Ελλάδα: Πρωταθλήτρια στην ΕΕ με 25,4% εξάρτηση από την ενέργεια του Περσικού Κόλπου

Η Ελλάδα καταγράφει την υψηλότερη ενεργειακή εξάρτηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση από τις χώρες του Περσικού Κόλπου, με το 25,4% των εισαγωγών καυσίμων να προέρχεται από την περιοχή. Σύμφωνα με την ανάλυση του ΙΟΒΕ, η έκθεση αυτή είναι υπερτετραπλάσια του ευρωπαϊκού μέσου όρου, καθιστώντας την εγχώρια αγορά ευάλωτη σε γεωπολιτικές διαταραχές.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της αναδιάρθρωσης του ενεργειακού χάρτη που παρατηρείται τα τελευταία έτη, αναδεικνύοντας την στρατηγική ευαλωτότητα της χώρας σε συγκεκριμένες γεωγραφικές ζώνες. Το παρασκήνιο της υπόθεσης συνδέεται άμεσα με την εφοδιαστική αλυσίδα των διυλιστηρίων, η οποία παραμένει προσανατολισμένη σε πηγές που ενέχουν υψηλό γεωπολιτικό ρίσκο.

Η ανατομία της ελληνικής ενεργειακής εξάρτησης

Η Ελλάδα εμφανίζει τη μεγαλύτερη έκθεση μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ-27, με το ποσοστό του 25,4% να απέχει παρασάγγας από το 6,1% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η Ιταλία και η Ιρλανδία ακολουθούν στη σχετική λίστα, ωστόσο τα ποσοστά τους διαμορφώνονται σημαντικά χαμηλότερα, στο 9,5% και 9,1% αντίστοιχα.

Οι συνολικές ετήσιες εισαγωγές ενεργειακών προϊόντων της χώρας ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 19 δισ. ευρώ την περίοδο 2023-2025. Το ποσό αυτό αντιπροσωπεύει σχεδόν το ένα τέταρτο των συνολικών εισαγωγών αγαθών της Ελλάδας, υπογραμμίζοντας το βάρος της ενέργειας στο εμπορικό ισοζύγιο.

Παράλληλα, οι ελληνικές εξαγωγές ενεργειακών προϊόντων διαμορφώθηκαν σε 13 δισ. ευρώ ετησίως, καλύπτοντας τα δύο τρίτα της αξίας των εισαγωγών. Η ισχυρή εξάρτηση από το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο καθιστά τη χώρα ευαίσθητη στις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών.

Ο παράγοντας Ιράκ και ο κίνδυνος στα Στενά του Ορμούζ

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η συγκέντρωση των εισαγωγών, καθώς το Ιράκ καλύπτει το 96,8% των ελληνικών προμηθειών από τον Κόλπο. Αυτό καθιστά την Ελλάδα άμεσα εκτεθειμένη σε τυχόν κλείσιμο στα Στενά του Ορμούζ, μια θαλάσσια δίοδο από την οποία διακινείται το 20% της παγκόσμιας ενέργειας.

Σε αντίθεση με τη Σαουδική Αραβία, η οποία διαθέτει εναλλακτικές οδούς μέσω της Ερυθράς Θάλασσας, το Ιράκ εξαρτάται απόλυτα από τον Περσικό Κόλπο. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της αγοράς πετρελαιοειδών, η μονομερής αυτή εξάρτηση απαιτεί άμεσα σχέδια έκτακτης ανάγκης.

Η έννοια της ενεργειακής ασφάλειας — η οποία ορίζεται ως η διασφάλιση της αδιάλειπτης διαθεσιμότητας ενεργειακών πηγών σε προσιτή τιμή — δοκιμάζεται στην πράξη. Οποιοδήποτε ενεργειακό σοκ στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στην ελληνική οικονομία.

Αποθέματα ασφαλείας και δυνατότητες διαφοροποίησης

Παρά την υψηλή έκθεση, τα εγχώρια διυλιστήρια διαθέτουν σημαντικά αποθέματα ασφαλείας που επαρκούν για τουλάχιστον δύο μήνες. Με σταδιακή αναπλήρωση, η αυτονομία της χώρας μπορεί να επεκταθεί έως και τους έξι μήνες, προσφέροντας ένα κρίσιμο χρονικό περιθώριο.

Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι υπάρχει η τεχνική δυνατότητα για πλήρη αντικατάσταση των ποσοτήτων από το Ιράκ. Εναλλακτικές πηγές όπως η Αίγυπτος, η Λιβύη και η Βόρεια Θάλασσα βρίσκονται ήδη στο μικροσκόπιο των μεγάλων ομίλων διύλισης.

Σε άλλους τομείς, όπως τα βασικά μέταλλα και τα λιπάσματα, η εξάρτηση από τον Κόλπο παραμένει περιορισμένη. Στον κλάδο των λιπασμάτων η έκθεση είναι σχεδόν μηδενική, με την Αίγυπτο να αποτελεί τον κύριο προμηθευτή της ελληνικής αγοράς.

Η επόμενη μέρα για την ενεργειακή θωράκιση

Η συνολική εικόνα καταδεικνύει ότι η Ελλάδα διαθέτει τα απαραίτητα αναχώματα για να διαχειριστεί μια πιθανή κρίση. Η διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού αποτελεί την κορυφαία προτεραιότητα για τη διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας.

Για την περαιτέρω θωράκιση, οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις οφείλουν να παρακολουθούν στενά τις διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις. Μια πρακτική κίνηση είναι η ενίσχυση της ενεργειακής αποδοτικότητας, ώστε να μειωθεί η συνολική ζήτηση για εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα εντός του επόμενου τριμήνου.