- Εγκρίθηκε το νέο Σχέδιο Δράσης για την καταπολέμηση της ενεργειακής ένδειας.
- Η μεθοδολογία αλλάζει από καθαρά εισοδηματική σε δυναμική και πολυπαραγοντική.
- Για πρώτη φορά ενσωματώνεται η ανάγκη για ψύξη λόγω κλιματικής αλλαγής.
- Το κόστος άνθρακα ETS 2 αποτελεί τη νέα μεγάλη πρόκληση για τις τιμές καυσίμων.
- Η ενεργειακή απόδοση του κτιρίου καθορίζει πλέον την ένταξη στις ευάλωτες ομάδες.
Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ενέκρινε το επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης για την Καταπολέμηση της Ενεργειακής Ένδειας, εισάγοντας μια σύνθετη μεθοδολογία που ευθυγραμμίζεται με την Οδηγία 2023/1791/ΕΕ. Πλέον, ο χαρακτηρισμός ενός νοικοκυριού ως ενεργειακά φτωχού δεν εξαρτάται μόνο από το εισόδημα, αλλά και από το πραγματικό ενεργειακό κόστος και την ενεργειακή απόδοση της κατοικίας.
| Παράμετρος Αλλαγής | Περιγραφή Νέου Πλαισίου |
|---|---|
| Νομική Βάση | Ευρωπαϊκή Οδηγία 2023/1791/ΕΕ |
| Βασικές Υπηρεσίες | Θέρμανση, Ψύξη, Ζεστό Νερό, Φωτισμός, Συσκευές |
| Νέος Παράγοντας Κόστους | ETS 2 (Κόστος άνθρακα σε καύσιμα θέρμανσης/μεταφορών) |
| Μεθοδολογία Εντοπισμού | Συνδυασμός Εισοδήματος, Δαπανών & Απόδοσης Κτιρίου |
| Πηγές Δεδομένων | ΕΛΣΤΑΤ, Φορολογική Διοίκηση (ΑΑΔΕ) |
| Στόχος Πολιτικής | Μετάβαση από εισοδηματικό σε δυναμικό προσδιορισμό |
Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της ανάγκης για μια πιο δίκαιη πράσινη μετάβαση, καθώς τα παλαιότερα μοντέλα προσδιορισμού της φτώχειας αποδείχθηκαν ανεπαρκή μπροστά στις ραγδαίες μεταβολές των τιμών ενέργειας. Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να δημιουργήσει ένα δίχτυ ασφαλείας που δεν θα βασίζεται σε οριζόντια εισοδηματικά κριτήρια, αλλά στην πραγματική ανάγκη κάθε νοικοκυριού.
Η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών δεν πρέπει να επιτείνει τις κοινωνικές ανισότητες, αλλά να προστατεύει τους πιο ευάλωτους.
Σχέδιο Δράσης, Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας
Ο νέος ορισμός και η ευθυγράμμιση με την Οδηγία 2023/1791/ΕΕ
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ενεργειακά φτωχά χαρακτηρίζονται πλέον τα νοικοκυριά που αδυνατούν να καλύψουν βασικές ενεργειακές υπηρεσίες. Σε αυτές περιλαμβάνονται η επαρκής θέρμανση, η ψύξη, το ζεστό νερό χρήσης, ο φωτισμός και η λειτουργία των απαραίτητων ηλεκτρικών συσκευών.
Η νέα προσέγγιση είναι δυναμική και λαμβάνει υπόψη το διαθέσιμο εισόδημα σε συνάρτηση με το πραγματικό ενεργειακό κόστος. Αυτό σημαίνει ότι ένα νοικοκυριό μπορεί να θεωρηθεί ευάλωτο αν το κόστος για την κάλυψη των αναγκών του υπερβαίνει ένα συγκεκριμένο ποσοστό του εισοδήματός του, ειδικά αν το κτίριο στο οποίο διαμένει έχει χαμηλή ενεργειακή απόδοση.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι πολλοί πολίτες στην Ελλάδα αδυνατούν να θερμάνουν επαρκώς την κατοικία τους, ένα πρόβλημα που επιτείνεται από την παλαιότητα των κτιρίων. Το νέο Σχέδιο Δράσης στοχεύει στον ακριβή εντοπισμό αυτών των περιπτώσεων μέσω της διασταύρωσης στοιχείων από την ΕΛΣΤΑΤ και τη φορολογική διοίκηση.
