Το παράδοξο της ενσυναίσθησης: Γιατί όσοι νιώθουν τα πάντα καταλήγουν συχνά χωρίς στενούς φίλους

Οι άνθρωποι που αισθάνονται τα συναισθήματα των άλλων με τη μεγαλύτερη ένταση είναι συχνά οι ίδιοι που βρίσκονται στο περιθώριο των κοινωνικών κύκλων. Η ψυχολογία αποκαλύπτει ότι αυτό δεν αποτελεί έλλειψη κοινωνικότητας, αλλά το παράδοξο της ενσυναίσθησης, όπου η υπερβολική συναισθηματική απορρόφηση μετατρέπεται σε εμπόδιο για τη δημιουργία στενών δεσμών. Σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα, η ασυνείδητη κοινωνική απόσυρση λειτουργεί ως ένας εξελιγμένος μηχανισμός αυτοπροστασίας απέναντι στην συναισθηματική εξάντληση.

Αυτή η διαπίστωση έρχεται να ανατρέψει την παγιωμένη αντίληψη ότι η απουσία στενών φίλων υποδηλώνει απαραίτητα κάποιο έλλειμμα κοινωνικών δεξιοτήτων ή ψυχρότητα χαρακτήρα. Στην πραγματικότητα, το υπόβαθρο της κοινωνικής απόστασης συχνά κρύβει μια υπερλειτουργική ενσυναίσθηση, η οποία λειτουργεί ως δίκοπο μαχαίρι για τον ψυχισμό του ατόμου, οδηγώντας τον σε μια κατάσταση που οι ειδικοί ονομάζουν «εσωτερική απομόνωση».

Το παράδοξο της ενσυναίσθησης-δυσφορίας

Η έννοια της διάθεσης για ενσυναίσθηση — η ικανότητα να αισθάνεται κανείς και να κατανοεί βαθιά τα συναισθήματα των άλλων — αποτελεί τη βάση για τη δημιουργία δεσμών, αλλά φέρει και ένα αστρονομικό συναισθηματικό κόστος. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Personality and Social Psychology κατέδειξε ότι τα άτομα με υψηλά επίπεδα αυτής της ιδιότητας βιώνουν σημαντικά περισσότερο διαπροσωπικό στρες.

Αυτοί οι άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται απλώς τη διάθεση των γύρω τους, αλλά την μεταβολίζουν οργανικά. Κάθε ανείπωτη ένταση, κάθε αλλαγή στον τόνο της φωνής και κάθε ψεύτικο «είμαι καλά» καταγράφεται από το νευρικό τους σύστημα, προκαλώντας μια διαρκή κατάσταση εγρήγορσης. Συχνά, γιατί οι πραγματικά καλοί άνθρωποι δεν έχουν στενούς φίλους, η απάντηση κρύβεται στην ανάγκη τους να προστατευτούν από αυτόν τον κατακλυσμό πληροφοριών.

Όπως επισημαίνουν κοινωνικοί ερευνητές, το φαινόμενο αυτό ονομάζεται παράδοξο ενσυναίσθησης-δυσφορίας. Πρόκειται για τη διαδικασία όπου η υψηλή ενσυναίσθηση δεν οδηγεί σε βαθύτερη σύνδεση, αλλά σε μια αυτοπροστατευτική υποχώρηση, καθώς η εγγύτητα με τους άλλους γίνεται συνώνυμη με την ψυχική εξάντληση.

Η νευροβιολογία του συναισθηματικού πόνου

Η επιστήμη προσφέρει μια συναρπαστική εξήγηση για το γιατί αυτή η απόσυρση είναι μια λογική αντίδραση. Μια νευροαπεικονιστική μελέτη των Tania Singer και Olga Klimecki απέδειξε ότι η ενσυναισθητική δυσφορία ενεργοποιεί τα δίκτυα πόνου στον εγκέφαλο με τρόπο που προσομοιάζει τον πραγματικό σωματικό πόνο.

