- Η έλλειψη επαίνων καλλιεργεί ισχυρή εσωτερική παρακίνηση και αυτονομία.
- Οι ενήλικες αυτοί γίνονται εξαιρετικοί στην ανάγνωση μη λεκτικών κοινωνικών μηνυμάτων.
- Η δυσκολία αποδοχής κομπλιμέντων είναι ένας κοινός μηχανισμός άμυνας.
- Η αυτογνωσία επιτρέπει τη μετατροπή των παιδικών ελλειμμάτων σε ενήλικες υπερδυνάμεις.
Η έλλειψη επαίνων στην παιδική ηλικία λειτουργεί συχνά ως αόρατος αρχιτέκτονας της ενήλικης προσωπικότητας, καλλιεργώντας μια σπάνια εσωτερική δύναμη που η ψυχολογία ονομάζει εσωτερική παρακίνηση. Ενώ η απουσία της φράσης «μπράβο» μπορεί να φαντάζει ως συναισθηματικό έλλειμμα, στην πραγματικότητα αναγκάζει το παιδί να αναπτύξει εξελιγμένους μηχανισμούς αυτονομίας που μετατρέπονται σε «υπερδυνάμεις» στην επαγγελματική και προσωπική ζωή.
| Χαρακτηριστικό | Ψυχολογικός Μηχανισμός |
|---|---|
| Αυτο-επιβράβευση | Εσωτερική επικύρωση αξιών |
| Υπερ-ανεξαρτησία | Έλλειψη εξωτερικού δικτύου ασφαλείας |
| Υπερεπαγρύπνηση | Ανάγνωση μη λεκτικών μηνυμάτων |
| Δυσφορία στον έπαινο | Ασυνέπεια με την εσωτερικευμένη αυτοεικόνα |
| Εσωτερική παρακίνηση | Αυτονομία βάσει της Θεωρίας Αυτοδιάθεσης |
Η απουσία τακτικής θετικής ενίσχυσης από το οικογενειακό περιβάλλον δεν αποτελεί απλώς μια ανάμνηση σιωπής, αλλά το υπόβαθρο για την ανάπτυξη προσαρμοστικών στρατηγικών. Τεχνικά, η πρόκληση έγκειται στο γεγονός ότι το άτομο καλείται να οικοδομήσει την αυτοεκτίμησή του χωρίς τον παραδοσιακό «καθρέφτη» της γονεϊκής επιβεβαίωσης, μια διαδικασία που συχνά οδηγεί σε ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα αυτονομίας.
Το παιδί που δεν έλαβε έπαινο έγινε ένας ενήλικας που δεν τον έχει ανάγκη, αλλά μπορεί πλέον να μάθει να τον απολαμβάνει.
Κοινωνική Ψυχολογία, Βασική Αρχή
1. Γίνεστε ο δικός σας «προπονητής»
Χωρίς εξωτερική επικύρωση, μάθατε να επικυρώνετε εσείς τον εαυτό σας. Αυτό δεν αφορά την αλαζονεία, αλλά την ανάπτυξη ενός εσωτερικού μέτρου επιτυχίας επειδή το εξωτερικό δεν ήταν ποτέ διαθέσιμο.
Έρευνες από το Psychology Today δείχνουν ότι τα παιδιά που δεν λαμβάνουν τακτικούς επαίνους αναπτύσσουν ισχυρότερη εσωτερική παρακίνηση. Μαθαίνουν να επιδιώκουν στόχους για προσωπική ικανοποίηση και όχι για το χειροκρότημα των άλλων.
2. Εξαιρετική αυτονομία και αυτοπεποίθηση
Το να μεγαλώνεις χωρίς επαίνους σημαίνει συχνά ότι μεγαλώνεις χωρίς το δίχτυ ασφαλείας της επιβεβαίωσης. Αυτό σας ανάγκασε να λύνετε προβλήματα ανεξάρτητα και να εμπιστεύεστε την κρίση σας χωρίς να αναζητάτε την άδεια κανενός.
Ως ενήλικες, αυτό μεταφράζεται σε μια αξιοσημείωτη αυτάρκεια. Είστε οι άνθρωποι που παίρνουν σημαντικές αποφάσεις ζωής χωρίς να αμφιβάλλουν διαρκώς και ακολουθούν αντισυμβατικά μονοπάτια με απόλυτη ψυχραιμία.
3. Αναπτυγμένη ικανότητα παρατήρησης
Τα παιδιά που δεν λαμβάνουν λεκτική ανατροφοδότηση γίνονται ειδικοί στην ανάγνωση μη λεκτικών μηνυμάτων. Αναπτύσσουν την έννοια της υπερεπαγρύπνησης (hypervigilance) — μια κατάσταση αυξημένης αισθητηριακής ευαισθησίας για τον εντοπισμό κοινωνικών μηνυμάτων — η οποία τους κάνει εξαιρετικά διορατικούς.
Παρατηρείτε λεπτομέρειες που οι άλλοι χάνουν, όπως τη μεταβολή στην ενέργεια ενός δωματίου ή το ψεύτικο χαμόγελο ενός συνεργάτη. Αυτή η ικανότητα σας επιτρέπει να προλαμβάνετε ανάγκες και να κατανοείτε τους άλλους σε βάθος.