Η πρόκληση του ETS 2 και το κόστος άνθρακα
Μια από τις πιο σημαντικές παραμέτρους του νέου σχεδιασμού είναι η ενσωμάτωση του ETS 2 — ενός ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών που επιβάλλει κόστος άνθρακα στην τελική κατανάλωση καυσίμων θέρμανσης και μεταφορών — το οποίο αναμένεται να επηρεάσει τις τιμές. Η εφαρμογή του ETS 2 ενδέχεται να προκαλέσει πρόσθετες πιέσεις στο διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών από το 2026 και μετά.
Οι αναλυτές στρατηγικής επισημαίνουν ότι η επιβολή αυτού του κόστους άνθρακα θα πλήξει δυσανάλογα τα νοικοκυριά που εξαρτώνται από ορυκτά καύσιμα (όπως το πετρέλαιο θέρμανσης). Για τον λόγο αυτό, το Σχέδιο Δράσης προβλέπει την ανάγκη για αντισταθμιστικά μέτρα και έγκαιρη αξιολόγηση των επιπτώσεων, ώστε να αποφευχθεί η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της αγοράς ενέργειας, η μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας είναι η μόνη μακροπρόθεσμη λύση. Ωστόσο, μέχρι να ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία, η κρατική παρέμβαση κρίνεται απαραίτητη για την προστασία των πλέον αδύναμων στρωμάτων από τις διακυμάνσεις της διεθνούς αγοράς.
Ψύξη, κλιματική αλλαγή και ενεργειακή αναβάθμιση
Για πρώτη φορά, ο ορισμός της ενεργειακής ένδειας περιλαμβάνει επίσημα και την ανάγκη για ψύξη. Η αλλαγή αυτή υπαγορεύεται από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και τις συχνότερες περιόδους καύσωνα, που καθιστούν τον κλιματισμό είδος πρώτης ανάγκης για την υγεία των πολιτών.
Η ποιότητα του κτιριακού αποθέματος παραμένει ο καθοριστικός παράγοντας. Οι κατοικίες που στερούνται μόνωσης οδηγούν σε σπατάλη ενέργειας και υπέρογκους λογαριασμούς. Προγράμματα που αφορούν την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων θεωρούνται πλέον κομβικά εργαλεία για τη μόνιμη έξοδο από την ενεργειακή φτώχεια.
Επιπλέον, η εισαγωγή νέων τεχνολογιών, όπως τα πορτοκαλί τιμολόγια ρεύματος που επιτρέπουν τη χρέωση ανά ώρα, μπορεί να βοηθήσει όσους έχουν τη δυνατότητα έξυπνης διαχείρισης, αλλά αποτελεί πρόκληση για τα νοικοκυριά που δεν διαθέτουν τον απαραίτητο εξοπλισμό ή τις γνώσεις.
Η επόμενη μέρα και τα επόμενα βήματα
Η εφαρμογή του νέου Σχεδίου Δράσης απαιτεί τη συστηματική αξιοποίηση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο. Ο στόχος είναι ο εντοπισμός των δικαιούχων να γίνεται με αντικειμενικό τρόπο, αποφεύγοντας τις αδικίες του παρελθόντος όπου εύπορα νοικοκυριά με χαμηλά δηλωμένα εισοδήματα επωφελούνταν από κοινωνικά επιδόματα.
Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι η ενεργειακή θωράκιση της χώρας πρέπει να συμβαδίζει με την κοινωνική συνοχή. Οι επόμενοι μήνες θα είναι κρίσιμοι για την εξειδίκευση των αντισταθμιστικών παροχών που θα συνοδεύσουν την εφαρμογή του ETS 2, διασφαλίζοντας ότι κανένα σπίτι δεν θα μείνει χωρίς τις στοιχειώδεις ενεργειακές υπηρεσίες.
Πώς να μειώσετε το ενεργειακό σας κόστος
- Επενδύστε σε βασικές παρεμβάσεις μόνωσης (πόρτες, παράθυρα) για μείωση των απωλειών.
- Αξιοποιήστε τα προγράμματα 'Εξοικονομώ' για την αντικατάσταση παλαιών συστημάτων θέρμανσης.
- Ελέγξτε αν δικαιούστε το Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο με βάση τα νέα κριτήρια.
- Προτιμήστε συσκευές υψηλής ενεργειακής κλάσης (A+++) για τη μείωση της κατανάλωσης.
- Ενημερωθείτε για τα πορτοκαλί τιμολόγια αν διαθέτετε έξυπνο μετρητή.
