- Η υπερβολική υπευθυνότητα λειτουργεί συχνά ως ασπίδα ενάντια στην ευαλωτότητα.
- Ο απόλυτος έλεγχος των λεπτομερειών αποτελεί μηχανισμό διαχείρισης πρώιμων τραυμάτων.
- Η ανάγκη να είμαστε απαραίτητοι κρύβει συχνά έναν βαθύ φόβο εγκατάλειψης.
- Η διαχείριση της ζωής των άλλων μπορεί να είναι τρόπος αποφυγής των προσωπικών αναγκών.
- Η αποδοχή της ατέλειας είναι το κλειδί για την αυθεντική συναισθηματική σύνδεση.
Η εικόνα του ανθρώπου που σχεδιάζει τα πάντα, οδηγεί πάντα και θυμάται κάθε αλλεργία της παρέας θεωρείται συχνά υπόδειγμα αξιοπιστίας. Ωστόσο, η ψυχολογία αποκαλύπτει ότι αυτή η υπερ-υπευθυνότητα αποτελεί συχνά έναν μηχανισμό διαφυγής από βαθύτερους εσωτερικούς τρόμους που το άτομο αδυνατεί να αντιμετωπίσει.
| Φόβος / Αιτία | Συμπεριφορικό Μοτίβο |
|---|---|
| Φόβος Ανικανότητας | Υπερβολική τελειομανία και αποφυγή λαθών |
| Αποφυγή Ευαλωτότητας | Συνεχής ρόλος παρόχου, άρνηση λήψης βοήθειας |
| Τρόμος Απώλειας Ελέγχου | Εμμονικός προγραμματισμός και διαχείριση λεπτομερειών |
| Φόβος Εγκατάλειψης | Προσπάθεια να γίνει το άτομο απαραίτητο στους άλλους |
| Φυγή από τον Εαυτό | Εστίαση στις ανάγκες των άλλων για αποφυγή του κενού |
Αυτή η τάση για απόλυτο έλεγχο δεν είναι μια απλή επιλογή χαρακτήρα, αλλά συχνά ριζώνει σε πρώιμα τραύματα ή σε ένα περιβάλλον όπου η ασφάλεια ήταν συνυφασμένη με την πρόβλεψη των κινδύνων. Όταν κάποιος λειτουργεί ως ζωντανό αρχείο για τις ανάγκες των άλλων, συχνά χρησιμοποιεί την εξωτερική οργάνωση ως ασπίδα ενάντια στο εσωτερικό χάος.
Η υπερλειτουργικότητα δεν είναι απλή γενναιοδωρία, αλλά ένας μηχανισμός επιβίωσης που μετατρέπει την προσφορά σε τείχος προστασίας από την αυθεντική σύνδεση.
Βασική αρχή της Συμπεριφορικής Ψυχολογίας
Ο φόβος της κοινωνικής κρίσης και η ανικανότητα
Για πολλούς, η αψεγάδιαστη οργάνωση είναι ένας τρόπος να αποφύγουν την επικριτική ματιά των άλλων. Η υπερλειτουργικότητα αναπτύσσεται συχνά σε παιδιά που μεγάλωσαν με συναισθηματικά ασταθείς γονείς, όπου το παραμικρό λάθος οδηγούσε σε σύγκρουση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η τελειομανία γίνεται ταυτότητα. Όταν είστε ο άνθρωπος που θέλει να γνωρίζει το πρόγραμμα από πριν, χτίζετε ένα προσωπείο επάρκειας που κανείς δεν τολμά να αμφισβητήσει, αποφεύγοντας έτσι την έκθεση της ευαλωτότητάς σας.
Η αποφυγή της αυθεντικής ευαλωτότητας
Ο έλεγχος σημαίνει ότι δεν χρειάζεται ποτέ να ζητήσετε. Παραμένοντας στον ρόλο του παρόχου, του οδηγού ή του οργανωτή, κρατάτε τους άλλους σε μια απόσταση ασφαλείας. Η αυθορμητικότητα φαντάζει επικίνδυνη, γιατί δημιουργεί χώρο για πραγματικά συναισθήματα.
Σύμφωνα με αναλύσεις της συμπεριφορικής ψυχολογίας, η συνεχής προσφορά μπορεί να αποτελεί ένα «τείχος» που εμποδίζει την ουσιαστική σύνδεση. Όταν είστε απασχολημένοι με το να φροντίζετε τους πάντες, αποφεύγετε να μοιραστείτε τις δικές σας δυσκολίες ή να παραδεχτείτε ότι χρειάζεστε βοήθεια.
