- Η υπερσκέψη συνδέεται συχνά με υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη.
- Οι overthinkers χρησιμοποιούν την ίδια νευρολογική καλωδίωση για ανησυχία και φροντίδα.
- Η υπερβολική ενσυναίσθηση μπορεί να οδηγήσει σε συναισθηματική εξάντληση.
- Η τελειομανία των ευαίσθητων ανθρώπων πηγάζει από τον φόβο της απογοήτευσης των άλλων.
- Ο έλεγχος της προσοχής βοηθά στη διαχείριση της έντονης ευαισθησίας.
Η ψυχολογία αποκαλύπτει ότι οι άνθρωποι που παγιδεύονται σε ατέρμονους κύκλους ανησυχίας είναι συχνά οι πιο δοτικοί και ενσυναισθητικοί στον χώρο. Η ίδια νευρολογική καλωδίωση που τους επιτρέπει να συνδέονται βαθιά με τους άλλους, είναι αυτή που δεν τους επιτρέπει να ησυχάσει ο εγκέφαλός τους τις νυχτερινές ώρες.
| Χαρακτηριστικό | Επίπτωση στην Καθημερινότητα |
|---|---|
| Υψηλή Ενσυναίσθηση | Βαθιά σύνδεση με άλλους, αλλά και συναισθηματική εξάντληση. |
| Νευρολογική Καλωδίωση | Επεξεργασία πληροφοριών σε βάθος, αυξημένη ανησυχία τη νύχτα. |
| Τελειομανία | Φόβος απογοήτευσης των άλλων, εσωτερική πίεση για το 'τέλειο'. |
| Υπερσκέψη (Overthinking) | Δυσκολία στη λήψη αποφάσεων λόγω ανησυχίας για τις επιπτώσεις στους άλλους. |
Αυτή η τάση για υπερανάλυση, γνωστή και ως μηρυκασμός σκέψεων, δεν αποτελεί απλώς μια εκδήλωση άγχους, αλλά συνδέεται άρρηκτα με την υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη. Το παρασκήνιο της υπόθεσης βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τα κοινωνικά ερεθίσματα, μετατρέποντας την ευαισθησία σε έναν μηχανισμό που λειτουργεί αδιάκοπα, ακόμα και όταν οι συνθήκες απαιτούν ανάπαυση.
Η ευαισθησία σας δεν είναι αδυναμία· είναι η απόδειξη της βαθιάς σας ικανότητας για σύνδεση σε έναν κόσμο που την έχει ανάγκη.
Ψυχολογική Προσέγγιση, Βασική Αρχή
Η παγίδα της ενσυναίσθησης και η νευρολογική βάση
Η ποιότητα που καθιστά κάποιον εξαιρετικό φίλο, σύντροφο ή γονέα είναι η ίδια που προκαλεί την αυπνία των 3 π.μ.. Σύμφωνα με την Elaine N. Aron, Ph.D., τα άτομα με υψηλή ευαισθησία συχνά κατακλύζονται από την ένταση των συναισθημάτων, τόσο των δικών τους όσο και των γύρω τους.
Πρόκειται για το νευρολογικό χαρακτηριστικό του Highly Sensitive Person, όπου ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις πληροφορίες σε μεγαλύτερο βάθος. Αυτή η «υπερ-καλωδίωση» επιτρέπει την ανίχνευση λεπτών αλλαγών στη διάθεση των άλλων, αλλά ταυτόχρονα καθιστά το άτομο ευάλωτο σε συναισθηματική υπερφόρτωση.
Πρόσφατες μελέτες στο περιοδικό Biological Psychiatry καταδεικνύουν ότι η συναισθηματική ενσυναίσθηση (affective empathy) — η ικανότητα να μοιράζεται κανείς αυτούσια τα συναισθήματα των άλλων — μπορεί να οδηγήσει σε ψυχολογική δυσφορία. Όταν νοιάζεσαι υπερβολικά, ο εγκέφαλός σου μπορεί κυριολεκτικά να σε αρρωστήσει.
