Δημόσιο: Όλες οι αλλαγές στο νέο πειθαρχικό δίκαιο και οι ποινές για την αξιολόγηση

Σε πλήρη εφαρμογή τίθεται από σήμερα, 1η Ιανουαρίου 2026, το νέο πειθαρχικό δίκαιο (ν. 5225/25) για τους δημοσίους υπαλλήλους, φέρνοντας ριζικές αλλαγές στο καθεστώς κυρώσεων. Το νέο πλαίσιο προβλέπει αυστηροποίηση των ποινών, διεύρυνση των παραπτωμάτων και τη δυνατότητα οριστικής παύσης για όσους αρνούνται επανειλημμένα την αξιολόγηση.

Αυτή η μεταρρύθμιση αποτελεί την απάντηση στην ανάγκη για έναν πιο αποτελεσματικό και διαφανή μηχανισμό ελέγχου στη δημόσια διοίκηση, καθώς οι εκκρεμείς πειθαρχικές υποθέσεις έχουν συσσωρευτεί επικίνδυνα τα τελευταία έτη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, περισσότερες από 3.360 ένορκες διοικητικές εξετάσεις παραμένουν ανοιχτές, με ορισμένες να χρονολογούνται από το 2021. Το νέο πλαίσιο στοχεύει στην επιτάχυνση των διαδικασιών, οι οποίες στο παρελθόν μπορούσαν να διαρκέσουν έως και πέντε χρόνια, υπονομεύοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το κράτος.

Τα νέα πειθαρχικά παραπτώματα και η υποχρεωτική αξιολόγηση

Ο νόμος 5225/25 εισάγει μια σειρά από νέα παραπτώματα που αντικατοπτρίζουν τις σύγχρονες απαιτήσεις της εργασίας στο Δημόσιο. Μεταξύ αυτών, ξεχωρίζει η εκδήλωση κάθε μορφής βίας και παρενόχλησης, η παράλειψη δήλωσης κωλύματος συμφέροντος και η συμμετοχή σε εταιρείες που είναι ασυμβίβαστες με την υπαλληλική ιδιότητα. Ωστόσο, η πιο ηχηρή αλλαγή αφορά την άρνηση συμμετοχής στην αξιολόγηση. Πλέον, η άρνηση αυτή λογίζεται ως διακριτό παράπτωμα και τιμωρείται άμεσα με πρόστιμο ίσο με τις αποδοχές δύο μηνών.

Σε περίπτωση που ένας υπάλληλος αρνηθεί να αξιολογηθεί ή να αξιολογήσει για δύο συνεχόμενες περιόδους, η ποινή κλιμακώνεται στην οριστική παύση από τα καθήκοντά του. Αυτή η αυστηροποίηση κρίθηκε απαραίτητη για να διασφαλιστεί η λειτουργία του συστήματος αξιολόγησης, το οποίο συχνά αντιμετώπιζε προσκόμματα. Η οριστική παύση αποτελεί την έσχατη ποινή, η οποία οδηγεί στην απώλεια της ιδιότητας του υπαλλήλου, επηρεάζοντας άμεσα και τα μελλοντικά όρια ηλικίας για σύνταξη του ατόμου.

Η ιεραρχία των 10 ποινών και οι οικονομικές κυρώσεις

Το νέο δίκαιο κωδικοποιεί τις ποινές σε μια αυξανόμενη κλίμακα βαρύτητας, δίνοντας στα πειθαρχικά όργανα περισσότερα εργαλεία για την αντιμετώπιση της παραβατικότητας. Στις ήδη υπάρχουσες κυρώσεις προστίθενται τρεις νέες: η στέρηση του δικαιώματος χορήγησης μισθολογικού κλιμακίου από ένα έως πέντε έτη, η αφαίρεση έως τεσσάρων κλιμακίων και η απαγόρευση άσκησης καθηκόντων προϊσταμένου. Η στέρηση του δικαιώματος χορήγησης μισθολογικού κλιμακίου είναι ένα μέτρο που συνδέεται έμμεσα με τη μισθολογική διαφάνεια στο δημόσιο, καθώς επηρεάζει τη μακροχρόνια εξέλιξη των αποδοχών.

