Διατηρητέα κτήρια: Σε οικονομικό και γραφειοκρατικό αδιέξοδο 20.000 ιδιοκτήτες

Περισσότεροι από 20.000 ιδιοκτήτες διατηρητέων κτηρίων στην Ελλάδα βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε ένα πλέγμα υπέρογκου κόστους συντήρησης και εξαντλητικής γραφειοκρατίας. Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Ιδιοκτητών Διατηρητέων Κτηρίων προειδοποιεί ότι η αδυναμία χρηματοδότησης και οι αυστηροί περιορισμοί οδηγούν την αρχιτεκτονική μας κληρονομιά στην εγκατάλειψη και την κατάρρευση.

Η διατήρηση της αρχιτεκτονικής ταυτότητας των ελληνικών πόλεων εξελίσσεται σε έναν οικονομικό εφιάλτη για χιλιάδες πολίτες, οι οποίοι καλούνται να επωμιστούν μόνοι τους το βάρος της ιστορίας. Η τρέχουσα πραγματικότητα αναδεικνύει μια έντονη δυσαρμονία ανάμεσα στην κρατική επιθυμία για προστασία των μνημείων και στην πρακτική αδυναμία των ιδιοκτητών να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις.

Αυτή η κατάσταση έρχεται ως συνέχεια μιας μακράς περιόδου θεσμικής στασιμότητας, όπου τα διατηρητέα ακίνητα αντιμετωπίζονται συχνά ως βάρος παρά ως εθνικός πλούτος. Το παρασκήνιο της υπόθεσης αποκαλύπτει ότι η έλλειψη κινήτρων και χρηματοδοτικών εργαλείων έχει μετατρέψει τα άλλοτε «στολίδια» των πόλεων σε εστίες επικινδυνότητας για τη δημόσια ασφάλεια.

Το δυσβάσταχτο κόστος της αποκατάστασης

Το κεντρικό ζήτημα που απασχολεί τον κλάδο είναι το αστρονομικό κόστος που απαιτείται για την ορθή συντήρηση ενός ιστορικού ακινήτου. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η πλήρης αποκατάσταση μπορεί να κοστίσει τρεις έως τέσσερις φορές περισσότερο από την ανέγερση μιας σύγχρονης οικοδομής, λόγω της ανάγκης για εξειδικευμένους τεχνίτες και ειδικά υλικά.

Η ευθύνη για τη στατική επάρκεια και την ασφάλεια του κτηρίου βαρύνει αποκλειστικά τον ιδιοκτήτη, ο οποίος συχνά βρίσκεται αντιμέτωπος με ποινικές ευθύνες σε περίπτωση ατυχήματος. Παράλληλα, οι δυνατότητες για σύγχρονες παρεμβάσεις, όπως η ενεργειακή αναβάθμιση, προσκρούουν σε αυστηρούς περιορισμούς που καθιστούν τα κτήρια ενεργοβόρα και οικονομικά ασύμφορα.

Ο γραφειοκρατικός λαβύρινθος των αδειοδοτήσεων

Πέρα από το οικονομικό σκέλος, οι ιδιοκτήτες καλούνται να διασχίσουν έναν ατέρμονα γραφειοκρατικό λαβύρινθο για την έκδοση απλών αδειών επισκευής. Η διαδικασία έγκρισης από τα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής και άλλες συναρμόδιες υπηρεσίες μπορεί να διαρκέσει πάνω από ένα έτος, αποθαρρύνοντας κάθε προσπάθεια διάσωσης.

Σε πολλές περιπτώσεις, η κατάσταση περιπλέκεται από το ιδιοκτησιακό καθεστώς, καθώς η ύπαρξη πολλών συνιδιοκτητών εμποδίζει τη λήψη αποφάσεων. Αυτό το φαινόμενο οδηγεί συχνά σε περιπτώσεις όπου τα κτήρια αφήνονται στην τύχη τους, όπως η προσθήκη ορόφων καθ’ ύψος που διχάζει την αρχιτεκτονική κοινότητα ή οι μαζικές κατεδαφίσεις πριν την επίσημη κήρυξη τους ως μνημεία.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της αγοράς ακινήτων, η έλλειψη ενός σταθερού χρηματοδοτικού εργαλείου αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για τα 20.000 διατηρητέα της χώρας. Επισημαίνεται από παράγοντες του κλάδου ότι οι φορολογικές επιβαρύνσεις παραμένουν δυσανάλογες, παρά τις μερικές απαλλαγές που προβλέπονται στον ΕΝΦΙΑ του 2026.

Η ημερίδα στο ΤΕΕ και η επόμενη μέρα

Όλα τα παραπάνω ζητήματα θα τεθούν επί τάπητος στην ημερίδα που διοργανώνει ο Πανελλήνιος Σύλλογος Ιδιοκτητών Διατηρητέων Κτηρίων την Τετάρτη 29 Απριλίου 2026. Η εκδήλωση, που θα φιλοξενηθεί στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ), στοχεύει στην κατάθεση προτάσεων για την απλοποίηση των διαδικασιών και την εξεύρεση πόρων.

Η ανάγκη για μια νέα εθνική στρατηγική είναι πλέον επιτακτική, καθώς ο κίνδυνος να χαθούν οριστικά σημαντικά στοιχεία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς είναι ορατός. Η πολιτεία καλείται να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει τα διατηρητέα ως στατικά μνημεία ή ως ζωντανά κύτταρα των σύγχρονων πόλεων που απαιτούν πραγματική στήριξη.