Από τη φροντίδα στην καταστροφολογία
Οι πιο στοργικοί άνθρωποι είναι συχνά εκείνοι που δυσκολεύονται περισσότερο στη λήψη αποφάσεων. Αυτό συμβαίνει γιατί δεν υπολογίζουν μόνο το δικό τους όφελος, αλλά εκτελούν σύνθετους μαθηματικούς υπολογισμούς για το πώς κάθε επιλογή θα επηρεάσει κάθε άτομο στον κύκλο τους.
Ο κοινωνικός νευροεπιστήμονας Dr. John Cacioppo εξηγεί ότι τα ίδια εγκεφαλικά κυκλώματα που μας κάνουν ευαίσθητους στα συναισθήματα των άλλων, μας καθιστούν επίσης πιο επιρρεπείς στο άγχος και την κατάθλιψη. Δεν πρόκειται για χαρακτηρολογικό ελάττωμα, αλλά για τον τρόπο που είναι δομημένος ο εγκέφαλος.
Συχνά εμφανίζεται το παράδοξο της ενσυναίσθησης, όπου η ανάγκη για προστασία των άλλων μετατρέπεται σε εσωτερική καταστροφολογία. Ο εγκέφαλος πιστεύει λανθασμένα ότι αναλύοντας κάθε πιθανό σενάριο αποτυχίας, προστατεύει το άτομο από μελλοντικά λάθη.
Η σύνδεση μεταξύ τελειομανίας και συμπόνιας
Έρευνες σε άτομα με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή έδειξαν ότι συχνά παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα ενσυναίσθησης. Η τελειομανία σε αυτούς τους ανθρώπους δεν πηγάζει από τον εγωισμό, αλλά από τον τρόμο της απογοήτευσης των αγαπημένων τους προσώπων.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων ειδικών ψυχικής υγείας, η δυσκολία στην απεμπλοκή από τις σκέψεις αποτελεί συχνά το τίμημα μιας ανεπτυγμένης ικανότητας φροντίδας. Επισημαίνεται από κοινωνικούς ερευνητές ότι η πρόκληση έγκειται στην εξισορρόπηση της γνωστικής ενσυναίσθησης με την αυτοπροστασία.
Αυτή η εσωτερική πίεση οδηγεί συχνά σε ένα αίσθημα εξάντλησης μετά την παρέα, καθώς το άτομο έχει αναλώσει τεράστια συναισθηματική ενέργεια για να διασφαλίσει ότι όλοι γύρω του είναι ικανοποιημένοι και ασφαλείς.
Πώς να διαχειριστείτε το «βάρος» της ευαισθησίας
Η λύση δεν βρίσκεται στην καταστολή της ευαισθησίας, αλλά στην εκπαίδευση του εγκεφάλου. Η έρευνα στον έλεγχο της προσοχής (attentional control) — την ικανότητα να κατευθύνει κανείς συνειδητά τη σκέψη του — δείχνει ότι μπορούμε να διατηρήσουμε τη συμπόνια μας χωρίς να πνιγούμε σε αυτήν.
Είναι σημαντικό να αναγνωρίσετε ότι η υπερσκέψη είναι συχνά παραπλανημένη αγάπη. Όταν μένετε άγρυπνοι ανησυχώντας αν είπατε κάτι λάθος, ο εγκέφαλός σας προσπαθεί να προστατεύσει τις σχέσεις σας, έστω και με τον πιο εξαντλητικό τρόπο.
Η επόμενη μέρα για τους «what if» thinkers απαιτεί να δείξουν στον εαυτό τους την ίδια συμπόνια που δείχνουν στους άλλους. Η ευαισθησία σας δεν είναι αδυναμία· είναι η απόδειξη της βαθιάς σας ικανότητας για σύνδεση σε έναν κόσμο που την έχει ανάγκη.
Πώς να προστατεύσετε τον εαυτό σας από την υπερσκέψη
- Αναγνωρίστε την υπερσκέψη ως μια μορφή 'παραπλανημένης αγάπης' και δείξτε αυτοσυμπάθεια.
- Εξασκηθείτε στον έλεγχο της προσοχής για να διακόπτετε τους νοητικούς κύκλους.
- Θέστε συναισθηματικά όρια για να αποφύγετε τη συναισθηματική υπερφόρτωση από τους άλλους.
- Κατανοήστε ότι η ευαισθησία σας είναι χαρακτηριστικό, όχι ελάττωμα που πρέπει να διορθωθεί.
