Health tax: Γιατί η Ελλάδα απορρίπτει τον φόρο σε ζάχαρη και λιπαρά το 2026

Η ελληνική κυβέρνηση αποκλείει οριστικά την επιβολή health tax στα τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, αλάτι και λιπαρά για το 2026, παρά τις διεθνείς συστάσεις. Η απόφαση εδράζεται στην ανάγκη συγκράτησης των πληθωριστικών πιέσεων και στην προστασία των χαμηλότερων εισοδημάτων από περαιτέρω έμμεση φορολόγηση σε βασικά αγαθά.

Η απόφαση να μην προχωρήσει η εφαρμογή του λεγόμενου φόρου υγείας (health tax) αποτελεί μια στρατηγική επιλογή που συνδέεται άμεσα με το γεγονός ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στην πεντάδα του ΟΟΣΑ με την υψηλότερη έμμεση φορολογία. Σε μια περίοδο που τα νοικοκυριά πιέζονται από το κόστος διαβίωσης, η προσθήκη νέων επιβαρύνσεων στην κατανάλωση κρίθηκε δημοσιονομικά και κοινωνικά ριψοκίνδυνη. Το παρασκήνιο της απόφασης δείχνει ότι η κυβέρνηση προτιμά να διατηρήσει τη σταθερότητα των τιμών στα ράφια, παρά τις πιέσεις από διεθνείς οργανισμούς για τη χρήση φορολογικών εργαλείων ως μέσο βελτίωσης της δημόσιας υγείας.

Η δημοσιονομική στρατηγική και ο κίνδυνος του πληθωρισμού

Η επιβολή ενός τέτοιου φόρου σε βασικά είδη διατροφής εκτιμάται ότι θα λειτουργούσε ως πολλαπλασιαστής της ακρίβειας. Καθώς ο πληθωρισμός στην Ελλάδα παρουσιάζει διακυμάνσεις που επηρεάζουν άμεσα την αγοραστική δύναμη, οποιαδήποτε νέα επιβάρυνση στα λεγόμενα HFSS προϊόντα (High in Fat, Sugar, and Salt) θα έπληττε δυσανάλογα τα ευάλωτα κοινωνικά στρώματα. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η προτεραιότητα για το 2026 παραμένει η αποκλιμάκωση των τιμών και όχι η δημιουργία νέων φορολογικών εσόδων από την κατανάλωση, ειδικά όταν ο προϋπολογισμός εμφανίζει ήδη πλεόνασμα μέσω της υφιστάμενης φορολογικής δομής.

Παράλληλα, η εμπειρία από το παρελθόν έχει δείξει ότι οι αυξήσεις στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης συχνά τροφοδοτούν το λαθρεμπόριο και τη μετατόπιση της ζήτησης σε φθηνότερα, αμφιβόλου ποιότητας προϊόντα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων οικονομικών αναλυτών που παρακολουθούν τη δημοσιονομική πορεία, η επιβολή έμμεσων φόρων σε μια αγορά που ήδη παλεύει με την ακρίβεια στα τρόφιμα θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση της κατανάλωσης χωρίς απαραίτητα να βελτιώσει τις διατροφικές συνήθειες, ενώ θα ενίσχυε το διασυνοριακό εμπόριο σε περιοχές της βόρειας Ελλάδας.

Τα δεδομένα του ΠΟΥ και η διεθνής πραγματικότητα

Η συζήτηση για τους health taxes παραμένει έντονη σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) επισημαίνει ότι στην Ελλάδα το 62,3% του πληθυσμού είναι υπέρβαρο και σχεδόν το 25% παχύσαρκο. Αν και 108 χώρες παγκοσμίως εφαρμόζουν ήδη φόρο στα ζαχαρούχα ποτά (sugar tax), η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος πρέπει να γίνει μέσω της πρόληψης και της ενημέρωσης. Η διεθνής εμπειρία παραμένει μικτή, καθώς σε κάποιες χώρες οι φόροι αυτοί οδήγησαν σε απώλεια θέσεων εργασίας στον κλάδο των τροφίμων και ποτών, χωρίς να καταγραφεί θεαματική μείωση των δεικτών παχυσαρκίας.

Η επόμενη μέρα: Ενημέρωση αντί για φόρους

Αντί για τη φορολόγηση, το υπουργείο Υγείας και οι αρμόδιοι φορείς αναμένεται να επενδύσουν σε πολιτικές εκπαίδευσης των καταναλωτών. Η στρατηγική αυτή περιλαμβάνει την προώθηση της μεσογειακής διατροφής και την αυστηροποίηση των κανόνων για τη σήμανση των τροφίμων. Στόχος είναι η πάταξη της παραπληροφόρησης σχετικά με τα θρεπτικά συστατικά, επιτρέποντας στους πολίτες να κάνουν συνειδητές επιλογές χωρίς το κράτος να παρεμβαίνει τιμολογιακά. Η κυβέρνηση φαίνεται να ποντάρει στην αυτορρύθμιση της αγοράς και στη συνεργασία με τη βιομηχανία τροφίμων για τη μείωση της ζάχαρης και του αλατιού στις συνταγές των προϊόντων, αποφεύγοντας έτσι το πολιτικό και οικονομικό κόστος ενός νέου φόρου.