4. Η δυσκολία στην αποδοχή κομπλιμέντων
Προτεινόμενο 10 σημάδια ότι ο εγκέφαλός σας γερνάει υποδειγματικά ακόμα και αν νιώθετε ότι «κολλάτε»
Ο έπαινος φαντάζει ξένος όταν δεν έχετε συνηθίσει σε αυτόν. Πολλοί ενήλικες βιώνουν αυτό που ονομάζεται «δυσφορία στον έπαινο», νιώθοντας καχυποψία ή αμηχανία όταν κάποιος τους αναγνωρίζει μια επιτυχία.
Συχνά τείνετε να υποβαθμίζετε τα επιτεύγματά σας ή να επισημαίνετε αμέσως τα ελαττώματά σας. Αυτό συμβαίνει επειδή ο έπαινος στην παιδική ηλικία διαμορφώνει την ικανότητα του ατόμου να ενσωματώνει τη θετική κριτική στην αυτοεικόνα του.
5. Το δίπολο του υπερ-επιτυχημένου
Χωρίς τον έπαινο ως οδηγό, οι περισσότεροι ακολουθούν μία από δύο κατευθύνσεις. Είτε γίνονται αμείλικτοι υπερ-επιτυχημένοι, ανεβάζοντας διαρκώς τον πήχη για να νιώσουν επιτέλους «αρκετοί», είτε αποσύρονται πλήρως από το παιχνίδι των επιδόσεων.
Και οι δύο αντιδράσεις αποτελούν μηχανισμούς προσαρμογής σε ένα περιβάλλον όπου οι κανόνες της επιβράβευσης ήταν ασαφείς. Η ισορροπία έρχεται μόνο όταν το άτομο συνειδητοποιήσει ότι η αξία του δεν εξαρτάται από την εξωτερική αναγνώριση.
6. Η δύναμη της εσωτερικής παρακίνησης
Ενώ πολλοί κινητοποιούνται από τα likes και την κοινωνική αποδοχή, εσείς αναπτύξατε εσωτερική παρακίνηση (intrinsic motivation) — την ώθηση για δράση που πηγάζει από την προσωπική ικανοποίηση και όχι από εξωτερικές ανταμοιβές. Αυτό σας κάνει πιο ανθεκτικούς σε μακροπρόθεσμους στόχους.
Σύμφωνα με τη Θεωρία της Αυτοδιάθεσης, οι άνθρωποι που δεν αναζητούν την εξωτερική επιβεβαίωση διαθέτουν ισχυρά εσωτερικά αποθέματα. Επιδιώκετε τη μάθηση και την εξέλιξη επειδή σημαίνουν κάτι για εσάς, όχι για να εντυπωσιάσετε τους άλλους.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών στον τομέα της ψυχικής υγείας, οι ενήλικες αυτοί διαθέτουν ένα ακλόνητο εσωτερικό σύστημα αξιών. Αυτή η συναισθηματική θωράκιση τους επιτρέπει να παραμένουν λειτουργικοί και αποδοτικοί ακόμη και σε περιβάλλοντα με υψηλή πίεση και μηδενική αναγνώριση.
7. Πολύπλοκη σχέση με την εξουσία
Η απουσία θετικής ανατροφοδότησης από τους γονείς μπορεί να οδηγήσει σε δυσκολίες με τις φιγούρες εξουσίας. Μπορεί να βρεθείτε είτε να επαναστατείτε ενάντια σε κάθε μορφή ελέγχου, είτε να αναζητάτε απεγνωσμένα την έγκριση από προϊσταμένους.
Η αναγνώριση ότι η ανατροφοδότηση μπορεί να είναι πολύτιμη χωρίς να είναι προσωπική επίθεση αποτελεί το κλειδί για την ωρίμανση. Σε αντίθεση με όσους δέχθηκαν υπερβολικούς επαίνους, εσείς έχετε τη βάση να χτίσετε μια ρεαλιστική σχέση με την κριτική.
Η επόμενη μέρα: Από την επιβίωση στην αυθεντικότητα
Αυτά τα χαρακτηριστικά δεν είναι «σημάδια ζημιάς», αλλά σημεία εκκίνησης για να κατανοήσετε τον εαυτό σας καλύτερα. Η αυτογνωσία είναι το πρώτο βήμα για να κρατήσετε τα θετικά στοιχεία, όπως την αυτονομία και τη διορατικότητα, και να εργαστείτε πάνω στις προκλήσεις.
Μπορείτε να παραμείνετε ο ενήλικας που δεν «χρειάζεται» τον έπαινο για να προχωρήσει, αλλά ταυτόχρονα να γίνετε ο άνθρωπος που μπορεί να τον απολαύσει όταν έρχεται. Η πραγματική ελευθερία βρίσκεται στην ικανότητα να δέχεστε την αναγνώριση που δικαιωματικά σας αξίζει.
Πώς να αξιοποιήσετε την εσωτερική σας δύναμη
- Μάθετε να δέχεστε τον έπαινο με ένα απλό «ευχαριστώ», χωρίς να τον υποτιμάτε αμέσως.
- Αναγνωρίστε πότε η αυτονομία σας γίνεται εμπόδιο στην αναζήτηση βοήθειας.
- Επενδύστε στη θεραπευτική ενδυνάμωση για να εξισορροπήσετε τη σχέση σας με την εξουσία.
- Γιορτάστε τις μικρές σας νίκες προσωπικά, ενισχύοντας το εσωτερικό σας σύστημα αξιών.