Όταν ένας άνθρωπος με υψηλή ενσυναίσθηση βλέπει κάποιον να υποφέρει, ο εγκέφαλός του δεν επεξεργάζεται την πληροφορία απλώς ως παρατηρητής. Αντίθετα, βιώνει το μαρτύριο ως δικό του, γεγονός που καθιστά τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις εξαιρετικά ενεργοβόρες διαδικασίες. Αυτό το φαινόμενο συνδέεται στενά με την ενσυναισθητική νοημοσύνη που αναπτύσσεται ως ένστικτο επιβίωσης.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων ειδικών ψυχικής υγείας, η απομάκρυνση δεν είναι δείγμα δυσλειτουργίας, αλλά μια στρατηγική επιβίωσης του νευρικού συστήματος. Η μοναξιά, σε αυτή την περίπτωση, δεν είναι έλλειψη αγάπης, αλλά ο μόνος χώρος όπου το άτομο μπορεί να ανακτήσει την αυτονομία του από τα συναισθήματα των άλλων.

Ο ρόλος του συναισθηματικού φροντιστή

Υπάρχει μια σκληρή ειρωνεία σε αυτό το μοτίβο: αυτοί οι «μοναχικοί» άνθρωποι είναι συχνά οι αγαπημένοι όλων των άλλων. Είναι εκείνοι που θα δεχτούν το τηλεφώνημα όταν ένας γάμος καταρρέει ή όταν η πίεση στη δουλειά γίνεται αφόρητη, επειδή έχουν την ικανότητα να κρατούν χώρο για τον πόνο των άλλων.

Ωστόσο, έρευνα στο European Journal of Social Psychology έδειξε ότι όσοι βαθμολογούνται ως οι πιο επιθυμητοί κοινωνικοί σύντροφοι αναφέρουν συχνά τη χαμηλότερη ικανοποίηση από τις δικές τους σχέσεις. Αυτό συμβαίνει επειδή οι συνδέσεις τους είναι συχνά μονοδρομικές, με τους ίδιους να λειτουργούν ως συναισθηματικοί φροντιστές χωρίς να λαμβάνουν την αντίστοιχη υποστήριξη.

Η σταδιακή οριοθέτηση και η άρνηση απορρόφησης της δυσφορίας των άλλων αποτελεί το κλειδί για τη μετάβαση από την απομόνωση στην ουσιαστική εγγύτητα. Η απελευθέρωση από την ανάγκη να είναι κανείς ο «πρώτος ανταποκριτής» σε κάθε κρίση είναι το πρώτο βήμα για να μετατραπεί η ενσυναίσθηση από βάρος σε γέφυρα.

Η επόμενη μέρα των σχέσεων

Η λύση για τους ανθρώπους με υψηλή ενσυναίσθηση δεν είναι να γίνουν λιγότερο ευαίσθητοι, αλλά να θέσουν αυστηρά όρια στη συμπόνια τους. Η επιβίωση απαιτεί τη διάκριση ανάμεσα στην κατανόηση του πόνου του άλλου και στην ολοκληρωτική ταύτιση με αυτόν, μια δεξιότητα που απαιτεί χρόνο και συνειδητή προσπάθεια.

Η πραγματική σύνδεση δεν βασίζεται στην ποσότητα των φίλων, αλλά στην αμοιβαία ορατότητα. Για να συμβεί αυτό, το άτομο πρέπει να επιτρέψει στον εαυτό του να γίνει δέκτης ενσυναίσθησης, σπάζοντας τον κύκλο της μονόπλευρης προσφοράς που οδηγεί στη μοναξιά.

Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι η ικανότητα για μοναχικότητα δεν είναι έλλειμμα, αλλά μια αναγκαία παύση. Ξεκινήστε θέτοντας ένα μικρό όριο αυτή την εβδομάδα: επιλέξτε να μην απορροφήσετε το παράπονο ενός συναδέλφου, παραμένοντας απλώς ένας ευγενικός παρατηρητής, και παρατηρήστε πώς αυτό επηρεάζει τα επίπεδα της ενέργειάς σας.