σε «υγρό χρυσό» λόγω της μειωμένης παραγωγής. Τεχνικά, η πρόκληση έγκειται στο γεγονός ότι οι μηχανισμοί της αγοράς δεν φαίνεται να λειτουργούν με την ίδια ταχύτητα όταν πρόκειται για τη μείωση των τιμών λιανικής.
Η πτώση των διεθνών τιμών δεν μεταφέρεται με την ίδια ταχύτητα ή ένταση στον καταναλωτή, ενισχύοντας την αίσθηση κολλώδους τιμολόγησης.
Επιτροπή Ανταγωνισμού, Μελέτη Αγοράς
Το φαινόμενο της «κολλώδους» τιμολόγησης στο ράφι
Η μελέτη της Επιτροπής Ανταγωνισμού για την αγορά λιανικής του εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου στην Ελλάδα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αγορά εμφανίζει σημαντικές στρεβλώσεις. Παρότι δεν υπάρχουν ενδείξεις για ρητή συνεννόηση (καρτέλ), ο τρόπος μετάδοσης των τιμών περιορίζει την αποτελεσματικότητα του ανταγωνισμού.
Μια βασική στρέβλωση αφορά τη σχετικά αδύναμη σύνδεση των λιανικών τιμών με τις συνθήκες προσφοράς, ειδικά σε περιόδους αποκλιμάκωσης των διεθνών τιμών. Ενώ η άνοδος μεταφέρεται ακαριαία, η πτώση των διεθνών τιμών δεν φτάνει στον καταναλωτή με την ίδια ταχύτητα ή ένταση, ενισχύοντας την αίσθηση της «κολλώδους» τιμολόγησης.
Αυτή η πρακτική έρχεται σε μια στιγμή που ο πληθωρισμός στα σούπερ μάρκετ παραμένει κεντρικό ζήτημα για την κοινωνία. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της αγοράς, η καθυστέρηση στην προσαρμογή των τιμών προς τα κάτω δημιουργεί τεχνητά περιθώρια κέρδους που δεν δικαιολογούνται από το κόστος παραγωγής.
Αλυσίδες σούπερ μάρκετ ως τιμολογιακά σημεία αναφοράς
Η ανάλυση δείχνει ότι ορισμένες αλυσίδες λειτουργούν ως «τιμολογιακά σημεία αναφοράς», με τις υπόλοιπες να προσαρμόζουν τις τιμές τους σε διαφορετικό βαθμό. Αυτό σημαίνει ότι ο ανταγωνισμός δεν λειτουργεί ομοιόμορφα, αλλά διαφοροποιείται ανάλογα με το επίπεδο τιμών (χαμηλό, μεσαίο ή υψηλό).
Στις χαμηλές τιμές, οι οποίες συχνά αφορούν περιόδους προσφορών, οι αλυσίδες εμφανίζουν ισχυρότερη αλληλεξάρτηση. Αντίθετα, στις υψηλές τιμές η προσαρμογή είναι πιο αδύναμη ή άνιση, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι εκπτώσεις λειτουργούν περισσότερο ως τακτικές προσέλκυσης πελατών και λιγότερο ως μόνιμος ανταγωνισμός.
Η πρόσφατη εξαγορά της Κρητικός από τον Μασούτη αναμένεται να επηρεάσει περαιτέρω αυτούς τους συσχετισμούς. Η συγκέντρωση της αγοράς σε λιγότερους παίκτες ενδέχεται να ενισχύσει τη διαπραγματευτική δύναμη των μεγάλων ομίλων έναντι των προμηθευτών, αλλά και να παγιώσει τις τιμολογιακές στρατηγικές.
Η ανισορροπία μεταξύ των εμπορικών σημάτων
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στις στρεβλώσεις σε επίπεδο εμπορικών σημάτων (brands). Για τα κοινά προϊόντα που εξετάζονται, καταγράφεται έντονη ασυμμετρία, καθώς το ένα brand προσαρμόζεται συστηματικά στο άλλο, χωρίς να ισχύει το αντίστροφο, δείχνοντας ανισορροπία στη διαπραγματευτική δύναμη.
Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών, επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς ότι η περιορισμένη πραγματική διαφοροποίηση αποδυναμώνει τον ανταγωνισμό μεταξύ προϊόντων που θεωρητικά είναι υποκατάστατα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο καταναλωτής να μην έχει ουσιαστικές εναλλακτικές επιλογές χαμηλότερου κόστους.
Η παρέμβαση αυτή της αρχής θυμίζει τον πρόσφατο έλεγχο της Επιτροπής Ανταγωνισμού στις τράπεζες, όπου επίσης εντοπίστηκαν ολιγοπωλιακές δομές. Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι η έλλειψη διαφάνειας στη διαμόρφωση των τιμών αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο για την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς.
Οι αντιδράσεις και τα επόμενα βήματα
Συνολικά, η Επιτροπή καταλήγει ότι οι στρεβλώσεις αυτές συνθέτουν μια αγορά όπου ο ανταγωνισμός λειτουργεί αποσπασματικά. Η ασύμμετρη μετάδοση τιμών και η αργή προσαρμογή προς τα κάτω στερούν από τους πολίτες τα οφέλη της πτώσης των διεθνών τιμών ελαιολάδου.
Εν αναμονή των περαιτέρω κινήσεων της αρχής, νομικοί παραστάτες που παρακολουθούν την υπόθεση τονίζουν ότι η δημοσιοποίηση αυτών των στοιχείων αποτελεί το πρώτο βήμα για την άσκηση πίεσης προς το λιανεμπόριο. Αναμένεται να εξεταστεί αν απαιτούνται νομοθετικές παρεμβάσεις για την ενίσχυση της διαφάνειας στις τιμολογήσεις.
Πώς να κινηθείτε στην αγορά ελαιολάδου
- Συγκρίνετε τις τιμές ανά λίτρο και όχι ανά συσκευασία μεταξύ των διαφορετικών αλυσίδων.
- Αναζητήστε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας (private label) που συχνά έχουν μικρότερη απόκλιση από τις διεθνείς τιμές.
- Εκμεταλλευτείτε τις περιόδους προσφορών, καθώς εκεί ο ανταγωνισμός μεταξύ των αλυσίδων είναι εντονότερος.
- Παρακολουθήστε τις ανακοινώσεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού για τυχόν πρόστιμα ή υποχρεωτικές μειώσεις τιμών.