Προτεινόμενο Η δεκαετία των 60 ως η καλύτερη περίοδος της ζωής: 7 τοξικές συμπεριφορές που πρέπει να εγκαταλείψετε
Η ανάγκη για ασφάλεια μέσω του ελέγχου
Όταν το παρελθόν ήταν χαοτικό, ο λεπτομερής προγραμματισμός φαντάζει ως η μοναδική σανίδα σωτηρίας. Κάθε προγραμματισμένη λεπτομέρεια είναι μια μικρή νίκη ενάντια στην αβεβαιότητα. Το να ελέγχετε τα πάντα επανειλημμένα αποτελεί συχνά έναν μηχανισμό διαχείρισης άγχους.
Ειδικοί ψυχικής υγείας επισημαίνουν ότι η υπερλειτουργικότητα (over-functioning) λειτουργεί ως συναισθηματικό προπέτασμα καπνού. Η ψευδαίσθηση ότι μπορείτε να προλάβετε την καταστροφή θυμόμενοι κάθε λεπτομέρεια, σας προσφέρει μια προσωρινή ανακούφιση από το υπαρξιακό άγχος.
Ο τρόμος της εγκατάλειψης και η χρησιμότητα
Πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να γίνουν απαραίτητοι για να διασφαλίσουν ότι δεν θα τους εγκαταλείψουν. Αυτό το μοτίβο συνδέεται άμεσα με την ανασφαλή προσκόλληση. Αν είστε ο άνθρωπος που οι άλλοι δεν μπορούν να φανταστούν τη ζωή τους χωρίς αυτόν, νιώθετε ασφαλείς.
Το ερώτημα που κρύβεται στο υπόβαθρο είναι σκληρό: «Αν σταματήσω να προσφέρω, θα με θέλει κανείς;». Η πίστη ότι η αξία σας εξαρτάται από τη χρησιμότητά σας είναι μια γνωστική παρανόηση που τροφοδοτεί την εξάντληση και το people-pleasing.
Η φυγή από τις προσωπικές ανάγκες
Όταν διαχειρίζεστε τις ζωές των άλλων, δεν μένει χρόνος για τη δική σας. Η συνεχής κίνηση λειτουργεί ως αντιπερισπασμός από τον προσωπικό πόνο ή το αίσθημα κενού. Είναι πολύ πιο εύκολο να θυμάστε τις αλλεργίες των φίλων σας παρά να αναρωτηθείτε τι λείπει από τη δική σας ψυχή.
Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών ψυχικής υγείας, τονίζεται συχνά ότι η χρόνια φροντίδα των άλλων μπορεί να είναι μια μορφή αποφυγής. Η αυτογνωσία απαιτεί παύση, και η παύση είναι τρομακτική για όποιον έχει μάθει να επιβιώνει μόνο μέσα από τη δράση.
Πώς να σπάσετε τον κύκλο της υπερ-υπευθυνότητας
Η αναγνώριση αυτών των μοτίβων δεν αποσκοπεί στην αυτοκριτική, αλλά στην ελευθερία επιλογής. Το να αφήσετε κάποιον άλλον να οδηγήσει ή να οργανώσει μια συνάντηση είναι μια άσκηση εμπιστοσύνης προς τον εαυτό σας και τους γύρω σας.
Ξεκινήστε με μικρά βήματα: παραδεχτείτε ότι ξεχάσατε κάτι ή εμφανιστείτε σε μια συγκέντρωση χωρίς να γνωρίζετε κάθε λεπτομέρεια. Θα διαπιστώσετε ότι ο κόσμος δεν καταρρέει όταν σταματάτε να τον διαχειρίζεστε και ότι η αγάπη μπορεί να υπάρχει ακόμα και χωρίς την τελειότητα.
Checklist για την ανάκτηση της εσωτερικής ηρεμίας
- Επιτρέψτε σε κάποιον άλλον να οδηγήσει ή να επιλέξει το εστιατόριο σε μια έξοδο.
- Μην προσφέρετε αυτόματα βοήθεια αν δεν σας ζητηθεί ρητά.
- Αφιερώστε 10 λεπτά την ημέρα σε απόλυτη παύση, χωρίς καμία λίστα υποχρεώσεων.
- Παραδεχτείτε μια μικρή παράλειψη ή ένα λάθος χωρίς να απολογηθείτε υπερβολικά.
- Αναρωτηθείτε πριν από κάθε προσφορά: 'Το κάνω από αγάπη ή από φόβο μην φανώ ανεπαρκής;'