Οι ποινές ξεκινούν από την έγγραφη επίπληξη και φτάνουν μέχρι τον υποβιβασμό κατά δύο βαθμούς, την προσωρινή παύση έως 12 μήνες με πλήρη στέρηση αποδοχών και, τελικά, την οριστική απόλυση. Παράλληλα, αυξάνονται τα όρια των προστίμων που μπορούν να επιβάλλουν οι υπουργοί, με το ανώτατο όριο να ανεβαίνει από τους τρεις στους πέντε μήνες αποδοχών.

Ειδικές ρυθμίσεις για ΟΤΑ και Δημοτική Αστυνομία

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους υπαλλήλους των δήμων (ΟΤΑ), όπου η ασφάλεια στην εργασία αναβαθμίζεται σε πειθαρχικό επίπεδο. Η άρνηση χρήσης μέσων ατομικής προστασίας, όπως γάντια, κράνη και μάσκες, συνιστά πλέον ειδικό παράπτωμα. Αντίστοιχα, για τη Δημοτική Αστυνομία, η άρνηση χρήσης της στολής και των διακριτικών σημάτων κατά την εργασία επιφέρει πειθαρχικές κυρώσεις. Σύμφωνα με εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της δημόσιας διοίκησης, η σύνδεση της ασφάλειας και υγείας με το πειθαρχικό δίκαιο θα μειώσει τα εργατικά ατυχήματα στον τομέα της καθαριότητας.

Πειθαρχική συνδιαλλαγή και το νέο δικαστικό όργανο

Μια σημαντική καινοτομία είναι η εισαγωγή της πειθαρχικής συνδιαλλαγής. Ο ελεγχόμενος υπάλληλος μπορεί να ζητήσει ευνοϊκότερη μεταχείριση, υπό την προϋπόθεση ότι το παράπτωμα δεν επισύρει απόλυση και δεν έχει προκληθεί οικονομική ζημιά στο Δημόσιο (ή αυτή έχει αποκατασταθεί πλήρως). Νομικοί παραστάτες που παρακολουθούν την υπόθεση επισημαίνουν ότι αυτό το μέτρο θα βοηθήσει στην ταχύτερη εκκαθάριση ελαφρών υποθέσεων, επιτρέποντας στα συμβούλια να εστιάσουν στα σοβαρά παραπτώματα.

Από φέτος, τη σκυτάλη των κρίσεων αναλαμβάνει το Πειθαρχικό Συμβούλιο Ανθρώπινου Δυναμικού Δημόσιου Τομέα. Το νέο όργανο θα αποτελείται από 60 δικαστές, μέλη του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, γεγονός που αναβαθμίζει το κύρος της διαδικασίας, παρόμοια με τις απαιτήσεις που υπάρχουν για τους δικαστικούς υπαλλήλους. Ειδικά κλιμάκια θα εξετάζουν υποθέσεις που προκαλούν το δημόσιο αίσθημα, διασφαλίζοντας την αντικειμενικότητα και τη διαφάνεια.

Η επόμενη μέρα για τη δημόσια διοίκηση

Η μετάβαση στο νέο καθεστώς θα ολοκληρωθεί σταδιακά, καθώς τα υφιστάμενα πειθαρχικά συμβούλια καταργούνται οριστικά στις αρχές του 2027. Μέχρι τότε, υποχρεούνται να κλείσουν όλες τις εκκρεμότητες του παρελθόντος. Η επιτυχία του νέου πειθαρχικού δικαίου θα κριθεί από την ταχύτητα απονομής δικαιοσύνης και την ικανότητά του να λειτουργήσει ως αποτρεπτικός παράγοντας για φαινόμενα κακοδιοίκησης, ενισχύοντας τελικά την ποιότητα των υπηρεσιών προς τον πολίτη.