ΑΑΔΕ: Άρση προσωπικής ευθύνης διοικούντων για πρόστιμα – Τι ισχύει για τον φόρο εισοδήματος

Η Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών (ΔΕΔ) με την απόφαση 191/2026 ξεκαθαρίζει το τοπίο για την αλληλέγγυα ευθύνη στελεχών ανωνύμων εταιρειών. Ενώ αίρεται η ευθύνη για αυτοτελή πρόστιμα ΦΠΑ, η προσωπική δέσμευση παραμένει ισχυρή για οφειλές φόρου εισοδήματος που κατέστησαν ληξιπρόθεσμες κατά τη διάρκεια της θητείας τους.

Η πρόσφατη νομολογία και οι μεταβολές που εισήγαγε ο νόμος 4646/2019 έχουν δημιουργήσει ένα νέο πλαίσιο για τη φορολογική ευθύνη των διοικούντων. Η έννοια της αλληλέγγυας ευθύνης — η οποία ορίζει ότι τα φυσικά πρόσωπα που διοικούν νομικά πρόσωπα ευθύνονται με την προσωπική τους περιουσία για τα χρέη της εταιρείας — έχει πλέον συγκεκριμένους περιορισμούς, ειδικά όσον αφορά τα αυτοτελή πρόστιμα.

Η απόφαση της ΔΕΔ για τα χρέη της περιόδου 1998-2002

Η υπόθεση που εξέτασε η Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών αφορούσε πρώην ανώτατο στέλεχος εταιρείας, το οποίο ζητούσε την πλήρη απαλλαγή του από οφειλές που βεβαιώθηκαν πριν από δύο δεκαετίες. Ο προσφεύγων επικαλέστηκε την έλλειψη υπαιτιότητας, υποστηρίζοντας ότι δεν έφερε ευθύνη για τη μη καταβολή των φόρων κατά την περίοδο της θητείας του.

Ωστόσο, η φορολογική διοίκηση απέρριψε τους ισχυρισμούς του, καθώς από το φορολογικό μητρώο προέκυψε ότι διατηρούσε τις ιδιότητες του προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου μέχρι τη λύση της επιχείρησης. Η κρίση αυτή ευθυγραμμίζεται με το πλαίσιο της προσωπικής και αλληλέγγυας ευθύνης που ισχύει για όσους ασκούν πραγματική διοίκηση.

Πότε αίρεται η ευθύνη για τα πρόστιμα ΦΠΑ

Το κρίσιμο σημείο της απόφασης 191/2026 αφορά τη διαφοροποίηση μεταξύ των ειδών των οφειλών. Η ΔΕΔ έκανε δεκτή τη μερική απαλλαγή του στελέχους μόνο για τα αυτοτελή πρόστιμα ΦΠΑ. Αυτό συμβαίνει διότι το ισχύον νομικό πλαίσιο δεν προβλέπει πλέον την αλληλέγγυα ευθύνη φυσικών προσώπων για τέτοιου είδους κυρώσεις, εφόσον αυτές δεν αφορούν τον κύριο φόρο.

Αντιθέτως, για τον φόρο εισοδήματος, η ευθύνη παραμένει ακέραιη. Οι διατάξεις ορίζουν ότι οι διοικούντες ευθύνονται προσωπικά αν οι οφειλές κατέστησαν ληξιπρόθεσμες κατά τη διάρκεια της θητείας τους ή αν χάθηκαν ρυθμίσεις τμηματικής καταβολής εκείνο το διάστημα. Συχνά, ζητήματα παραγραφής του δικαιώματος του Δημοσίου εξετάζονται σε τέτοιες περιπτώσεις, όμως εδώ οι οφειλές είχαν βεβαιωθεί εγκαίρως.

Η σημασία της υπαιτιότητας και του κρίσιμου χρόνου

Σύμφωνα με νομικούς κύκλους που παρακολουθούν την υπόθεση, η απόρριψη των ισχυρισμών περί έλλειψης υπαιτιότητας βασίστηκε στο γεγονός ότι ο προσφεύγων δεν απέδειξε ότι κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια για την εξόφληση των χρεών. Η διοικητική ιδιότητα κατά τον χρόνο που τα χρέη έγιναν απαιτητά αποτελεί τον καταλύτη για τη θεμελίωση της ευθύνης.

Επιπλέον, η ΔΕΔ υπογράμμισε ότι η μεταγενέστερη λύση και εκκαθάριση της εταιρείας δεν απαλλάσσει τους διοικούντες από οφειλές που γεννήθηκαν σε προγενέστερο χρόνο. Η αναδρομική ισχύς ευνοϊκότερων διατάξεων εφαρμόζεται μόνο όπου ο νόμος το προβλέπει ρητά, όπως συνέβη στην περίπτωση της απαλλαγής από τα πρόστιμα για εκπρόθεσμες δηλώσεις ή αυτοτελείς κυρώσεις.

Οι συνέπειες για τα στελέχη επιχειρήσεων

Η απόφαση αυτή αποτελεί προειδοποίηση για όλα τα μέλη διοικητικών συμβουλίων και εκκαθαριστές. Η προσωπική περιουσία παραμένει εκτεθειμένη για τον κύριο φόρο εισοδήματος, τον ΦΠΑ και τους παρακρατούμενους φόρους, ανεξάρτητα από το αν η εταιρεία έχει πάψει να υφίσταται. Η φορολογική διοίκηση πλέον διαθέτει τα εργαλεία να εντοπίζει τον κρίσιμο χρόνο θητείας με απόλυτη ακρίβεια.

Για την αποφυγή τέτοιων δυσμενών εξελίξεων, κρίνεται απαραίτητη η διαρκής παρακολούθηση των βεβαιωμένων οφειλών και η διασφάλιση ότι οι ρυθμίσεις παραμένουν ενεργές. Η απαλλαγή από τα πρόστιμα είναι μια σημαντική ανάσα, αλλά ο κύριος όγκος των φορολογικών χρεών συνεχίζει να ακολουθεί τα φυσικά πρόσωπα που άσκησαν διοίκηση.