Το κενό της συνταξιοδότησης: Γιατί τα ταξίδια αποτυγχάνουν να αναπληρώσουν την ανάγκη του να είμαστε χρήσιμοι

Η συνταξιοδότηση συχνά παρουσιάζεται ως η απόλυτη ελευθερία, όμως για πολλούς κρύβει μια βίαιη κρίση ταυτότητας που υπερβαίνει την απλή πλήξη. Η πραγματική πρόκληση δεν είναι η απουσία της εργασίας, αλλά η απώλεια της αίσθησης ότι είμαστε απαραίτητοι για κάποιον άλλον, ένα κενό που κανένα χόμπι δεν μπορεί να καλύψει.

Αυτή η υπαρξιακή αναζήτηση έρχεται να επιβεβαιώσει μια ευρύτερη κοινωνική τάση, όπου η συνταξιοδότηση δεν λογίζεται πλέον ως το τέλος της δράσης, αλλά ως μια βίαιη ανακατανομή του ψυχικού κεφαλαίου. Η μετάβαση από έναν ρόλο υψηλής ευθύνης σε μια κατάσταση αμιγούς κατανάλωσης εμπειριών δημιουργεί συχνά αυτό που οι ειδικοί ονομάζουν «κρίση ταυτότητας του αποχωρούντος».

Η ψευδαίσθηση της απόλυτης ελευθερίας

Για δεκαετίες, οι εργαζόμενοι ονειρεύονται τη στιγμή που το ξυπνητήρι θα σταματήσει να χτυπά και οι υποχρεώσεις θα εξαφανιστούν. Ωστόσο, όταν η επαγγελματική ταυτότητα —η οποία για 35 χρόνια όριζε το «ποιος είμαστε»— σβήνει απότομα, το άτομο έρχεται αντιμέτωπο με μια τρομακτική σιωπή.

Το αίσθημα ότι ο κόσμος συνεχίζει να κινείται χωρίς εσένα μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση. Η έλλειψη εξωτερικής επιβεβαίωσης και η παύση των καθημερινών προβλημάτων προς επίλυση μετατρέπουν την ελευθερία σε μια μορφή αορατότητας που πονάει περισσότερο από την κούραση της δουλειάς.

Γιατί τα χόμπι και τα ταξίδια παραμένουν «εγωιστικές» ασχολίες

Η κλασική συμβουλή για τους νέους συνταξιούχους είναι να βρουν ένα χόμπι ή να ταξιδέψουν στον κόσμο. Ενώ αυτές οι δραστηριότητες είναι ευχάριστες, συχνά λειτουργούν ως «ακριβοί αντιπερισπασμοί» που δεν αγγίζουν τη ρίζα του προβλήματος, καθώς στερούνται του στοιχείου της κοινωνικής αναγκαιότητας.

Σύμφωνα με την ψυχολογία της συνταξιοδότησης, τα χόμπι είναι εγγενώς αυτοαναφορικά. Εστιάζουν στην προσωπική ευχαρίστηση, ενώ ο άνθρωπος έχει ανάγκη να νιώθει ότι συνεισφέρει σε κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό του, διατηρώντας το αίσθημα του «ανήκειν» σε μια ομάδα.

Η ανακάλυψη της νέας κοινωνικής χρησιμότητας

Η πραγματική ανατροπή έρχεται όταν ο συνταξιούχος σταματά να κοιτάζει τον καθρέφτη και αρχίζει να κοιτάζει έξω από το παράθυρο. Η έννοια της μεταβιβαστικότητας (generativity) —η επιθυμία να καθοδηγήσουμε την επόμενη γενιά— αποτελεί το κλειδί για την ψυχική ισορροπία μετά τα 65.

Όταν οι δεξιότητες που αποκτήθηκαν σε μια ολόκληρη ζωή τίθενται στην υπηρεσία κάποιου άλλου, η αίσθηση του «ματαιοπονείν» εξαφανίζεται. Είτε πρόκειται για mentoring νέων εργαζομένων είτε για τη διδασκαλία μιας τέχνης, η αναγνώριση της αξίας μας από τους άλλους είναι αυτή που γεμίζει το υπαρξιακό κενό.

Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι η αυτοαξία στη συνταξιοδότηση δεν πηγάζει από το τι καταναλώνουμε, αλλά από το τι προσφέρουμε. Η απώλεια της χρησιμότητας είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος, καθώς η αίσθηση του «περιττού» αποτελεί το υπόστρωμα για την εμφάνιση της κατάθλιψης.

Πώς να χτίσετε μια νέα μορφή αναγκαιότητας

Η ψυχολογία της τρίτης ηλικίας προτείνει τη δημιουργία μιας νέας δομής που να περιλαμβάνει ανθρώπους που βασίζονται σε εσάς. Δεν χρειάζεται ένας επίσημος τίτλος, αλλά μια συνειδητή δέσμευση απέναντι στην κοινότητα ή την οικογένεια που να απαιτεί την παρουσία και την εμπειρία σας.

Αντί να αναζητάτε τον «μεγάλο σκοπό», εστιάστε σε μικρές πράξεις προσφοράς που έχουν άμεσο αντίκτυπο. Η επόμενη μέρα της συνταξιοδότησης μπορεί να είναι η πιο δημιουργική περίοδος της ζωής σας, αρκεί να βρείτε έναν τρόπο να είστε ξανά απαραίτητοι για κάποιον άλλον.

Ξεκινήστε σήμερα εντοπίζοντας μία δεξιότητά σας που θα μπορούσε να βοηθήσει έναν γείτονα ή έναν νέο συνάδελφο. Η μετάβαση από το «εγώ» στο «εμείς» είναι το μοναδικό φάρμακο ενάντια στη σιωπή της σύνταξης.