Ανατροπές στο παγκόσμιο συνάλλαγμα: Γιατί το δολάριο και το γεν χάνουν τον τίτλο του ασφαλούς καταφυγίου

Η παγκόσμια επενδυτική κοινότητα επαναξιολογεί τη στρατηγική της, καθώς το αμερικανικό δολάριο και το ιαπωνικό γεν καταγράφουν σημαντικές απώλειες και έντονη μεταβλητότητα. Ενώ ιστορικά θεωρούνταν «ασφαλείς λιμένες», οι εξελίξεις του 2025 και των αρχών του 2026 αναδεικνύουν το ελβετικό φράγκο ως τον μοναδικό κυρίαρχο στην κατηγορία των νομισμάτων χαμηλού κινδύνου.

Η έννοια του ασφαλούς καταφυγίου (safe haven) — ενός περιουσιακού στοιχείου που διατηρεί ή αυξάνει την αξία του σε περιόδους κρίσης — υφίσταται μια δομική μετατόπιση. Οι παραδοσιακές ισορροπίες που ίσχυαν για δεκαετίες στις διεθνείς αγορές συναλλάγματος φαίνεται να κλονίζονται από τις γεωπολιτικές εντάσεις και τις απρόβλεπτες δημοσιονομικές πολιτικές των μεγάλων οικονομιών.

Η πτώση του δολαρίου και η πολιτική των δασμών

Το αμερικανικό δολάριο δέχθηκε ισχυρές πιέσεις μετά την αναδιάταξη του παγκόσμιου εμπορίου από τον Ντόναλντ Τραμπ. Η επιβολή και η ταχεία απόσυρση δασμών το 2025 προκάλεσε ένα γενικευμένο «sell America», οδηγώντας σε μαζική έξοδο κεφαλαίων από τα αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία.

Ο δείκτης δολαρίου υποχώρησε κατά 9,37% το 2025, ενώ η πτωτική πορεία συνεχίστηκε και το 2026, αγγίζοντας χαμηλά σχεδόν τετραετίας. Αυτή η εξέλιξη συνδέεται άμεσα με την ελεύθερη πτώση του δολαρίου που καταγράφηκε παράλληλα με το ιστορικό ράλι του χρυσού.

Αναλυτές της Julius Baer επισημαίνουν ότι η αβεβαιότητα στην εμπορική πολιτική και η επιδείνωση των δημοσιονομικών προοπτικών των ΗΠΑ υπονόμευσαν την εμπιστοσύνη. Οι παρεμβάσεις προς την Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Fed) ενίσχυσαν την αίσθηση ότι το δολάριο δεν αποτελεί πλέον την ακλόνητη σταθερά του παρελθόντος.

Το ιαπωνικό γεν και οι δημοσιονομικές προκλήσεις

Παρόμοια εικόνα αστάθειας παρουσιάζει και το ιαπωνικό γεν, το οποίο το 2025 κατέγραψε έντονες διακυμάνσεις. Παρά τις αρχικές προσδοκίες για ενίσχυση, η ανάληψη της πρωθυπουργίας από τη Σαναέ Τακαΐτσι τον Οκτώβριο του 2025 άλλαξε τα δεδομένα.

Η εφαρμογή μιας επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής οδήγησε σε άνοδο των αποδόσεων των ομολόγων, αποδυναμώνοντας το εθνικό νόμισμα. Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι επίπεδα κοντά στο 160 έναντι του δολαρίου ενδέχεται να προκαλέσουν επίσημες παρεμβάσεις από τις ιαπωνικές αρχές.

Το ελβετικό φράγκο ως ο απόλυτος κυρίαρχος

Σε πλήρη αντίθεση, το ελβετικό φράγκο ενίσχυσε τη θέση του, κερδίζοντας σχεδόν 13% έναντι του δολαρίου το 2025. Η πολιτική σταθερότητα της Ελβετίας και το χαμηλό δημόσιο χρέος λειτούργησαν ως μαγνήτες για τους επενδυτές που αναζητούν πραγματική ασφάλεια.

Το φράγκο άγγιξε υψηλά 11ετίας τόσο έναντι του δολαρίου όσο και έναντι του ευρώ. Ωστόσο, η ισχύς αυτή δημιουργεί αποπληθωριστικές πιέσεις στην ελβετική οικονομία, με τον πληθωρισμό να περιορίζεται στο 0,1%, γεγονός που δυσκολεύει τις εξαγωγές.

Η κατάσταση αυτή επηρεάζει άμεσα και την ελληνική αγορά, ειδικά όσους έχουν δάνεια σε ελβετικό φράγκο, καθώς η ενίσχυση του νομίσματος αυξάνει το κόστος αποπληρωμής. Παράλληλα, το Eurogroup εξετάζει τρόπους για την οικονομική θωράκιση της Ευρώπης απέναντι σε αυτές τις συναλλαγματικές αναταράξεις.

Η επόμενη μέρα για τις αγορές συναλλάγματος

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις στρατηγικών αναλυτών της Deutsche Bank, ο ισχυρισμός ότι το δολάριο ενισχύεται αυτόματα σε περιόδους αποστροφής κινδύνου αποτελεί πλέον έναν καταρριφθέντα μύθο. Η συσχέτισή του με τις αγορές μετοχών παραμένει περιορισμένη, ανατρέποντας τις παραδοσιακές θεωρίες.

Στους διαδρόμους των μεγάλων επενδυτικών οίκων, η κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι βρισκόμαστε σε μια μακροπρόθεσμη πτωτική πορεία για το αμερικανικό νόμισμα. Η γεωπολιτική αβεβαιότητα θα συνεχίσει να αποτελεί τον κύριο καταλύτη για τις κινήσεις των κεφαλαίων.

Οι επενδυτές καλούνται πλέον να διαφοροποιήσουν τα χαρτοφυλάκιά τους, αναγνωρίζοντας ότι οι «παραδοσιακοί λιμένες» έχουν αλλάξει χαρακτηριστικά. Η παρακολούθηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και των εμπορικών πολιτικών θα είναι κρίσιμη για την πρόβλεψη των επόμενων μεγάλων κινήσεων στο παγκόσμιο συνάλλαγμα.