Το αόρατο τραύμα της «σκληραγώγησης»: Γιατί η καταπίεση του πόνου στην παιδική ηλικία δεν δημιουργεί ανθεκτικότητα

Η ψυχολογική προτροπή «σφίξε τα δόντια» ή «ξεπέρασέ το» δεν ενισχύει την ψυχική ανθεκτικότητα, αλλά αντίθετα διαρρηγνύει τη σύνδεση του ατόμου με τις συναισθηματικές του ανάγκες. Σύμφωνα με την Tina Malti, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, η επιβεβλημένη καταστολή των συναισθημάτων στην παιδική ηλικία οδηγεί σε μια επικίνδυνη «παράσταση αντοχής» που κρύβει βαθιά εσωτερική κατάρρευση.

Αυτή η εξέλιξη στην κατανόηση του ψυχισμού έρχεται ως συνέχεια μιας μακράς παράδοσης που εξιδανίκευε την «απάθεια» ως αρετή. Το παρασκήνιο της υπόθεσης αφορά τη συστημική πεποίθηση ότι η ευαλωτότητα αποτελεί ελάττωμα, μια αντίληψη που διαμόρφωσε ολόκληρες γενιές και τις οδήγησε σε έναν φαύλο κύκλο συναισθηματικής σιωπής.

Ο μύθος της συναισθηματικής σκληρότητας

Η πεποίθηση ότι τα παιδιά που δεν κλαίνε όταν χτυπούν είναι «φυσικά σκληρότερα» αποτελεί μια επικίνδυνη παρερμηνεία της παιδικής συμπεριφοράς. Στην πραγματικότητα, αυτά τα παιδιά δεν ανέπτυξαν παχύτερο δέρμα, αλλά έμαθαν να αγνοούν τον πόνο τους μέχρι να σταματήσουν να τον αισθάνονται, μια κατάσταση που η ψυχολογία ορίζει ως αποσύνδεση και όχι ως ισχύ.

Όταν ένας γονέας ζητά από ένα παιδί να «σκληραγωγηθεί», ουσιαστικά του διδάσκει ότι η οδύνη του είναι ασήμαντη. Αυτό το μήνυμα εσωτερικεύεται ως η πεποίθηση ότι το να νιώθεις πληγωμένος αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, μετατρέποντας την ικανότητα να αντέχετε τη συναισθηματική δυσφορία σε μια εξαντλητική άμυνα, όπως περιγράφεται στο σχετικό ρεπορτάζ για την ωριμότητα.

Η αποσύνδεση ως μηχανισμός επιβίωσης

Η καθηγήτρια Tina Malti επισημαίνει ότι τέτοιες προτροπές προκαλούν βαθιά αισθήματα ντροπής, καθώς το άτομο αδυνατεί να ελέγξει συνειδητά τα συμπτώματα μιας ψυχικής δυσφορίας. Αυτή η ντροπή δεν περιορίζεται μόνο σε όσους αντιμετωπίζουν ψυχικές ασθένειες, αλλά επηρεάζει κάθε ενήλικα που μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου το συναίσθημα θεωρούνταν αδυναμία, δημιουργώντας μια μόνιμη κατάσταση υπερεπαγρύπνησης.

Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία «ειδικών» στην εξωτερική εμφάνιση ευεξίας, ενώ εσωτερικά το άτομο καταρρέει. Αυτή η εξελιγμένη συναισθηματική αποφυγή συχνά παρερμηνεύεται από την κοινωνία ως ανθεκτικότητα, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για μια σιωπηλή απομόνωση από τον ίδιο μας τον εαυτό.

Το αόρατο κόστος της καταστολής

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών στον τομέα της ψυχικής υγείας, η επιμονή στο μοντέλο του «σκληρού» χαρακτήρα λειτουργεί ως τροχοπέδη για την ουσιαστική αυτογνωσία. Επισημαίνεται από παρατηρητές των κοινωνικών τάσεων ότι η αδυναμία έκφρασης πόνου μετατρέπεται συχνά σε σωματικά συμπτώματα στην ενήλικη ζωή, όπου το σώμα παρουσιάζει τον λογαριασμό μετά από δεκαετίες καταπίεσης.

Ιδιαίτερα στους άνδρες, αυτή η εκπαίδευση στην απόκρυψη καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την αναζήτηση βοήθειας. Οι δυστυχισμένοι άνδρες αποτελούν συχνά την πιο δυσδιάκριτη ομάδα, καθώς διοχετεύουν τον πόνο τους στην υπερπαραγωγικότητα και την απόσυρση, χάνοντας την ικανότητα να χρησιμοποιούν τα συναισθήματα ως σύστημα καθοδήγησης.

Η επόμενη μέρα της συναισθηματικής ειλικρίνειας

Η αποκατάσταση της σύνδεσης απαιτεί την αποδοχή της έννοιας του ριζικού αποδεκτού — η πρακτική της πλήρους αποδοχής της παρούσας στιγμής χωρίς κριτική — ώστε να σταματήσει η μάχη με τον εσωτερικό κόσμο. Ξεκινώντας με μικρές περιόδους συναισθηματικής παρουσίας, το άτομο μπορεί να αρχίσει να βλέπει τα συναισθήματα ως αγγελιοφόρους και όχι ως εχθρούς.

Η πραγματική ισχύς δεν πηγάζει από την αδιαπερατότητα στον πόνο, αλλά από την ικανότητα να τον κατανοούμε και να ζητάμε αυτό που χρειαζόμαστε. Η συναισθηματική ειλικρίνεια είναι η μόνη οδός για μια αυθεντική ζωή, μακριά από τα στερεότυπα της «σκληρότητας» που πλήγωσαν ολόκληρες γενιές.